صفحه اصلی / مقالات / دین و اندیشه / مختصری از فواید دین و بعثت انبیاء

مختصری از فواید دین و بعثت انبیاء

یکی از راه های تبیین چگونگی انتظار بشر از دین و درک ضرورت دین داری، بررسی فایده های دین برای انسان است که در این جا به اختصار، بررسی می شود:(۱)

یک. تأیید مستقلات عقلی

امور بر دو قسم اند:
۱. اموری که عقل به طور مستقل، قادر به درک آن ها است و بر همین اساس در باره ی آن ها قضاوت می کند؛ مانند: علم انسان به نیازمندی جهان هستی به آفریدگار حکیم.
۲. اموری که عقل نمی تواند آن ها را بدون واسطه ای دیگر ( به طور مستقل ) درک کند و در باره ی آن ها قضاوت کند؛ مانند: احکام فرعی دین.
در اموری که عقل، توانایی درک آن ها را به طور مستقل دارد و درباره ی آن ها قضاوت می کند، دین از طریق دلیل نقلی آن ها را تأیید می کند و این گونه حجت بر انسان ها تمام می شود.

دو. استفاده ی حکم از مُدرَکات عقل غیر مستقل

انبیاء اموری را که عقل به طور مستقل درک نمی کند و نمی تواند درباره ی آن ها قضاوت کند برای انسان ها تبیین می کنند؛ برای نمونه جزئیات معاد و چگونگی آن را عقل به طور مستقل درک نمی کند و دلیل عقلی این امر را برای آنان روشن می سازد.

سه. از بین بردن ترس

انسان به دلیل عقل، می فهمد که وجودش و آن چه در تصرفش است، مخلوق و مملوک خدا است؛ از این رو اگر بخواهد عملی را انجام دهد نمی داند این کار، مجاز است یا خیر و اگر قصد ترک کاری را داشته باشد، باز هم بیم خارج شدن از احکام خالق، وجود دارد و د رهر دو حالت بیمناک مجازات الهی است. انبیاء حدود امور مجاز و غیر مجاز را تبیین می سازند تا مخلوق، این حدود را بداند و ترسش از بین برود.

چهار، رفع نیاز انسان در شناخت حسن و قبح افعال

کنش های انسانی از لحاظ زشتی و زیبایی یکسان نیستند. عقل، ویژگی برخی از امور را به طور مستقل درک می کند؛ اما در پاره ای از امور، توانایی شناخت ندارد و از این رو به دلیل نقلی نیاز دارد. دین، راهنمایی است که ملاک تمییز زشتی و زیبایی افعال انسان را ارائه می دهد.

پنج. شناساندن اشیای سودمند و زیان آور به انسان

اشیای فراوانی درعالم طبیعت وجود دارد، برخی از آن ها خوراک یا دارو هستند که برای او سودمندند و برخی کشنده و زیان آورند. عقل می تواند با آزمایش و تجربه غالب این خصوصیات را درک کند؛ ولی در برخی امور به زمانی بسیار طولانی نیاز دارد. دین از طریق بعثت انبیاء انسان را به سوی اشیای سودمند و زیان آور راهنمایی کرده و او را دراین امر یاری رسانده است.

شش. حفظ نوع انسان

انسان در طبع خود موجودی مدنی و اجتماعی است هر اجتماع انسانی به دلیل خود خواهی ها در معرض تنازعات بشری است. نتیجه ی این اختلافات، هرج و مرج و در نهایت، نابودی او را به دنبال دارد. بنابراین قانونی نیاز است که واضعی ورای انسان آمده باشد تا تمایلات انسانی و شخصی در آن دخیل نباشد. هم چنین باید قانون به گونه ای باشد که تمام جنبه های انسان را لحاظ کرده باشد و چنین قانونی جز از طریق خدا امکان پذیر نیست.
انبیاء مبعوث می شوند تا انسان ها را از این قانون مطلع سازند. او را به طاعت، ترغیب و از معصیت باز دارند تا در پرتو اجرای قانون الهی، نوع انسان از زوال محفوظ بماند.

هفت. تربیت و تکمیل انسان ها فراخور استعداد آنان.

انسان ها از نظر درک کمال و تحصیل معارف و کسب فضایل گوناگون اند؛ برخی قوه ی ادراکی نیرومند و نفسی قوی دارند و برخی عکس آن هستند. انبیاء انسان ها را فراخور استعدادهایشان تربیت و تکمیل می کنند و آنان را به کمال ممکن خودشان می رسانند.

هشت. تعلیم صنایع و فنون سودمند

نوع انسان در بقای خود نیازمند آلات و ابزاری است که با صنعت پدید می آید. صنعت، نیازمند علم و فن مخصوصی است که رسیدن به آن زمان و تجربه می خواهد. یکی از کارهای انبیاء آن است که صنایع و فنونی راکه بر بشر پوشیده است به انسان ها تعلیم می دهند؛ همان گونه که حضرت نوح (علیه السلام) صنعت کشتی سازی و حضرت داوود (علیه السلام) صنعت زره بافی را به آدمیان آموختند.

نه. تعلیم اخلاق و سیاست

انسان در نظام زندگی فردی به اخلاق و در زندگی اجتماعی به سیاست نیاز دارد تا بتواند امور فردی و اجتماعی را تدبیر کند. آموزه های دینی، سرشار از گزاره های اخلاقی و دستورهایی است که در زندگی فردی واجتماعی، راه گشای انسان ها خواهد بود.

ده. بیان ثواب و عقاب اعمال

انبیاء از راه وحی به پاداش و کیفراعمال گوناگون آگاه اند وهمین امور را به انسانها منتقل میکنند. آگاهی از پاداش و کیفر اعمال، انسان را در انجام واجب و ترک حرام یاری می رساند.

یازده. معرفی انسان کامل به عنوان قلب هستی.

همانگونه که انسان برای حیات و فعالیت همه ی اعضای بدن به قلب نیازدارد، جامعه ی بشری نیز به انسانی احتیاج دارد که بر ظاهر و باطن او حکومت کند و جانشین خدا روی زمین باشد. انبیاء و امامان (علیه السلام) انسان های کامل و جانشینان خدایند.

دوازده. همبستگی اجتماعی

جامعه شناسان در بررسی جامعه شناسانه ی دین، یکی از کارکردهای دین را هم بستگی اجتماعی می دانند.(۲) برادری نَسَبی بین افراد خانواده وجود دارد؛ ولی دایره ی آن محدود است، اما برادری دینی در جامعه بر اساس آموزه های دین، وسیع و با ثبات است و باعث هم بستگی اجتماعی می شود؛ زیرا جامعه ی دین دار، خود را از منشأ واحد الهی می دانند که با برنامه ای واحد به نام دین، هدایت یافته اند.

سیزده. معنا بخشی به زندگی

برخی جامعه شناسان بر این عقیده اند که دین در واقع، واکنشی در برابر تهدید به بی معنایی در زندگی بشری و کوششی برای نگریستن به جهان، به صورت یک واقعیت معنا دار است.(۳) این امر، یکی از مهم ترین فواید دین است؛ زیرا زمانی زندگی انسان معنا دارد که بداند هدف و معنای آن چیست و برای چه آفریده شده است. در واقع اگر معنای زندگی را در جهت تأمین جاودانگی و ابدیت انسان تبیین کنیم، یکی از عظیم ترین و اصلی ترین فواید دین را تبیین کرده ایم. اگر چنین تفسیری برای زندگی نباشد، زندگی انسانی، لغو و بیهوده خواهد شد.

چهارده. راهنمایی به زندگی با آرامش

دین، اطلاعات و دستورهایی در اختیار انسان ها می گذارد که نتیجه ی آن ها ایجاد یک زندگی مطبوع است. قوانینی که میان آدمی و جهان هستی، توازنی شگفت آور برقرار می کند؛ چرا که واضع این قوانین و خالق انسان و هستی، یکی است.

پانزده. پاسخ به احساس تنهایی

وجود باور دینی و ایمان به خدا و معاد در انسان، باعث می شود هیچ گاه احساس تنهایی نکند. تنهایی یکی از مشکلات بشری است که انواع گوناگونی دارد: ۱- انسان در محیطی قرار میگرد که کسی با او نیست. ۲. دیگران او را درک نمی کنند. ۳. دیگران نمی توانند نقص ها و ضعف های او را بر طرف کنند.۴. ممکن است دیگران او را درک کنند و درصدد حل مشکلاتش بر آیند؛ اما در واقع کار را برای او انجام نمی دهند.
انسانِ خدا باور عقیده دارد که خدا همواره با اوست،(۴) تنها خدا انسان را درک می کند؛ زیرا خدا بین انسان و تمام حقیقت او حائل می شود.(۵) خدا، علم و قدرت مطلق (۶) و توانایی از بین بردن هر مشکلی را دارد و در نهایت، بی نیاز است؛(۷) پس هر لطفی برای انسان انجام می دهد به نفعِ خود انسان است.

شانزده، شکوفایی تمدن ها

یکی از آثار دین شکوفایی تمدن ها است؛ زیرا هر جا دین حضور یافته، تمدن، جلوه های بیش تری از خود ارائه کرده است. تمدن، نظمی اجتماعی است که در نتیجه ی وجود آن، خلاقیت فرهنگی امکان پذیر می شود و جریان می یابد. انسان ها بر پایه ی آموزه های دینی، از مرحله ی حیوانی عبور می کنند و به مرتبه ی عقلانی می رسند و زمام گفتار وکردار خود را به قانون می سپارند. بالاترین قانون، دین است که تمام جنبه های بشری را لحاظ می کند و اعمال و رفتار انسانی را در چارچوبی منظم و هدایت شده قرار می دهد و تمدن، چیزی جز این نیست. تمدن های شکل گرفته به واسطه ی دین اسلام، گواهی بر این مطلب است که در کتاب های مختلفی از آن بحث شده است.(۸)

هفده. اقامه ی قسط و عدل

برقراری عدالت اجتماعی یکی از دستورهای دینی است که پیامبران علاوه بر ارشاد مردم به این مهم، درصدد قیام و برپایی آن نیز کوشش فراوان کرده اند.

هجده. آزادی انسان

حاکمان مادی برای تثبیت موقعیت خود، انسان ها را به اسارت کشیده و اموری را بر آنان تحمیل کرده اند. انبیاء ی الهی پس از بعثت، پیام دین را مبتنی بر آزادی بشر به گوش جهانیان رساندند و سعی کردند آزادی دوباره را به افراد بازگردانند. هم چنین انبیاء مبعوث شدند تا انسان ها را از اسارت های فرهنگی مانند: بت پرستی، خرافات،عادات و رسوم غلط، نادانی، استبداد و … آزاد سازند.
مطالب گذشته فقط برخی از فواید دین و جاری شدن احکام الهی در جامعه است. می توان از این گونه مطالب نتیجه گرفت که دین و مذهب بر خلاف پندار غلط عده ای از ساده اندیشان، فقط یک مسئله ی شخصی و خصوصی نیست؛ بلکه حقیقتی است که در تمام زندگی انسان ها جریان دارد و تمام شئون فردی و اجتماعی انسان را دگرگون می کند و به رنگ الهی در می آورد.

پی‌نوشت‌ها:

۱. ر ک: جوادی آملی، عبدالله، انتظار بشر از دین، صص ۴۰- ۵۴.
۲. ر .ک: همیلتون، ملکم، جامعه شناسی دین، صص ۱۷۰ و ۱۷۹.
۳. ر. ک: همیلتون، ملکم، جامعه شناسی دین، صص ۲۳۹ و ۲۷۳.
۴.حدید، آیه ۴.
۵. انفال، آیه ۲۴.
۶. مجادله، آیه ۷؛ بقره، آیه ۱۰۶ و نور، آیه ۲۰.
۷. آل عمران، آیه ۹۷.
۸. ر. ک: زیدان، جرجی، تاریخ تمدن اسلام ولوبون، گوستاو، تمدن اسلام و عرب.

منبع مقاله :
امین خندقی، جواد، (۱۳۹۱)،دین در سینما گزاره های اعتقادی،قم: ولاء منتظر(عج)، چاپ اول

 

موراد زیر پیشنهاد میگردد

روابط اجتماعی در سبک رضوی (ع)

فرهنگ رضوی در زمینه‌ی مناسبات اجتماعی ابعاد گسترده‌ای دارد. ارتباطات اجتماعی، اصلاح روابط، تقویت بنیان‌های …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *