پنجشنبه - ۱۳۹۸/۱۲/۰۸
صفحه اصلی >> مقالات >> اقتصادی >> مدیریت زن در اقتصاد خانواده(نویسنده: زهرا کریمی)

مدیریت زن در اقتصاد خانواده(نویسنده: زهرا کریمی)

مدیریت و اقتصاد  یکی از ضروری ترین شاخص های زندگی سالم است که باید برای تحقق آن از همه عوامل و ظرفیت ها بهره جست. این مقاله به بررسی مدیریت زن در اقتصاد خانواده پرداخته و با تأسی به رشد وبالندگی، ساماندهی، تربیت اقتصادی فرزندان، اعتدال و تدبیر در امور اقتصادی خانواده ، ایجاد محیطی گرم وصمیمی با فرزندان وهمسر را مورد بررسی قرار داده است. هدف این مقاله رسیدن به بندگی، از طریق قناعت وساده زیستی و الگو قرار دادن سرور زنان عالم ، دخت نبی اکرم (ص) و تدبیر اقتصادی در خانه می باشد. روش این مقاله با استناد به منابع ومتون دینی و روش کتاب خانه ای و توصیف مباحث به بررسی موضوع پرداخته است.

کلید واژه ها: زن، خانواده ،مدیریت؛ اقتصاد

مقدمه

خانه، جایگاهی برای استقرار رحمت بی منتهای الهی است، وخانواده از مهم ترین واحد های اجتماعی که در همه جوامع وجود داشته وروح زندگی در آن دمیده می شود.

رحمت مداوم الهی در این محل انس و الفت ، به وسیله زن محقق می شود.

خانه مانند مرکز کوچکی است که هریک از افراد داخل به تمرین نقش های آینده خود می پردازند و کارگردان اصلی این نقش های الهی زن است. مرکز مدیریت تمام امور اصلی درون خانه با زن می باشد و با وجود مدیری کار آمد در تمام زمینه های اقتصادی، فرهنگی ، اجتماعی وروانی و ..امکان پذیر می باشد.

اگر در جامعه بهره بری خوبی به چشم می خورد بدون شک می توان مدیریت زن را مهم ترین عامل آن دانست. قدرت مدیریتی مرد در محیط اجتماعی مدیون مدیریت صحیح همسر اوست. که با ایثار در درون منزل زمینه توانا سازی مرد را فراهم می سازد.

پایه و اساس خانواده در فرهنگ ما ، از دستورات الهی اسلام سرچشمه گرفته است، و برنامه ریزی وسازماندهی و تدبیر در دخل وخرج خانه تنها بخشی از توان وقدرت زن را در مدیریت او در امور اقتصادی منزل را نشان می دهد،وبسیاری از فعالیت های دیگر زن در خانه که کانون محبت  می باشد با انجام دادن محاسبات  سر انگشتی ریاضی نمی توان اندازه گیری کرد.

جامعه ، زن را به عنوان قوی ترین نیرو در تنظیم  فعالیت های خانواده ، در زمینه ی اقتصادی، فرهنگی ، بهداشتی و روانی پذیرفته است، واز همه برتر نقش او در مدیریت اقتصادی خانواده  که تأثیر بسزایی بر افراد خانه دارد.

در این نوشتاربه نقش های مدیریتی زن در اقتصاد خانواده وایجاد جامعه ای سالم پرداخته می شود.

 

مفهوم شناسی

زن ( بفتح زا)انسان ماده ، مقابل مرد، ونیز به معنی جفت مرد که به عربی زوجه می گویند.۱

Zan  ۲

خانواده (بفتح نون ودال) خاندان، دودمان و اهل خانه ، زن وفرزند، فامیل . ۳

Xan-vada   ۴

خانواده : خانواده گروهی از افرادکه از طریق خون، ازدواج یا فرزندخواندگی به هم پیوند خورده اند وکار اجتماعی آن ها تولید مثل است. ۵

خانواده متشکل از افرادی است که از طریق پیوند زناشویی، هم خونی یا پذیرش فرزند، به عنوان زن، مادر، پدر، شوهر، برادر، خواهر و فرزند با یکدیگر در ارتباط متقابل هستند؛ فرهنگ مشترک پدید می آورندودر واحدهای خاص زندگی می کنند. ۶

مفهوم مشترکی که از این مجمو عه تعاریف ذکر شده وتعاریف دیگر استنباط می شود، این است که خانواده پیوند عمیق وپایدار جسمی و روحی چند نفر برای زیستن در فضای واحد است، یعنی بدون تحقق این پیوند ، خانواده معنایی ندارد؛ قوام این بنا به میزان پیوند، اعضای آن بستگی دارد.

اقتصاد : میانه روی کردن ، به اندازه خرج کردن ، تعادل دخل وخرج را نگاه داشتن. ۷

واژه «اقتصاد» از ماده «ق – ص – د» به معنای تصمیم گیری واراده به انجام کاری بوده است. ۸

اقتصاد :egtesad 9

مدیر :modir  . اداره کننده   کار یا سازمان. ۱۰

مدیریت : ( بضم میم) مدیر بودن ، مدیری. ۱۱

مدیریت ، عبارت است از ایجاد نظم وهماهنگی بین نیروهای انسانی وابزار موجود در جهت رسیدن به هدف یا اهداف است.۱۲

مدیریت (management) مصدر جعلی است به معنای فرآیند به کار گیری مؤثر منایع انسانی وامکانات مادی برای تحقق اهداف سازمانی.۱۳

 

نقش زن در مدیریت خانواده

بعضی از دانشمندان عقیده دارند که در آغاز، نزد قبایل ابتدائی سازمانی که بتوان آن را با ساده ترین حکومت ها مقایسه کرد وجودنداشته است وتنها سازمانی که می توانسته است اعضاء خود راملزم به رعایت قانون واحدی به نماید خانواده بوده است که زیر فرمان پدریا رئیسی اداره می شده است که وظائف متعددی بر عهده داشته است، ا ز جمله وظیفه حفظ و نگه داری اعضاء خانواده از تجاوز یکدیگر نظارت بر مقررات داخلی ورعایت آن به وسیله فرد فرد اعضاء، در این چنین خانواده ای که نمونه آن تا این  اواخر به ویژه در مشرق وجود داشت.  ۱۴

خانواده، جامعه ی کوچکی است که نیازمند مدیریت است وتقسیم عادلانه کار در محیط خانواده، خود نمونه ای از رعایت عدالت اجتماعی وتدبیر  در نهاد کوچکی از اجتماع است.

یکی ا ز نیازمندی های انسان ، ( مکان) زندگی است بشر به خانه ا ی نیاز دارد تا در آن آرام بگیرد . در ادبیات عرب ، از خانه به مسکن تعبیر می شودکه از ماده «سکن» به معنای سکون وآرامش گرفته شده است .۱۵

مراد از منزل صرفاً محل نزول جسد ویا گل آدمی( تن) نیست. بلکه منزل همانا نزول جان وحقیقت آدمی است که به شکل اتحاد وتألیف مخصوص میان زن ومرد وفرزندان واهل خانه شکل می گیرد . منزل ، محل فرود وجایگاه جان آدمی است و تدبیر منزل در این جا حکومت بر دل است وگرنه تسلط بر جسم نه تنها مؤثر نمی باشد بلکه دوام وقرار نیز ندارد. منزل نخستین مدرسه وکلاس انسان سازی ( خودسازی و دیگر سازی) است. آفرینش مرد وزن از یک گوهر است وهمه زنان ومردان مبدأ فاعلی واحدی دارند که خدای یگانه ویکتاست و در اصل آفرینش هیچ مزیتی برای مرد نسبت به زن نیست. ۱۶

برای اینکه خانواده ها زندگی موفقی داشته باشند واز آن لذت ببرند باید تدبیر یا مهارت استفاده از منابع ، بر خوردار باشند .

امام علی (ع) می فر مایند: صَِلاحُ العیشِ التدبیرُ ۱۷

سامان زندگی در تدبیر است.

ودر کلام دیگری می فرماید:

قوامُ العیشُ التقدیرو ملاکهُ حُسنُ التدبیر۱۸

قوام زندگی در نیک تقدیر کردن است وملاک آن ، نیک تدبیر کردن.

اگر عنصر تدبیر را از زندگی برگیریم، همانند محصول ارزشمندی است که آفت گرفته باشد.

امام علی ( ع)می فر ماید: آفهُ المعایش سوءُ التدبیر۱۹

آفت زندگی ، بد تدبیر کردن آن است.

« خانه ی کوچک فاطمه (س) و این افرادی که در آن خانه تربیت شدند که به حسب عدد   چهار، پنج نفر بودند و به حسب واقع، تمام قدرت حق تعالی را تجلی دادند، خدمت هایی کردند که ما و شما و همه بشر را به اعجاب آورده است .که از آفت زند گی به دور بودند آن هم به سبب تدبیر خوب دخت نبی اکرم (ص). »۲۰

نظر به زندگی فاطمه (س) گویای این مطلب است که تدبیر ودور اندیشی ایشان توانسته بود خانواده مستحکم و قانعی را اداره کند.

اما گروهی به مدیریت زن در خانواده به گونه دیگری می نگرند و  کمر به انحطاط وفروپاشی خانواده ها بسته اند، ونظریه هایی برای تحریک و بی بند و باری زن می دهند، که می توان به نظریه فمینیست ها اشاره کرد.

نظر یه فمینیست ها بر مدیریت زن بر خانواده

آنان بر این نظریه پای بند هستند که چون زنان را از محیط خشک و یک نواخت خانه باید رها ساخت . کار خانه یا کارهای مربوط به خانواده نباید خدمت شخصی به یک فرد مذکر تلقی شود بلکه اگر قرار است زن، نیروی کار به دنیا بیاورد بنابر پیش فرض عام تر  سرمایه داری، ‌کار خانه را باید کار ضروری دانست. اینان اظهار می دارند کار منزل زمینه ای است که زنان توسط مردان نه صرفاً به عنوان سرمایه داران، بلکه به عنوان شوهرانشان استثمارمی شوند.»۲۱

این نظریه از دید اسلام مردود است، زیرا اعتقاد زن به خدا در انجام کارهای خانه سبب دریافت  پاداش در نزد خداخواهد شد.

حفظ و گرم نگه داشتن کانون خانواده با وجود مدیریت  بین اعضای آن ( مدیریت داخل منزل، اداره امور منزل، درآمد زایی افراد و….) به طور مستقیم بر نظام خانواده وجامعه اثر خواهد گذاشت که در تمام این  امور وجود زن در مدیریت خانواده یک نقش اساسی است.             کار کردن زن در خانه به عنوان وظیفه وتکلیف الهی نیست بلکه از روی محبت و عشق وعلاقه به همسر وفرزندانش می باشد .از روی  عاطفه و محبتی که خدا در نهاد زن قرار داده است امور خانه رابا تدبیروبا دل و جان  انجام می دهد. این کار زن در خانه از نظر ائمه معصومین(ع) بی اجر و پاداش در نزد خدا نخواهد بود.

آنچه که اسلام به عنوان وظیفه درون منزل برای زن مطرح است ، مدیریت منزل در سطح برنامه ریزی ومشارکت است ؛ نه تنها نیروی کار درون منزل – این سطح مدیریت فرهنگی که اسلام مطرح می نماید- به مفهوم انجام کلیه فعالیت های خانواده به دست زن نیست، زیرا خدای متعال کار درون منزل را وظیغه زن نمی داند؛ اما با قرار دادن سرمایه عظیمی از احساس وعاطفه در وجودش، وی را به صورت مدیری مسئول وهمراه در آورده است، که خود از دل وجان به اجرای فعالیت های درون خانه می پردازد.

 

اعتدال در اقتصاد خانواده

زنان در گذشته وحال نقش قابل توجهی در تولید وافزایش درآمد وبهبود اقتصاد خانواده داشته ودارند ، اما از مهم ترین سیاست گذاری ها در محیط خانه و خانواده ، سیاست گذاری در نحوه توزیع ومصرف درآمد خانواده است . امروزه زنان به ویژه در شهرها در مورد توزیع و نحوه هزینه درآمد خانواده نقش عمده تری رابه عهده دارند؛ زیرا در مواردی مردان ، این مسئولیت رابه زنان واگذار کرده اند.۲۲

زن خردمند ، با فکر وتدبیر ، خرج ودخل خانواده رابه صورت دقیق حساب می کند . لوازم ووسایلی که در زندگی مورد نیاز است را رتبه بندی می کند. مواد غذای وپوشاک در درجه اول قرار دارند، و بعد از آن باید پول آب ، برق ، تلفن ، مالیات وشهریه بچه ها می باشد.مقداری از در آمد همسرش را برای خرید یا اجاره خانه وحوادثی مانند: بیماری و…. کنار می گذارد.

زن با دور اندیشی که دارد از چشم وهم چشمی  واز اسراف وزیاده روی در خرید ووسایل منزل ویا پوشاک پرهیز می کند ومدبّر در اقتصاد خانواده است. او سعی می کند که خواسته هایش بیش از درآمد همسرش نباشد .

اگر زن با عقل وتدبیر خود خرج کند ، نه تنها دچار قرض وورشکستگی همسرش نخواهد شد ، بلکه می تواند به کمک همسرش زندگی آبرومندانه ونسبتاً خوبی داشته باشد.

خداوند کریم اقتصاد ومیانه روی رااز علائم ایمان شمرده ودرقرآن مجید می فرماید :

والذینَ اِذا اَنفَقوا لَم یُسرفوا وَ لَم یَفتُروُا وکانَ بینَ ذلکَ قَواما. ۲۳

و کسانی که چون خرج کنند ، اسراف نکنند و بخل نورزند ومیان این دو معتدل باشند.

رعایت اعتدال در اقتصاد خانواده وخوداری از اسراف وتبذیر  مهم ترین سیاست خانواده است.

از امام صادق(ع) که می فرمایند :

فَیَمنتُ لمنِ اقتَصَدَ أن لا یَفتَقِرَ۲۴

من برای کسی که اقتصاد را رعایت کند ضامن می شوم که فقیر نشود.

برخی از زنان، همسران خود را مجبور خرید اشیاء به صورت قسطی می کنند وظاهر زندگی را زیبا می کنند، اما با این کار آسایش را از خانواده سلب وباعث زیر قرض رفتن همسر خود می شوند. اقتصادی که بر پایه وام های بانک ها وسایر مؤسسات استوار باشد ، از نظر شرع وعقل پسندیده نیست.۲۵

زن باید قدر پول را بداند وآن را بیهوده برای اموری که از ضروریات اولیه زندگی به شمار نمی آیند اقدام نکندو ول خرجی، اسراف وتبذیر وبخشش های بی مورد نداشته باشد تا باعث دل سرد ی وعدم اعتماد مرد به زن نشود.

بانوی اسلامی در خانه امین اموال وحافظ حیثیت وشرف شوهر است ، سعی دارد در غیاب او آبرویش را حفظ کند ومال ودارایی خانواده رااز اتلاف و دستبردها ومصرف بیهوده مصون دارد.۲۶

 

نقش زن در ساماندهی اقتصاد خانواده

نقش مؤثر زن در اقتصاد خانواده ومدیریت او در ساماندهی  ووضعیت خانه بیانگر موقعیت وجایگاه اوست. زن یکی از دو رکن اساسی در خانواده بعد از مرد می باشد، وبه اصطلاح معاون او در امور خانواده است.جایگاه مادری  وهمسری که عمده کار زن می باشد. مدیریت او در دخل وخرج خانه وتهیه  ومصرف کالاهای مورد نیاز می باشد ، که باید توازن بین برنامه ریزی مصرف واجرای صحیح در رشد و توسعه اقتصادی خانواده و جامعه را بر قرار سازد، واین زن است که نقش کلیدی در استفاده بهینه از منابع ( زمان ، پول ودر آمدهای مازاد و…) رادارد. یکی از کارهای مهمی که توسط زن صورت می گیرد تنظیم امور اقتصادی و حساب دخل و خرج خانواده است هر زنی که به مقدار درآمد همسرش خرج می کند ، بداند که پول را در چه راهی به مصرف برساند کمتر به قرض و نسیه گرفتن احتیاج پیدا می کند ، زندگی آرامی خواهد داشت حتی اگر از نظر اقتصادی در فشار باشند با عقل و تدبیر می تواند اوضاع اقتصادی خود را بهبود بخشند .

برخلاف زنی که در امور اقتصادی و دخل و خرج خانواده از عقل و تدبیرش استفاده نکند و بی حساب و کتاب خرج کند این گونه خانواده ها همیشه بدهکار و مقروض به دیگران هستند و برای هزینه زندگی مجبورند پول ربوی بگیرند که یکی از آثار ربا در زندگی آنان از دست دادن آنچه که دارند می باشد . پس همیشه مقروض و بدهکارند و زندگی راحت و بی درد سری ندارند و نتیجه این زندگی سخت و تقریبا” از هم گسسته بواسطه هوس ها و بلند پروازی های یک زن می باشد . آسایش و آرامش و حتی وجود شادی در یک خانه فقط پول و ثروت نمی باشد ، بلکه مهم تر از آن اعتدال می باشد . اینکه چگونه خرج کردن و تنظیم اقتصاد خانواده است .

بهترین روش استفاده از پول قسمتی از شخصیت افراد است و نوع رفتار زن روی افراد خانواده تأثیر بسزائی دارد. و در باره خرج کردن پول اگر زن و شوهر با یکدیگر اختلاف نظر داشته باشند با مجادله و درگیری نمی توان آن مشکل را بر طرف کرد بلکه بهترین روش بصورت توافقی است. برای جلوگیری از مجادله و درگیری چند راهکار ارائه می گردد .

«۱ – در صورت بروز اختلاف بلافاصله و دوستانه آن را با یک دیگر در میان بگذارند تا   سوء تفاهم پیش آمده بر طرف شود در غیر این صورت مسکوت گذاشتن آن به مجادله بیشتری منجر می شود .

۲ – با داشتن برنامه تنظیم شده مناسب در مورد خرج کرد خانه ، با تدبیر و احساس آن برنامه را اجراء نمائید .

۳ – اگر همسر خریدی را بر خلاف نظر شما انجام داد به راحتی آن را پذیرفته گر چه تفاهم و مشورت لازم داشته است .

۴- اگر اختلافی پیش آمد ، برای حل مشکل با عقل و درایه و بحث می توان به نتیجه خوب و نهائی رسید .

۵- وقتی بچه شما چیزی را می خواهد که قیمت آن زیاد است در مورد آن توافق کنید. اگر همسر

شما با آن مخالف بود از تحریک کردن طفل برعلیه پدرش خوداری کنید.» ۲۷

 

قناعت و ساده زیستن و مبارزه با تجمل گرائی

ساده زیستی ، اصل مهمی در انسان سازی و کمال پروری زن در خانواده است . ساده زیستی حضرت زهرا(س) در خانه علی (ع) ، که از ابتدا با جهیزیه ی ساده و مختصر ، با انفاق لباس عروسیش ساده زیستی را به زنان جهان آموخت .

ساده زیستی روح را نرم و لطیف و آرام و شاد می کند . فرهنگ ساده زیستی در زمان جنگ در بین خانواده های ایرانی رواج پیدا کرده بود. مردم در شرایط سخت جنگ و حمایت از جبهه ها، جنگ با تجمل گرائی و مصرف گرائی نیز می نمودند . با وجود مشکلات آن روز ، ‌قداست و پاکی جامعه حفظ می شد و فرهنگ شهادت که مایه ی عزت و سربلندی و اقتدار است حاکم بود .

ساده زیستی ارزشی است که خداوند متعال قامت نزدیکترین بندگانش را با آن مزیّن کرده و می آراید و این محقق نمی شود مگر با درک و فهم بی ارزشی و فریبندگی مظاهر دنیوی و زود گذر بودن آن .۲۸

قناعت در لغت به معنی تنازل است تا آنجا که فرد حیات خود را با امکانات که در اختیار دارد، منطبق ساازد. از مصداق های آن رضایت دادن به چیزی است که به او می رسد.۲۹

قناعت دارای اهمیت زیادی می باشد که امام زین العابدین (ع) در جواب شخصی که جویای بر ترین اعمال شده بوده ، فر مود: « هو یقنع بالقوت….» ۳۰

برترین عمل این است که به آن چه در دست تو است ، قانع باشی».

آثار وفوائد قناعت

هر کس از سیره پیامبر و آل او و از راهنمائی آنان  پیروی می کند ، و آنان را دوست می دارد و خواهان آن است که پیرو روش ایشان باشد ، باید از مال و معیشت و مصرف ، به اندازه کفاف ، قناعت کند و در صدد خواستن و مصرف کردن  آنچه برای دیگران است بر نیاید ، و اگر مالی فراوان به دستش رسید فزونی آن مال را انفاق نماید .

برای قناعت آثاری مترتب می باشد:

  • پرهیز گاری است

انسان قانع در تلاش برای بدست آوردن ثروت زیاد نمی باشد وبه همان مقدار اندک اما حلال راضی است و پرهیز ازمال حرام وشبه می کند.

  • راحتی وآسایش بدن ؛ حضرت حسن بن علی( ع) در این باره فر مود: «القنوع راحه الابدان؛ قناعت سبب راحتی و آسایش بدن است».۳۱
  • برکت

یکی دیگراز آثار قناعت برکت در زندگی است که مایه سربلندی در زندگی می باشد.

  • عزّت

عزت وآبرو را می توان در قناعت جستجو کرد.

اگر انسان خدارا در حالی که قانع بوده ملاقات کند به طور یقین از برترین بند گان خواهد بود؛ زیرا او تسلیم مقدرات الهی بوده واز حد معین شده تجاوز نکرده است.قناعت و بی نیازی ازدیگران، سرمایه بزرگی در زندگی هر انسانی محسوب می شودکه جامعه بشری راهی برای رسیدن به کمال ونیازمند آن است واز جمله اوصاف نفسانی است وهر انسان عاقلی  آن را می پذیرد و به سوی آن گرایش دارد.

حضرت علی علیه االسلام در این باره فرمود: « القناعۀ علامۀَ  الاتقیاء؛۳۲

قناعت در زندگی نشانه ودلیل بر پر هیز کاری می باشد.»

زیاده خواهی و تجمل گرائی انسان را به سختی و مشقت می اندازد و این در رفتار انسان به خوبی نمایان است حال آن که انسان به طور ذاتی  جویای سادگی است . پیامبر اکرم (ص) ساده     می زیستند و این یکی از رفتارهای زاهدانه ی ایشان بود ، که باعث شادی و آرامش خود و خوشنودی خدای خویش بودند .

رها شدن دل انسان از تجملات و مدها و الگو قراردادن زندگی پیامبر (س) و ائمه معصومین (ع) و علما و عارفان باعث آرامش و نشاط در دنیا و آخرت خواهد شد .

حضرت زهرا (س) وسائل خانه را عامل خوشبختی و آرامش نمی دانستند . در چشم فاطمه (س) همه امکانات زندگی و دنیا از طلا و زینت و مرکب ها نیز بی ارزش بودند و دل در گروی آنها نبستند و شاکر نعمت های خداوند بودند.

در زندگی مشترک خود با علی (ع) هرگز از آن حضرت چیزی نخواست که توانائی بر تهیه آن را نداشته باشد و می فرمود : « پدرم مرا نهی کرد از اینکه از علی (ع) چیزی بخواهم و می فرمود اگر چیزی به خانه آورد که هیچ ، وگر نه از او چیزی مخواه . »

نیز به علی (ع) می فرمود : « من از خدا شرم دارم که به تو چیزی را که قدرتش را نداری تحمیل کنم . »۳۳

در دنیای امروز و با تبلیغات گسترده بر حمایت زن ، مرد و زن را رودرروی یک دیگر قرار داده و صفا و یک دلی بین همسران روز به روز کمتر می شود و کانون خانواده رو به تزلزل   می رود ، و دیگر درک سیره حضرت زهرا (س) در خانواده و توجه ایشان به زندگی و خانواده بسیار سخت گردیده است .

 

وظایف اقتصادی زن در اجتماع

در این زمینه نقش زنان در تصمیم گیری های اقتصادی، در توسعه اقتصادی، در مدیریت و… مطرح می گردد. همان طوری که خانواده یک اجتماع کوچکی از اجتماع بزر گتری است ودر پیشرفت وتوسعه فرهنگی جامعه در رتبه اول می باشد، که در جامعه بعد از مرد هم نقش به سزائی را ایفاء می کند.

یکی از عوامل رشد اقتصادی  زن که در اجتماع و خانواده تأثیر گذار است ، اشتغال زنان را می توان بیان کرد ، که علاوه بر تأثیر گذاری اجتماعی ، وسیله ای است برای بهبود وضعیت اقتصادی خانواده ها می باشد.

باید متذ کر شد که اشتغال برای زنان فقط انجام دادن امور بیرون از منزل  نیست بلکه در اوقات فراغت از کارهای خانه نباید وقت خود را بیهوده صرف کند. بلکه در مواقع فراغت از کار اشتغالاتی را برای خود فراهم آورد، هم خود ودیگران را به بهره برساندواز طرفی هم به اقتصاد خانواده کمک می کند مثلاَ با خواندن کتاب های مفید و انجام دادن تحقیقات بر اطلاعات خود بیفزاید ونتایج تحقیقاتش را به صورت کتاب یا مقاله در اختیار دیگران قرار دهد.

یا اگر به خواندن و تحقیق علاقه ندارد می تواند زمینه ی کارهای هنری را برای خود فراهم سازد.مانند: نقاشی، خطاطی، گل دوزی، خیاطی، بافندگی، سفره آرائی و… که از نظر پیامبر (ص)

بهترین شغل برای زنان بافندگی است.

با اشتغال به این کارها هم به اقتصاد خانواده و هم به تولید وترقی اقتصادی جامعه کمک کرده واز بطالت وبیهوده گذراندن وقت وعمر خود که عوارضی مانند افسردگی وبیماری روحی وروانی وضعف اعصاب است تا حد زیادی جلوگیری خواهد کرد وبا پر کردن اوقات فراغتش کمتر به مد وتجمل گرایی توجه می کند ، وکانون خانواده راگرم تر می سازد. حتی می تواند از مفاسد اخلاقی واجتماعی جلوگیری نماید.و کمتر در خیابان و دید مردان نمایان شود.

حضرت علی (ع) می فرمایند:

خداوند مؤمنی راکه به حرفه وکاری مشغول وامین باشد، دوست دارد. ۳۴

چه نیکو ست که زنان هم شغل مناسبی داشته باشند که بهترین در داخل است که خانه داری او هم آسیبی وارد نشود. اگر بانوانی علاقه دارندکه بیرون از خانه مشغول به کاری شوند به اموری بپردازندکه کمتر با مردان در تماس باشند ویا کارهایی که به جنس زن بون آنان لطمه وارد نسازد وزن بودن خود را فراموش کنند، مانند پرستاری، دبیری ویادر کودکستان ها مشغول به کار شوند، که این قبیل کارها به طبع لطیف و مهربان زنان تناسب دارد.

در اغلب موارد کار زنان در خارج از خانه ( کمک خرج) خانواده محسوب میشود. لکن گاهی اوقات تأ مین هزینه خانواده به طور کامل، به  عهده زن است. زیرا تعداد قابل توجهی از خانواده ها سرپرست خانه ی خود را به نحوی از دست داده اند و مسئو لیت مستقیم امور منزل چه از لحاظ اجتماعی وچه  به دلیل اقتصادی متوجه زنان می باشد، هر چند که در تمام این امور ممکن است زن به لحاظ قانون ، چنین مسئولیتی را به عهده نداشته باشد،زیرا وقتی بانوی خانواده ای به هر دلیل از داشتن مردی به عنوان عضو نان آور محروم می باشد برای تأمین هزینه ها و بر طرف کردن مایحتاج زندگی به کار و اشتغال روی آورد، خواه قانون چنین وظیفه ای را بر زن تحمیل کرده، یا نکرده باشد.

از نمو نه های بارز عصر پیامبر (ص) را می توان ذکر کرد، زینب همسر پیامبر که خود کارگاه دبّاغی داشت واز استادان دبّاغی  آن زمان بود.

 

نقش زنان در تربیت اقتصادی فرزندان

خانه خوب تابع  نیرویی است که آن را اداره می کند و چنین نیرویی در زن طبیعی تر است . او در خانه فردی مقتدر، صاحب رأی و دارای نفوذ عظیمی است .

هر چند دین اسلام هزینه خانواده را بر عهده مرد ان قرار داده است، ولی کیفیت خرج کردن آن با محوریت  زن می چرخد، که توجه زنان به الگوی صحیح مصرف وآموزش آن به فرزندان، تأثیر به سزایی در اقتصاد صحیح خانواده دارد.

مسئولیت شرعی شخص از زمان بلوغ او آغاز می شود؛ اما والدین در مورد تربیت وبه طور خاص تربیت اقتصادی مسئولیت دارند. طفولیت و توانمندی اقتصادی توجیه مناسبی برای پاسخ گویی بدون شرط به تقاضاهای کودکی نیست. به عبارت دیگر آنچه در نظام تربیتی اسلام لحاظ می شود، مصلحت دراز مدّت فرزندان است نه شادکامی لحظه ای آنان.توصیه تربیتی امام کاظم (ع) در این زمینه بسیار گویا است:

مناسب است که فرزند در خرد سالی با مشقّت ها آشنا شود تا در برزگسالی برد بار شود. ۳۵

پدر ومادر باید در امور اقتصادی با فرزندانشان تفاهم داشته و آنها را با دخل و خرج خانواده آشنا سازند.بچّه ها کم کم این مطلب را بفهمند که به آسانی و بی جهت، پول به دست نمی آیدبلکه با کارو کوشش می توان پول تهیه کرد. پدر با زحمت بسیار شبانه روزی خود دنبال کار می رود تا پولی به دست آورد ومادر در خانه با صرفه جوئی در هزینه ها در امور منزل تد بیر می کند با زحمات خود، منزل را اداره ومنظم می کند و کودک باید بفهمد که هزینه و مخارج خانه و امور منزل خود به خود و به آسانی فراهم نمی شود.

فرزند با ید یاد بگیرد که بعضی از مخارج بر سایرین تقدم دارد. مثلا : اجاره منزل، پول آب وبرق، غذا و پوشاک ضروری، اسباب ضروری منزل، پول دوا ودکتر بر سایر احتیاجات تقدم دارد. بچّه ها باید تدریجِاً این مطالب را بفهمند ودر تنظیم برنامه های اقتصادی خانواده با پدر ومادر همکاری نمایند.

این صحیح نیست که پدر ومادر از پوشاک و خوراک خود کم  بگذارند تا بتوانند توقّعات فرزندانشان را تهیه نمایند و آنها را لوس و پر توقّع و قدر نشناس پرورش دهند. بچّه ها از همان ابتداء زندگی باید عادت کنند که خواسته ها و توقّعاتشان را با در آمد خانواده تطبیق دهند وخود را عضو رسمی خانواده ودر اداره منزل سهیم وشریک بدانند.

بچه ها پدر ومادر های آینده هستند وباید از کودکی درس اقتصاد را فراگیرند، تا عادت کنند که ولخرجی واسراف نکنند. اگر اقتصاد و وضع مالی خوب است باز پدر ومادر نباید اجازه بدهند که فرزندشان بی حساب وکتاب خرج نماید.بلکه باید بفهمد که همه ی اعضاء جامعه مانند یک خانواده هستند وباید اغنیاء خانواده های کم در آمد کمک کنند.

پول توجیبی بچه ها راباید طبق درآمد خانواده تعیین کرد، یا به صورت هفتگی ویا ماهیانهدر اختیار شان قرار بگیرد وبه آنان این استقلال را بدهند که مخارجشان را بر طبق بودجه خودشان تنظیم نمایند، تا تدریجاً به اقتصاد و حساب دخل وخرج آشنا شوند. ولی نباید دخالت مستقیم نمایند. بلکه به طور غیر مستقیم نظارت داشته باشند که فرزندشان چگونه ودر چه راهی به مصرف  می رسانند ودر صورت نیاز به نرمی و ملایمت به او تذکر بدهند.۳۶

حال بحث را جزئی تر نموده وبه مسئله آموزش اقتصاد وتدبیر منزل به دختران می پردازیم.

مادران علاوه بر آموزش اسلامی وشرعی به دختران خود باید به تربیت اقتصادی دختران خود توجه داشته باشد که دخترش مادر آینده است واگر در زندگی با در آمد محدود نان آور خانه مواجه شد ، چگونه می تواند زندگی را سروسامان داد ؟ چگونه می توان با حداقل هزینه حداکثر رونق را به زندگی بخشید؟

اگر مادر به دخترش هنر و حرفه ای را یاد بدهد از بیکاری او و پرسه زدن در کوچه وخیابان جلوگیری کرده است که خود بیکاری ریشه ی تمام مفاسد می باشد، این آموزش باید از دوران کودکی شروع شود تا او یاد بگیرد که از اوقات فراغت خود در جهت مثبت استفاده نماید. حتی می تواند از هنر دستی خو د منبع در آمد خوبی داشته باشد وبه اقتصاد خانواده هم کمک کند، ودر زمانی که در تکفل پدر است این امور برای او لذت بخش وبعد از ازدواج کار او مفید خواهد بوددر امر اداره وتدبیر منزل.

مادر که یک مدیر خوب در خانواده است می تواند اقتصاد را به دو روش مستقیم وغیر مستقیم به فرزند خود آموزش بدهد.

بخش غیر مستقیم که مهم هم هست، روش ونوع عمل کرد والدین است که خواه ناخواه به فرزندان منتقل می شود، که مادران مدیر، قانع وصرفه جو، فرزندانی به همین گونه تربیت می کنند، ومادران اسراف      کار، تجّمل پیشه ومصرف گرا نیز فرزندانی تنوع طلب ومصرف زده به جامعه تحویل می دهند . لذا اولین و مهم ترین گام در تربیت صحیح اقتصادی فرزندان تصحیح عمل کرد والدین است.

در شیوه دوم، والدین یا مربّیان به گونه ای مستقیم عمل می کنند.به طور مثال درباره مسائل اقتصادی با فرزندان گفتگو می نمایند یا در هنگام خرید تذکّرات لازم و آموزش های ضروری را به آنها می دهند، یا در خانه در مورد مصرف آب، برق، مواد غذایی، نگهداری وسایل و… امر ونهی می کنند.

حساس نبودن خانواده  ونهادهای تربیتی به تربیت اقتصادی؛ به نظر می رسد خانواده نقش وجایگاه خود را در تربیت اقتصادی فرزندان دست کم گرفته است ونسبت به تزبیت  اقتصادی فرزندان، به ویژه در طفولیت ، تساهل می ورزد.

طفولیت مهم ترین مقطع تربیتی است که توسط والدین به ویژه مادر، مدیریت می شود، فرزندان در این مقطع از زمان به دلایل گوناگونی از جمله اولویت های غیر تربیتی والدین، به صورت غالباً رها شده رشد می کنند. آنان نمی آموزند که فقط به میزان معین، در ساعات معین، بر نامه های معینی را ا تلویزیون تما شا کنند؛ این فرزندان هیچ گاه گرسنگی را تجربه نکرده اند وقواعد رفتاری و آشامیدنی ندارند. اگر در نسل گذشته والدین بر سر سفره غذا را تقسیم می کردند وبه فرزندان می آموختند تا خوردن وآشامیدن خودرا در یک حد معین کنترل کنند، اما والدین امروز آن را توهین، کسر شأن و نشانه خساست والدین می دانند فرزندان ما، فرهنگ استفاده از ابزار های مورد نیاز را نیاموخته اند و نمی دانند که می توان با کم کردن شعله بخاری و پوشیدن لباس گرم به اقتصاد کشور و خانواده کمک کند ، وزمانی که وارد اجتماع می شوند نمی توانند الگوی مصرف را رعایت کنند وبه یک عنصر مصرف گرا تبدیل شده اند.

 

جهاد اقتصادی وهدفمند کردن یارانه ها  از خانه

پس از گذشت سالها از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی ، اصل چهل و چهار قانون اساسی که سالها بدون اجراء بر زمین مانده بود با درایت مقام معظم رهبری ، مبنی بر واگذاری شرکتهای ذیل اصل فوق به بخش خصوصی ، انقلاب اقتصادی کشور شروع شد و در ادامه این روند مبحث هدفمند کردن یارانه ها که مورد تائید همه دلسوزان نظام و مورد وفاق نظر همه جریان ها و جناح ها بود با پیگیری رهبری معظم و پس از تصویب مجلس شورای اسلامی در بیست و هشتم آذر ماه سال ۱۳۸۹ توسط دولت خدمتگزار شروع گردید و مقام عظمای ولایت  نیز سال ۱۳۹۰ را در پیام نوروزی خود سال جهاد اقتصادی نام گذاری نمود .

در مسائل مربوط به خانواده نقش زن ومادر بسیار چشم گیر است، زنان در ابتداء برای «جهاد اقتصادی» باید با تجدید نظر در عرصه اقتصاد خانواده بپردازند.کاهش هزینه ها، افزایش بهره وری وکنترل مصارف  به بهبود وضعیت اقتصاد خانواده و قدم برداشتن زنان در جهت « جهاد اقتصادی» منتهی می شود.

زنان در زمینه« جهاد اقتصادی» در نخستین گام باید با تغییر الگو زندگی در عرصه اقتصادی خانواده گام بردارند، وبا کم کردن هزینه ها، افزایش بهره وری وکنترل مصرف بی جا، اقتصاد خانواده را بهبود بخشند.

گام بعدی در کنترل هزینه ها از طرف همسر وفرزندان است که زن می تواند آنان رابه سبک اقتصاد اسلامی تربیت کند.هریک از اعضاء خانه، خود یک جهاد گر هستند که هر کدام تأثیر بسزایی در اقتصاد جامعه هم دارند البته هر کدام از اعضاء خانه که در رفتار خود اصلاحی ایجاد نکنند به هدف ومقصود نهائی نخواهند رسید.پس همه ی افراد خانواده باید دست در دست یکدیگر جهاد اقتصادی را از درون خانه وبعد در اجتماع آغاز نمایند.

در طول تاریخ زنان فعالیت اقتصادی بسیاری رااز منازل شروع کردند که جزء تولید نا خالص ملی به حساب می آمد وبه بهره وری بالای اقتصادی کمک می کرد. مشاغل خانگی زنان فرصتی را ایجاد می کند که علاوه بر حضور در خانواده بتوانند کسب وکار جدیدی را ایجاد کنند. این کسب وکار فقط حضور در جامعه وفعالیت اقتصادی خارج از خانه نیست بلکه ایجاد شغل می تواند در داخل خانه هم باشد که بدین طریق هم مدیریت بر اقتصاد خانه دارد وسوی دیگر کمتر در محیط هایی که مرد در آنجا حضور دارد شرکت می کند، و اندکی به سیره ی حضرت زهرا(س) که به حضرت علی (ع) در اقتصاد خانه کمک می کردند ومعاشرت ایشان در عرصه ی اقتصادی با مردان کم بود، عمل کرده باشند.

 

 

نتیجه گیری

خانواده مناسب ترین مکان برای نیاز انسان وبهترین بستر برای رشد وبا لندگی فکری واقتصادی وپرورش نسل جدید است. ریاست و مدیریت خانواده بر عهده مرد است اما زن به عنوان معاون او با ویژگی هایی که آفرینش در وجود او نهاده است در امور داخلی خانه وتدبیر امور منزل و فراهم کردن فضای عاطفی وروانی ، تربیت فرزندان و به سازی اقتصادی خانواده، نقش بسزایی دارد. قناعت وساده زیستی ، دوری گزینی از تجمل گرائی ودنبال مد نرفتن می تواند محیط آرامی را برای خود وخانواده به ارمغان آورد. تربیت فرزندانی که از طفولیت با فکر اقتصادی رشد می کنند ، نسلی سالم وقانعی را به جامعه تحویل دهد . مدیریت اقتصادی زنان کمک بزرگی برای خانواده است تا در این جهاد اقتصادی موفق تر باشند. پیشرفت و اقتصاد هر جامعه تنها بیرون  از خانه  کار کردن زن نیست او اشتغال را می تواند در داخل منزل ایجاد کند.

 

 

 

 

 

 

پی نوشت

  • محمد، بهشتی ، فرهنگ فارسی صبا ، بی جا ، ۱۳۶۵، ص ۵۴۴.
  • محمد ، معین ، فرهنگ معین ، تهران ، امیر کبیر، ج۲ ، ص۱۷۴۸.
  • محمد، بهشتی ، همان ، ص ۳۹۷.
  • محمد ، معین ، همان ، ج۱ ، ص ۱۳۹۴.
  • باقر ، ساروخانی ، مقدمه ای برجامعه شناسی خانواده ، تهران ، سروش، ۱۳۷۹ ، ص ۱۳۵.
  • منصور ، قنادان ، مفاهیم کلیدی جامعه شناسی ، تهران ، آوای نور ، ۱۳۷۵، ص ۱۴۷.
  • محمد ، بهشتی ، همان ، ص ۱۰۸.
  • حسن ، مصطفوی ، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم ، تهران ، مرکز نشر آثار علامه مصطفوی ، ج۹، ص ۲۶۹.
  • محمد ، معین ، همان ، ج ۱ ، ص ۳۲۲.
  • مهشید ، مشیری ، فرهنگ زبان فارسی ، تهران ، سروش ، ۱۳۷۶ ، ص ۲۷.
  • همان ، جا.
  • عبد الله ، توکلی ، اصول ومبانی مدیریت ، پژوهش کده تحقیقات اسلامی ، بهار ۱۳۸۳ ، ص۱۶.
  • مدیران جامعه اسلامی ، موسسه فرهنگی نشر رامین ، تهران ، ۱۳۷۷ ، ص ۲۷.
  • رضا ، تقوی دامغانی ، نگرشی بر مدیریت اسلامی ، سازمان تبلیغات اسلامی ، ۱۳۷۰ ، ص ۲۴.
  • حماد ، الجوهری الفارابی ، الصحاح ، بیروت ، داراحیاء التراث العربی ، ۲۰۰۹ میلادی ، ج ۵ ، ص ۲۱۳۶ .
  • غلامحسین ، خدری ، ( مقاله حکمت متعالیه و تدبیر منزل ) همایش بزر گداشت حکیم صدرالمتألهین ، تهران ، بنیاد حکمت اسلامی صدرا ، ۱۳۸۸ ، ص ۵۰.
  • عبدالواحدالآمدی التمیمی ، غررالحکم و دررالکلم، دارالکتب السلامی، ۱۳۸۱ ، ح ۸۰۸۲ .
  • همان ، جا ، ح ۸۰۸۴ .
  • همان ، جا ، ح ۸۰۸۷ .
  • صحیفه نور امام خمینی ، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ، ج ۱۶ ، ص ۸۷ .
  • محمدرضا ، زیبائی نژاد ، فمنیسم و دانش های فمنیستی ، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان ، قم ، ۱۳۸۲ ، ص ۱۳۵ .
  • استادان طرح دانش جامع آموزش خانواده ، خانه و فرزندان ، تهران ، انجمن اولیاء ومربیان ، ۱۳۸۰ ، ص ۳۴ .
  • فرقان ، آیه ۶۷ .
  • محمدبن حسن ، حر عاملی ، وسائل الشیعه ، قم ، موسسه آل البیت (ع) ، ج ۱۵ ص ۲۵۸ .
  • ر.ک. ابراهیم ، امینی ، همسرداری ، قم ، موسسه بوستان کتاب ، ۱۳۷۸ ، ص ۲۳۰ .
  • علی ، قائمی ، نقش مادر در تربیت ، تهران ، امیری ، ۱۳۸۳ ، ص ۲۳۰ .
  • حسین ، خنیفر ، مهارتهای زندگی ، قم ، نشر هاجر ، ۱۳۸۵ ، ص ۱۹۱-۱۹۰ .
  • زبیده ، خدائی ، خدایا چگونه شاد باشیم ، قم ، نگاران نور ، ۱۳۸۸ ، ص ۷۰ .
  • حسن ، مصطفوی، التحقیق فی کلمات القران الکریم ، تهران ، مرکز نشر آثار علامه مصطفوی ، ج ۹ ، ص ۳۲۷ .
  • میرزا حسین ، نوری ، مستدرک الوسائل ، بی جا ، ج ۱۵ ، ص ۲۳۲ .
  • زین العابدین ، باکوئی ، در محضر ÷یامبر ، کمال الملک ، قم ، ۱۳۸۴ ، ص ۳۶۲ .
  • عبدالواحدالآمدی التمیمی ، غررالحکم و دررالکلم، دارالکتب السلامی، ۱۳۸۱ ، ج ۱ ، ص ۳۹۱ .
  • محمدباقر ، مجلسی ، بحار الانوار ، بیروت ، موسسه الوفاء ، ج ۴۳ ، ص ۳۱.
  • محمدبن یعقوب ، الکلینی ، اصول کافی ، دارالحدیث ، قم ، ج ۵ ، ص ۱۱۳ .
  • ——- ،—- ، الکافی ، —– ، قم ، ج ۶ ، ص ۵۱ ،ح ۲ .
  • ابراهیم ، امینی ، آئین تربیت ، انتشارات اسلامی ، تهران ، ۱۳۵۹ ، ص ۲۵۶-۲۵۱ .

 

 

 

فهرست منابع عربی

  • قرآن کریم , تهران , انتشارات اسلام , چاپ اول , ۱۳۸۷.
  • الآمدی التمیمی ، عبداواحد ،  غررالحکم و دررالکلم، دارالکتب السلامی،۱۳۸۱.
  • حر عاملی ، محمد حسن ، وسائل الشیعه ، قم ، موسسه آل البیت ، بی تا
  • حماد ، الجوهری الفارابی ، الصحاح ، بیروت ، داراحیاء التراث العربی ، ۲۰۰۹ میلادی
  • الکلینی ، محمد بن یعقوب ، اصول کافی ، دارالحدیث ، قم ، ۱۳۸۷ .
  • الکلینی ، محمد بن یعقوب ، الکافی ، دارالحدیث ، قم ، ۱۳۸۷ .
  • مجلسی ، محمد باقر ، بحار الانوار ، بیروت ، موسسه الوفاء .
  • مصطفوی ، حسن ، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم ، تهران ، مرکز نشر آثار علامه مصطفوی .
  • نوری ، میرزا حسین ، مستدرک الوسائل ، بی جا .

 

 

فهرست منابع فارسی

۱  –  استادان طرح جامع آموزش خانواده ، خانه و فرزندان ، تهران ، انجمن اولیاء و مربیان ، ۱۳۸۰.

۲   امینی ، ابراهیم ، همسر داری ، قم ، بوستان کتاب ، ۱۳۸۷ .

۳   بهشتی ، محمد ، فرهنگ فارسی صبا ، بی جا ، ۱۳۶۵.

۴ – تقوی دامغانی ، رضا ،  نگرشی بر مدیریت اسلامی ، سازمان تبلیغات اسلامی ، ۱۳۷۰.

۵ – توکلی ،عبدا… ،  اصول ومبانی مدیریت ، پژوهشکده تحقیقات اسلامی ، بهار ۱۳۸۳.

۶ – خدائی ، زبیده ، خدایا چگونه شاد باشم ، قم ، نگاران نور ، ۱۳۸۸ .

۷ – خدری ، غلامحسین ، ( مقاله حکمت متعالیه و تدبیر منزل ) همایش بزر گداشت  حکیم صدرالمتألهین ، تهران ، بنیاد حکمت اسلامی صدرا ،۱۳۸۰ .

  • –خنیفر ، حسین ، مهارتهای زندگی ، قم ، هاجر ، ۱۳۸۵ .

۹– زیبائی نژاد ، محمد رضا ، فمنیسم و دانش های فمنیستی ، قم ،دفتر مطالعات و تحقیقات زنان ،

۱۰– صحیفه نور امام ، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی .

۱۱– قائمی ، علی ، نقش مادر در تربیت ، تهران ، امیری ،  ۱۳۸۳ .

۱۲– مدیران جامعه اسلامی ، تهران ، موسسه فرهنگی نشر رامین ، ۱۳۷۷ .

۱۳– مشیری ، مهشید ، فرهنگ زبان فارسی ، تهران ، سروش ، ۱۳۷۶.

۱۴– معین ، محمد ، فرهنگ معین ، تهران ، امیرکبیر ، ۱۳۸۸ .

 

 

نویسنده: زهرا کریمی، مدرسه علمیه امام خمینی (ره) رباط کریم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: