دوشنبه - ۱۳۹۷/۰۹/۱۹
صفحه اصلی >> مقالات >> فرق ضاله >> کسی که پدرش را تکفیر کرد

کسی که پدرش را تکفیر کرد

ابوعبدالله حارث بن اسد محاسبی بغدادی بصری (متوفی ۲۴۳ ق). عارف، متکلم، فقیه، محدث، زاهد و از بزرگان صوفیه که به گفته‌ی هجویری (کشف المحجوب، ۱۳۴) در زمان خود شیخ المشایخ بغداد بود. علت اشتهار وی به محاسبی را برخی از آن رو دانسته‌اند که همیشه نفس خود را به محاسبه می‌کشید ونیز گفته‌اند که چون در موقع ذکر گفتن از سنگ ریزه استفاده می‌کرد، او را محاسبی گفته‌اند (انساب، سمعانی، ۲۰۷/۵). تاریخ تولد وی دانسته نیست، اما نوشته‌اند که وی در بصره چشم به جهان گشود و در بغداد سکونت نمود و در همانجا نیز درگذشت. وی از یزید بن هارون اندکی روایت کرده است. کسانی چون: ابن مسروق، جندی بغدادی، سرّاج و ابن خیران فقیه از وی روایت کرده‌اند (تاریخ بغداد، ۲۱۱/۸). او با شافعی امام شافعیان رفاقت و مصاحبت داشت ولی شافعی مذهب نبود. وی پدر خود را که قَدّری مذهب بود تکفیر کرد و به پدرش می‌گفت: باید مادرم را طلاق بدهی و آن گاه که پدرش مرد، میراث به جامانده از پدرش را نپذیرفت. وی از صفاتیه بود، آنان اعتقاد داشتند که خداوند دارای صفاتی ازلی است مانند: علم، قدرت، حیات، اراده، سمیع، بصر، کلام، جلال، اکرام، جود، انعام، عزت و عظمت که همه‌ی این صفات ازلی است. آنان تفاوتی میان صفات ذات و صفات فعل قائل نبودند و آنها را یکی می‌دانستند، آنان صفات خیریه را مانند: دست و صورت برای خدا روا می‌دانستند و آن را تأویل نمی کردند (ملل و نحل، شهرستانی، ۹۲/۱-۹۳). محاسبی در علم فقه و حدیث نیز به مقامی بلند دست یافت و معرفت کاملی نسبت به مذهب صوفیه پیدا نمود و گفته‌اند از آن رو که در مسائل کلامی به ویژه در لفظ و ایمان سخن می‌گفت، احمدبن حنبل او را طرد کرد و محاسبی مدتی مخفی شد (تاریخ بغداد، ۲۱۶/۸؛ وفیات الاعیان، ۵۸/۲).
آثار و تألیفاتی در باب اصول دیانت، زهد، ردّ بر معتزله و رافضه داشته است (تاریخ بغداد، همانجا)، برخی از تألیفات او به این شرح است: کتاب التفکر و الاعتبار؛ الرعایّه فی‌الاخلاق و الزهد؛ الرعایّه لحقوق الله؛ رساله المسترشدین و رساله‌هایی در زهد و پارسایی (کشف الظنون، ۹۰۸/۱، ۱۴۲۰/۲؛ ایضاح المکنون، ۵۶۹/۱). برخی از آثار وی هم اکنون در کتابخانه ها موجود است (فهرس التصوف بالظّاهریه، ۷۳۴/۱) و شماری از تألیفات وی نیز به چاپ رسیده است (معجم المحظوطات المطبوعه‌ی منجه، ۱۱۴/۲). ابوزرعه‌ی رازی مردم را از خواندن کتابهای محاسبی به دلیل اینکه موجب گمراهی و بدعت است پرهیز داده است (تاریخ بغداد، همانجا).
کتابنامه :
جز آن چه در متن مقاله آمده است،؛ حلیه الاولیاء ابونعیم اصفهانی، ۷۳/۱۰؛ الفهرست ابن ندیم، ۲۳۶؛ طبقات الصوفیه‌ی سلمی، ۵۶؛ رساله‌ی قشیریه، ۱۵؛ میزان الاعتدال، ۴۳۰/۱؛ مرآه الجنان، ۱۴۲/۲؛ طبقات الاولیاء، ابن ملقن، ص ۱۷۵؛ سیر اعلام النباء، ذهبی، ۱۱۰/۱۲؛ العبر ذهبی، ۴۴۰/۱؛ طبقات شعرانی، ۶۴/۱؛ تاریخ الاسلام، ذهبی، ۲۴۱؛ معجم المؤمنین، ۵۱۷/۱.

منبع مقاله :
گروه نویسندگان، (۱۳۹۱)، دائرهالمعارف تشیع (جلد ششم)، تهران: انتشارات حکمت، چاپ اول.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: