سه شنبه - ۱۳۹۷/۰۷/۲۴
صفحه اصلی >> مقالات >> دین و اندیشه >> بررسی مسئله دنیا گرایی وآثارآن درآیات وروایات ( نوشته: فیروزه اکبری، طلبه سطح ۲)

بررسی مسئله دنیا گرایی وآثارآن درآیات وروایات ( نوشته: فیروزه اکبری، طلبه سطح ۲)

تحقیق پیش رو، بررسی مسئله دنیا گرایی وآثار دنیا گرایی از منظر آیات وروایات می باشد. هدف از این موضوع شناساندن سیمای دنیا گرایان و آشنایی با مفاسد دنیاگرایی برای رهایی از این رذیله می باشد. دنیا گرایان با خصوصیاتی مانند، مال دوستی، جاه طلبی، خنده و خواب فراوان وآرزوهای بلند و دست نیافتنی و… شناخته می شوند. مفاسدی که از دنیا گرایی گریبان انسان را می گیرد، دشمنی با آخرت، خواب غفلت، کوردلی، عدم بصیرت و… می باشد که با تصفیه نفس و پالایش روح از طریق زهد ویاد آخرت و مرگ می توان به مقابله با این مفاسد پرداخت. این تحقیق به صورت کتابخانه ای و به روش توصیفی وتحلیلی گردآوری شده ودر تدوین این تحقیق بیشتر از منابع روایی واخلاقی مورد استفاده قرار گرفته است. بحث های مقدماتی بحث دنیا ودنیا گرایی، سیمای دنیا گرایان که همان ویژگی های دنیا گرایان محسوب می شود، بحث دنیا درآینه آیات وروایات، اوصاف دنیا و ویژگی های دنیای مذموم و ممدوح ، خطر دنیا گرایی وراه های برون رفت ازآن که شامل آثار ومفاسد دنیا گرایی و راه های درمان آن، از جمله مباحثی است که دراین پژوهش به آن پرداخته شده است. دربیان نتایج این پژوهش می توان گفت: منظور از دنیا گرایی تمایلات فطری و طبیعی نیست بلکه منظور علاقه ، تعلق و وابسته بودن به امور مادی ودنیوی ودر اسارت آن ها بودن است که این با توقف ورکود همراه است.با این توصیف هرآن چه که انسان را از خدا دور کند ناپسند است و این می شود دنیا ودل بستگی به دنیا که این رذیله ای است اخلاقی و مذموم است.

کلیدواژه:دنیا، دنیاگرایی،دنیای مذموم، دنیای ممدوح.

دنیا درلغت

درتعریف لغوی دنیا لغت شناسان معانی گوناگونی را آورده اند:

دنیا از دنو گرفته شده  است. به معنای نزدیک می باشد و به خاطر همین معنای نزدیکی نقیض آخرت است.اسم است برای این زندگی، و با زندگی آخرت مقایسه شده است که دور است. [۱]

دنیا پیوسته وصف است واحتیاج به موصوف دارد مثل عذاب دنیا، سعادت دنیا. زندگی دنیا را دنیا می گویند ازآن جهت که نسبت به زندگی آخرت پست تر وناچیزتر است.[۲]

دنیا دراصطلاح

واژه دنیا در مقابل آخرت به کاربرده می شود. زندگی دراین دنیا باهمه لذت ها و ثروت و مقام و تعلقاتش به همسر و فرزندان و دوستان و خانه و خوراکی ها ونوش های آن ، گاهی انسان رااز رفتن به

سمت کمال و سعادت باز می می دارد وبه جای این که وسیله ای برای رشد معنوی وانسانی گردد، تبدیل به یک مانع می شود. دل بستگی به دنیا ، انسان را از اندیشه به آخرت وعمل برای مرحله پس از مرگ باز می دارد.

با توجه به این که دنیا مرحله ای است گذرا، وجایگاه ابدی انسان  آخرت است، حب دنیا سبب می شود انسان به مراحل برتر از دنیا نیندیشد وهمه همت وتلاش خود رابرای آباد کردن دنیای خویش صرف کند، در حالی که هرگز سیر نشود.[۳]

دنیای مذموم

از آیات وروایات چنین برداشت می شود که دنیا یا مذموم است یا ممدوح ، دنیای مذموم،  همان اوهام وخیال بافی ها ودلبستگی به مادیات وافتخاربه ثروت ومقام و… است که انسان را ازخدا بازمی دارد. و به گناه می کشاند وبارها نیزمورد مذمت قرارگرفته است.

دربرخی ازروایات آمده است که دنیا ملعون است . حضرت‌ رسول‌ (صلّی‌ الله‌ علیه‌ و آله‌ و سلّم‌) دروصایایی که به‌ أبوذر غفاری‌ می‌کنند می‌فرمایند:

 

«یَا أَبَاذَرٍّ! إنَّ الدُّنْیَا مَلْعُونَهٌ، مَلْعُونٌ مَا فِیهَا[۴].»ای‌ أبوذر! دنیا ملعون‌ است‌ و ملعون‌ است‌ هرچه‌ در دنیاست‌.

ویژگی دنیای مذموم

دنیای مذموم دارای ویژگی هایی است که عبارتند از:

عطش آفرینی دنیا

انسان تشنه هنگامی که آب سرد وگوارامی نوشد، دستگاه گوارش برآن مسلط است وآن راجذب ، هضم وتبدیل می کند ؛ ولی اگرآب شور بنوشد ، گرفتارآن آب شورمی شود ؛ چون چنین آبی ، درحقیقت ، دستگاه گوارش اورا دراختیارمی گیرد و برعطش وی می افزاید و او ناچار است که باردیگر، قدحی ازآب بنوشد؛ دنیا بسان آب شوراست.[۵]   امام صادق(علیه السلام) دراین باره خطاب به هشام بن حکم می فرماید : «مَثَلُ‏ الدُّنْیَا مَثَلُ‏ مَاءِ الْبَحْرِ کُلَّمَا شَرِبَ مِنْهُ الْعَطْشَانُ ازْدَادَ عَطَشاً حَتَّى یَقْتُلَه‏»[۶]دنیابسان آب شور دریاست که هر زمان ازآن تشنه ای بنوشد عطشش بیشتر شود تا این که او را بکشد. امام علی (علیه السلام) نیزدراین باره می فرمایند:

بازی گری متنوع دنیا

دنیا ابزارسرگرمی است وهر آن چه انسان را از خدا باز دارد ، مایه سرگرمی اوست وانسان دنیازده مهذب نیست،خواه این دنیا «مال» ثروتمند باشد یا «علم» دانشمند.گاهی علم نیز دنیاست. گاه انسان، تلاش می کند تاچیزی یاد بگیرد ؛ اما اگربرسخن اواشکالی کنند ، عصبانی می شود . این نشان می دهد که او درحقیقت خودخواه است، زیرا علم درانحصار کسی نیست ودیگران نیز حق اظهارنظر ندارند.[۷]

دنیا زینتی پست

چون دنیا پست ترین عالم است، لذایذ وزینت آن نیز درسطح نازل وپست ترین لذت و  زینت است . آن چه دراین دنیا به انسان داده شده است، اززندگی پست دنیاست . خداوند در این باره می فرماید: « فَمَا أُوتِیتُم مِّن شىَ‏ْءٍ فَمَتَاعُ الحَْیَوهِ الدُّنْیَا  وَ مَا عِندَ اللَّهِ خَیرٌْ وَ أَبْقَى‏ لِلَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَلىَ‏ رَبهِِّمْ یَتَوَکلَُّون»[۸]

آن چه شما را داده‏اند بهره این زندگى دنیوى است . و آن چه در نزد خداست براى آن ها که ایمان آورده‏اند و به پروردگارشان توکل مى‏کنند ، بهتر و پاینده‏تر است.

ویژگی دنیای ممدوح

فریبنده نبودن دنیا

برخی می پندارندکه دنیا انسان را فریب می دهد.از این رو،شکست ها و ناکامی ها رابه دنیا نسبت می دهند وخود رابی تقصیر می دانند . امام علی(علیه السلام) نیز دربسیاری از سخنان خود خطر دنیا را گوشزد می کند وآن را مغرورکننده و فریبنده معرفی می نماید.چنان چه در این باره می فرمایند:

« فَاحْذَرُوا الدُّنْیَا فَإِنَّهَا غَدَّارَهٌ غَرَّارَهٌ خَدُوعٌ مُعْطِیَه»[۹]از زرق وبرق دنیا برحذر  باشید که دنیا که غدار مکار وفریبنده است.

راست گویان زیادی درمورد دنیا وجود دارند که انسان آنان را دروغگو می پندارد. اگردنیا را از روی شهرهای ویران شده  وخانه های درهم فروریخته بشناسی، آن را یادآوری دلسوز و واعظی گویا خواهی یافت که همچون دوستی مهربان ، در رسیدن اندوه به تو بخل می ورزد.

چهره زشت وزیبای دنیا

اگردر اثر بیماری ، دست کسی آماس کرد، اوباید بداند که فربه نشده است . سراب وآب نما فریب نمی دهد. دنیا دوچهره زشت و زیبا دارد که هردو را نیز به خوبی نشان می دهد، دنیا ظاهری دارد وباطنی ، آغازی وانجامی ، فرازی ونشیبی، اوجی وحضیضی، وهیچ کدام از این ها را کتمان نکرده است وبی پرده نشان می دهد.پس، او فریب نداده است.دنیا ابزار کار است واین انسان غافل است  که ابزار را به دست دشمن می دهد وخودرا نابینا می کند ودشمن از نابینایی اوسوء استفاده می کند واورا فریب می دهد. امام علی (علیه السلام) در باره این ویژگی دنیا چنین می فرماید :«الدَّهْرُ یَوْمَانِ‏ یَوْمٌ لَکَ وَ یَوْمٌ عَلَیْکَ… »[۱۰]دنیا دو روز است روزی به سود تو وروزی به زیان توست .

 

 

تهدید دنیا

دنیا وعید می دهد وبه آن عمل می کند . اوزنگ خطر می زند که اگر سن آدمی از چهل سال گذشت ، به خط پایانی لذایذ رسیده است واگر هم آینده خوبی داشته باشد، بهترازگذشته نیست. دنیا تهدید کرد که اگر سن انسان ازچهل به فزونی گذاشت، نعمت های الهی رایکی پس از دیگری از او می گیرد خداوند درسوره یس می فرماید:   «وَ مَن نُّعَمِّرْهُ نُنَکِّسْهُ فىِ الخَْلْقِ  أَ فَلَا یَعْقِلُون»؛[۱۱]

هر که را عمر دراز دهیم، در آفرینش دگرگونش کنیم. چرا تعقل نمى‏کنند.

دنیا وراهنمایی آن

برای شناخت دنیا باید همه صفحاتش را ورق زد. اگر انسان ، بعضی ازصفحات را نبیند،خودش آن را ورق نزده است؛ نه این که دنیا نشان او نداده است .انسان اگر سری به گورستان بزند و خانه های ستم پیشگان را از نظر بگذراندکه روزگاری را درآن سپری کردند وبه دیگران سپردند، می یابد که نه آن ها ماندنی بودند ونه این ها نگه داشتنی.  خداوند در این باره می فرماید: « قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِکُمْ سُنَنٌ فَسِیرُواْ فىِ الْأَرْضِ فَانظُرُواْ کَیْفَ کاَنَ عَاقِبَهُ الْمُکَذِّبِین»[۱۲]   پیش از شما سنتهایى بوده است، پس بر روى زمین بگردید و بنگرید که پایان کار آنها که پیامبران را به دروغگویى نسبت مى‏دادند چه بوده است.

دنیاگرایی در قرآن

در قرآن کریم آیات فراوانی درباره دنیا و آخرت و دنیاگرایی آمده است. از آیات قرآن کریم استفاده می شود که علاقه طبیعی به دنیا و مظاهر آن که فطری بشر و لازمه زندگی اوست هرگز مورد نکوهش قرار نگرفته است، بلکه این گونه امور به عنوان زینت زندگی، مورد تأیید و برای انسان لازم دانسته شده است. چنان که خداونددرآیه ۱۴ سوره آل عمران به این مطلب اشاره دارد و می فرماید:

« زُیِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَ الْبَنِینَ وَ الْقَنَاطِیرِ الْمُقَنطَرَهِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّهِ وَ الْخَیْلِ الْمُسَوَّمَهِ وَ الْأَنْعَامِ وَ الْحَرْثِ  ذَالِکَ مَتَاعُ الْحَیَوهِ الدُّنْیَا  وَ اللَّهُ عِندَهُ حُسْنُ الْمَآب» محبت و عشق به خواستنی ها از زنان وفرزندان و اموال فراوان ازطلاو نقره واسبان نشان دار و چهارپایان کشت وزراعت، برای مردم زیبا جلوه داده شده ؛ این ها کالای زندگی دنیاست و خداست که بازگشت نیکو نزد اوست.

در تفسیر آیه آن چه صحیح به نظر مى‏رسد این است که، زینت‏ دهنده خداوند است زیرا اوست که عشق به فرزندان و مال و ثروت را در نهاد آدمى ایجاد کرده تا او را آزمایش کند و در مسیر تکامل و تربیت به پیش ببرد.

ولى این ها سرمایه‏هاى زندگى دنیا است، (و هرگز نباید هدف اصلى انسان را تشکیل دهد) و سر انجام نیک وزندگى جاویدان نزد خداست (ذلِکَ مَتاعُ الْحَیاهِ الدُّنْیا وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ).

درست است که بدون این وسایل، نمى‏توان زندگى کرد، و حتى پیمودن راه معنویت و سعادت نیز بدون وسایل مادى غیر ممکن است اما استفاده کردن از آن ها در این مسیر مطلبى است، و دلبستگى فوق العاده و پرستش آن ها و هدف نهایى بودن مطلب دیگراست.[۱۳]   آن چه از مجموع آیات قرآن که درباره دنیاگرایی آمده، می توان استفاده کرد این است که اسیر دنیا شدن، دل خوش کردن به دنیا و مظاهر زندگی و دنیا را تمام همّ و غمّ خود قرار دادن، مورد نکوهش قرار گرفته است. چسبیدن به دنیا و آن را قبله آمال خود قرار دادن و از ایده آل و کمال مطلوب بازماندن شایسته انسان نیست.انسانی که اشرف مخلوقات است باید به بهتر از این دنیا بیندیشد. قرآن کریم از کسانی یاد می کند که دنیا را همه چیز و غایت آمال خود به حساب می آورند و تمام همّت خود را صرف آن می کنند. برای نمونه درباره عده ای می فرماید:

«وَقَالُوا إِنْ هِی إِلَّا حَیاتُنَا الدُّنْیا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِینَ.»[۱۴]

و گفتند: جز این زندگی دنیوی ما هیچ نیست و ما دیگر بار زنده نخواهیم شد.

در جای دیگردرسوره ابراهیم چنین می فرماید:

«الَّذِینَ یسْتَحِبُّونَ الْحَیاهَ الدُّنْیا عَلَی الْآخِرَهِ وَیصُدُّونَ عَن سَبِیلِ اللَّهِ وَیبْغُونَهَا عِوَجاً أُولئِک فِی ضَلالٍ بَعِیدٍ.» [۱۵]

آنان که زندگی دنیا را از آخرت دوست تر دارند و دیگران را از راه خدا بازمی دارند و در آن منحرف می خواهند، سخت در گمراهی هستند.

اوصاف دنیا گرایان

پرخوری

یکی ازویژگی های اهل دنیا پرخورى و شکم بارگى است. شکى نیست که دنیاخواهى از شکم شروع مى‌گردد و شکم ریشه اکثر مفاسد است. کسانى که شکم پرستند، براى ارضاى لذت جویى شکم، به دنبال مال حرام نیز مى‌روند و پس از آن به ارضاى سایر شهوات مى‌پردازند. علاوه براین پرخوری ریشه همه شهوت هاست ، بسیاری ازرذایل اخلاقی ازشهوت شکم سرچشمه می گیرد.پرخوری موجب حماقت ،کوردلی ،سنگدلی وگردنکشی است انسان سیر،گرسنگان رافراموش می کند. معده پرباعث فوران نیروی شهوانی می شود وخویشتن داری راکم می کند و باایجاد تنبلی وافزودن به خواب سرمایه عمرراهدرمی دهد.فرصت ها را ازانسان گرفته و سلامت جسمانی را به خطرمی اندازد.[۱۶]دراین باره خداونددرحدیث قدسی می فرماید:

«اَهْلُ الدُّنْیا مَنْ کَثُرَ اَکْلُهُ و ضِحْکُهُ وَ نَوْمُهُ و غَضَبُهُ»[۱۷]اهل دنیا کسى است که پرخور و پرخنده و پرخواب و پرغضب است.

خنده فراوان

دومین ویژگی اهل دنیا خنده فراوان است. آن چه ازاین حدیث استفاده می شود، این است که، اهل دنیا همواره مى‌خندد، چون در اندیشه آخرت نیست و از خدا نمى‌ترسد، اگر به فکر عاقبت خود بود و از خدا مى‌ترسید، بى خیال عمر خود را به خنده و شادى هاى بى حد نمى‌گذراند. اما اهل آخرت و کسى که در اندیشه آخرت است، گر چه براى آخرت خود تلاش مى‌کند، ولى همیشه نگران عاقبت خویش است که نکند خدا از او راضى نگردد و از نعمتهاى بهشتى محروم شود. بنابراین دلش آرام و آسوده نیست که وقت خود رابه گفتگوهاى بى ثمر و خنده هاى مستانه سپرى سازد.

مؤمن در ظاهر خندان و همواره تبسم بر لبهاى او نقش بسته است (قیافه او در هم کشیده و عبوس نیست، تا دیگران از دیدن او ناراحت شوند، بلکه با چهره‌اى شاد و بشّاش ظاهر مى‌گردد و با دیگران خوشروست)؛ ولى در باطن در هراس است و نگران عاقبت خویش است.

رضایت وخرسندی کم

یکی دیگر ازویژگی های اهل دنیا این است که کم راضى و خرسند مى‌گردند و همواره از دیگران طلب کارهستند.« قَلیلُ الرِّضا لایَعْتَذِرُ اِلى مَنْ اَساءَ اِلَیْهِ وَ لایَقْبَلُ عُذْرَ مَنْ اِعتَذَرَ اِلَیْهِ.»[۱۸]

کم راضى و خرسند مى‌شوند و از کسى که به حقش بدى کرده‌اند عذرخواهى نمى‌کنند و اگر کسى از آنها عذرخواهى کرد نمى‌پذیرند.چنین افرادی به بیشترین چیزها هم راضی نمی شوند و مدام درحال گلایه و شکایت از داشته ها ونداشته هایند و همیشه خود را فقیرو بی چیز می دانند و بخاطرغروری که دارند ، هرگز از خطاهای خود ابراز پشیمانی نمی کنند.

کسالت در عبادات

ویژگی چهارمی که برای اهل دنیا ذکر شده است ، کسالت هنگام عبادت وشجاعت درمعصیت می باشد.

«کَسْلانٌ عِنْدَ الطّاعَهِ وَ شُجاعٌ عِنْدَ الْمَعْصِیَهِ. اَمَلُهُ بَعیدٌ وَ اَجَلُهُ قَریبٌ، لایُحاسِبُ نَفْسَهُ»[۱۹]

هنگام عبادت کسل و هنگام معصیت، شجاع و قهرمان است. مرگش نزدیک است و آرزوهاى دور و دراز دارد و خود را محاسبه نمى‌کند.  اهل دنیا ، وقتى بناست به عبادت خدا بپردازد سست مى‌گردد و کسل مى‌شود، این پا و آن پا مى‌کند و پیوسته عبادت و نماز را به تأخیر مى‌اندازد : هنگامى که وقت نماز فرا مى‌رسد ، جدى نیست که نماز را در اول وقت به جا آورد و چنان وقت را تلف مى‌کند که چندان فرصتى براى نماز باقى نمى‌ماند.به طوریکه  خداوند این خصوصیت را از جمله اوصاف منافقان به شمار مى‌آورد وخداوند می فرماید:

« وَ لایَأْتُونَ الصَّلَوهَ اِلاّ وَ هُمْ کُسالى »[۲۰] (منافقان) با کراهت و کسالت به نماز مى‌پردازند.

مفاسد و آثار دنیا گرایی

آسیب  روحی

یکی از آفات نفس این است که فردبه دنیا شیفته شود . امام علی(ع) در این باره می فرماید:

شیفته دنیا شدن، آفت نفس است. [۲۱]دنیا روح انسان رابیمار می کند واز رسیدن به کمال معنوی باز می داردوباعث می شود انسان از مسیر حق و سلامت روحی باز بماند و از مواهب خودسازی محروم شود.

محرومیت از تقوا

تقوا یعنی خویشتن داری ومراقبت نفس از دستورات الهی وباز داشتن از گناه ومعصیت. انسان دنیا گرا که میل شدیدی به دنیا دارد از تقوای الهی محروم می شود وکم کم با محرومیت از تقوا به سمت گناه ومعصیت کشیده می شود.

امام علی (علیه السلام)دل بستگی به دنیا را عاملی برای محرومیت از تقوا دانسته، می فرماید:   « حَرامٌ عَلی کلِّ قَلْبٍ مُتَوَلِّهِ بِالدُّنْیا اَنْ یسْکنَهُ التَّقْوی.»[۲۲]   بر هر دل شیفته دنیا حرام است که تقوا در آن جای گیرد.

کسی که دنیا در نظرش مهم باشد و موقعیت آن در دلش بزرگ جلوه کند دنیا را برجلب رضای خدا

ترجیح می دهد و بدان رو آورده واز تقوای الهی دور می شود ودرنهایت  بنده دنیا می شود.

تقوا حالتی است براثر درک وشناخت به وجود می آید و درجه شناخت ، درجه تقوا را تعیین می کند. شهید مطهری نیز در این باره می نویسد: تقوای دینی و الهی یعنی انسان خود را از آن چه از نظر دین و اصولی که دین درزندگی معین کرده وخطا وگناه و پلیدی و زشتی آن شناخته شده ، حفظ کند ومرتکب آن ها نشود.[۲۳]

گرفتاری روانی

دنیاطلبی، انسان را گرفتار غم و اندوه و آرزوهای غیر معقول و دست نایافتنی کرده، تعادل روحی او را بر هم می زند. ابن ابی یعفور می گوید: از امام صادق(علیه السلام) شنیدم که می فرمود:  « مَنْ تَعَلَّقَ قَلْبُهُ بِالدُّنْیا تَعَلَّقَ قَلْبُهُ بِثَلاثِ خِصالٍ: هَمٍّ لا یفْنی، وَ اَمَلٍ لا یدْرَک وَ رَجاءٍ لاینالُ.»[۲۴] کسی که به دنیا دل بسته باشد قلبش به سه خصلت گرفتار می شود: اندوهی تمام نشدنی، آرزویی غیر معقول و امیدی دست نایافتنی.

حرص و طمع

دنیاطلبی، حرص و طمع انسان را برای دست یابی به لذت ها و شهوتهای دنیا، افزون طلبی و دست اندازی به حقوق دیگران برمی انگیزاند. امام علی(علیه السلام) می فرماید:  « حُبُّ الدُّنْیا یوجِبُ الطَّمَعَ. »[۲۵] دنیادوستی موجب طمع کاری می شود.

راه های برون رفت از دنیا گرایی

یاد مرگ و آخرت

یکی از یادهای سازنده یاد مرگ است که انسان را از غفلت می رهاند و به آمادگی برای ورود به آخرت  تشویق می کند؛ به طوری که برای صالحان انگیزه عمل صالح پدید می آورد و گنه کاران را هم از معصیت بازمی دارد.امام علی (علیه السلام ) می فرماید: «أُوصِیکُمْ‏ بِذِکْرِ الْمَوْتِ‏ وَ إِقْلَالِ الْغَفْلَهِ عَنْهُ وَ کَیْفَ غَفْلَتُکُمْ عَمَّا لَیْسَ یُغْفِلُکُم‏»[۲۶]شمارا وصیت می کنم به یادمرگ،چگونه می توانید از مرگ غافل باشید درحالی که او شما را فراموش نمی کند.

القای ترس ازمرگ

فراموش کردن مرگ، در کنار ظاهرسازی های دنیوی واصالت دادن به جلوه های مادی دنیا، بخشی از ارزش های فرهنگ مادی گرای غرب است که به دلایل و روش های گوناگون در دیگر جوامع تبلیغ می شود. انسان بایستی لحظه ای از یاد مرگ غفلت نورزد وبا کنار زدن پرده های تجمل و توهم های روزانه از خود بپرسد که چه باید کرد؟ اگر انسان بتواند به واقعیت های این دنیا بصیرت یابد، می تواند برای سعادت جهان دیگرهمه چیز را به کار گیرد وهدایت یابد.امام علی (علیه السلام)در این باره چنین می فرمایند: « أَلَا فَاذْکُرُوا هَادِمَ‏ اللَّذَّاتِ وَ مُنَغِّصَ الشَّهَوَاتِ وَ قَاطِعَ الْأُمْنِیَّاتِ عِنْدَ الْمُساوَرَهِ لِلْأَعْمَالِ الْقَبِیحَهِ»[۲۷]  آگاه باشید! به هنگام شتاب در کارهای زشت،مرگ را به یاد آورید؛زیرا لذت ها وخوشی  ها را ویران می کند و عیش ها را به هم میزند وآرزوها را قطع می کند. یاد مرگ ریشه غفلت را بر می کند.از حالت غفلت بیرون می آورد.

یاد مرگ قلب انسان را با وعده های الهی محکم می کند، وی را از حالت غفلت بیرون می آورد وروحش را از قساوت به لطافت سوق می دهد. یاد مرگ ، نشانه های هوس را می شکند، آتش حرص را خاموش ودنیا را درپیش دیدگان آدمی کوچک می کند؛ زیرا در می یابد که این دنیا گذرا است. یاد مرگ سبب می شود آدمی راه تکامل را زودتر بپیماید؛ زیرا توجه وی از دنیا منقطع شده  ومتوجه عالم بالاست.

خود آگاهی

یکی از راه های درمان دنیا گرایی ، خودآگاهی است. امام علی (علیه السلام) می فرماید:« عَجِبْتُ‏ لِمَنْ‏ عَرَفَ‏ نَفْسَهُ‏ کَیْفَ یَأْنَسُ بِدَارِ الْفَنَاءِ.» [۲۸]تعجب دارم از کسی که نفس خود را بشناسد چگونه انس می گیرد به سوی سرای فنا .اگر کسی بخواهد در این دنیا در سفر و حرکت آگاهانه به مقصد اعلاء باشد، باید از آن اصلی که او را به وجود آورده است، آگاه شود و همین که از آن ارتباط آگاه گشت، حرکت وسفر او معنا وهدف قانع کننده خواهد داشت. حال اگر کسی متوجه باشد که جان، روان و روح خود را در تحصیل عوامل آن لذایذ واشباع آن شهوات ، تباه نمی سازد.

نتیجه

دنیاگرایی از جمله رذیله های اخلاقی است که باید از آن دوری کرد.آن چه از این پژوهش برداشت می شود این است که دنیایی نکوهیده است که انسان را از بهره های زودگذر وناپایدار این جهان متمایل کرده ویاد زندگی ابدی اخروی باز می داردو به سمت غفلت می کشاند. حب دنیا وگرایشی افراطی به این دنیا عقل را فاسد می کند ودل را ازشنیدن حکمت ها ناشنوا می کند.پس از بغض دنیا پسندیده ترین امر بغض دنیا و دوری از دنیاگرایی و وابستگی به آن است. دوستی دنیا ودنیاگرایی انسان را از یاد آخرت باز می دارد، انسان را به فقر و نیازمندی در آخرت مبتلا می کند واز شنیدن سخن حکمت آمیز باز می دارد. دنیاطلب کسی است که چنان به این بهره وابسته شده است که هنگام انتخاب نتواند رضایت خدا را بر بهره های دنیوی ترجیح دهد؛ هرچند که خود جز اندکی از دنیا بهره مند نباشد.

دنیا گرایان دارای خصوصیات و ویژگی هایی هستند که با شناخت این ویژگی ها می توان برای رفع دنیا گرایی تلاش کرد. از جمله مفاسدی که می توان برای دنیاگرایی برشمرد ، مال دوستی وجاه طلبی و…. که انسان را از یاد خدا وقیامت وکمال نهایی وقرب الهی در قیامت باز می دارد. برای رهایی از این رذیله باید با اموری مانند زهد و یاد قیامت و فر اموش نکردن یاد مرگ به تصفیه وپالایش نفس پرداخت.

منابع

«قرآن کریم»

۱-    دشتی،محمد،«نهج البلاغه»،چ ۱، نشرمشهور،قم،۷۹

۲-   دیلمی،حسن بن محمد،«ارشادالقلوب الی الصواب»، چ ۱،الشریف الرضی،بیروت،۱۴۱۲

۳-  آمدی،عبدالواحد،«تصنیف غررالحکم ودررالکلم»،چ۱،مصطفی درایتی،دفترتبلیغات،قم

۴-   شیخ حرعاملی،محمدبن حسن،«جواهرالسنیه فی احادیث قدسی» ،چ۳ ،انتشارات دهقان، تهران،۱۳۸۰حرعاملی

۵-   تفرشی،علی اکبر،«قاموس قرآن» ،دارالکتب الاسلامیه ،چ۱۱،تهران،

۶-   محدثی،جواد،«درسنامه اخلاق»،چ ۱انتشارات بین المللی ترجمه ونشر المصطفی ،قم ،۱۳۹۰

۷-  رحیمیان محقق، عباس ،«دنیاشناشی ودنیاگرایی درنهج البلاغه»،چ۱ ،نشراسراء،۱۳۸۰

۸-  جباریان،محمدرضا،«درسنامه علم اخلاق ۲»،چ ۱، نشرهاجر،قم،۱۳۸۴

۹-   عبد الحمید بن هبه الله ابن ابی الحدید، «شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید»،چ۱،مکتبه ایت الله مرعشی نجفی،قم ،۱۴۰۴

۱۰- خلیل بن احمدفراهیدی،«العین»، چ۶، انتشارات هجرت، قم، ۱۴۱۰،

 

۱۱- بابایی،احمدعلی ،«منتخب تفسیرنمونه» ،  دارالکتب الاسلامیه،تهران،۱۳۸۲

۱۲-      نوری، حسین بن محمدتقی ،«مستدرک الوسایل ومستنبط المسائل»،چ۱،موسسه آل البیت،قم،۱۴۰۸،چ۱،ص۴۱

[۱] – خلیل بن احمدفراهیدی،العین،ج۸،چ۶،قم،انتشارات هجرت،۱۴۱۰،ص۷۶
[۲] – علی اکبرقرشی،قاموس قرآن،ج۲، چ۱۱،تهران، دارالکتب الاسلامیه ، ص۳۶۲.
[۳] – جوادمحدثی،درسنامه اخلاق،انتشارات بین المللی ترجمه ونشر المصطفی،قم،چ اول،۱۳۹۰،ص۵۱
[۴] – حسن بن محمددیلمی،سیدعباس طباطبایی، ارشادالقلوب،،چ ۵،قم ،جامعه مدرسین ،۱۳۷۶،ص۵۲
[۵] – عباس رحیمیان محقق،دنیاشناسی ودنیاگرایی درنهج البلاغه، چ۱،تهران،نشراسراء، ۱۳۸۰ ،ص۷۲
[۶] – حسن بن علی ابن شعبه حرانی،تحت العقول،چ ۲، قم،جامعه مدرسین، ۱۴۰۴،ص۳۸۳
[۷] – عباس رحیمیان محقق،همان،ص۷۵
[۸]- سوره شوری،آیه ۳۶
[۹] – عبد الحمید بن هبه الله ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید،ج۱۳، چ۱، قم،مکتبه ایت الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ ،ص۶۰
[۱۰] – محمد بن علی کرانجکی،کنزالفواید،ج۱،دارالذخایر،قم،چ۱،ص۶۱
[۱۱] – سوره یس،آیه ۶۸
[۱۲] – سوره آل عمران،آیه ۱۳۷
[۱۳] – احمدعلی بابایی،منتخب تفسیرنمونه،ج ۱ ، تهران،دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۸۲،ص ۲۶۸
[۱۴] – سوره انعام،آیه ۲۹
[۱۵] – سوره ابراهیم آیه ۴
[۱۶] – محمدرضاجباریان،همان، ص۲۶
[۱۷] – محمدبن حسن شیخ حرعاملی،جواهرالسنیه فی احادیث قدسی،چ۳، تهران،انتشارات دهقان، ۱۳۸۰،ص۳۸۴
[۱۸] – همان
[۱۹]- همان
[۲۰] – سوره توبه،آیه ۵۴
[۲۱] – عبدالواحدآمدی،تصنیف غررالحکم ودررالکلم، مصطفی درایتی، چ ۱، قم، دفترتبلیغات، ۱۳۶۶ ،ص۱۳۶
[۲۲] – همان، ص۱۴۲
[۲۳] – مرتضی مطهری،ده گفتار، چ۱۶ ،تهران،صدرا، ۱۳۷۶،،ص۵۸
[۲۴] – محمدبن علی بابویه،الخصال،ج۱،علی اکبرغفاری، چ۱، قم،جامعه مدرسین، ۱۳۶۲، ص۸۸
[۲۵] – حسن بن محمدتقی نوری،مستدرک الوسایل مستنبط المسایل، ج۱۲،چ۱،قم،موسسه آل البیت ،۱۴۰۸ ،ص۴۱
[۲۶] – عبدالحمیدبن ابی الحدید،شرح نهج البلاغه،ج۱۳،مکتبه آیت الله مرعشی نجفی،قم،۱۴۰۴،چ۱،ص۹۹
[۲۷] – میرزاحبیب الله هاشمی،همان، ص۱۴۶
[۲۸] – علی بن محمدلیثی واسطی،عیون الحکم والمواعظ،مترجم:حسین حسنی، چ۱، قم،دارالحدیث، ۱۳۷۶ ،ص۳۲۹

 

 

 

نوشته: فیروزه اکبری، طلبه سطح ۲ حوزه علمیه امام جعفر صادق (ع) سطح ۲

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: