اقتصادی

تأسیس و تشکیل بیت‌المال در اسلام

بیت‌المال عبارت از صندوق یا مرکزی است که درآمدهای دولت اسلامی در آن جمع شده و سپس به مصارف معینی می‌رسد. درآمد‌های دولت در صدر اسلام عمدتاً درآمدهای مالیاتی بود که شامل خمس، زکات، خراج، و جزیه می‌شد. مقدار، مدت، و نحوه تعلق این مالیاتها – به تفصیلی که بعد خواهد آمد- یا از طریق وحی تعیین، یا توسط خود …

مشاهده

تشکیل امت اسلامی و تدوین حقوق اساسی

بدیهی است که هدف اصلی هجرت پیامبر اکرم به مدینه تشکیل یک امت اسلامی و به اجرا درآوردن احکام، حقوق، اخلاق و آرمانهای اسلامی بود. تحقق این هدف نیاز به محیطی امن، دور از جنگ و کشتار و زد و خوردهای قبیله‌ای، داشت. از این رو پیامبر از آمادگی اهل مدینه برای برپایی چنین محیطی استفاده کرده و پیمانی را …

مشاهده

هدفها، وظایف، و ویژگیهای متصدیان بیت‌المال در اسلام

در فرمانها و نامه‎هایی که امیر‌المؤمنین به والیان خود طی چند سال خلافت نوشتند، اهداف، وظایف، صفاتِ شخصی و الگوی رفتاری والی را با مردم تبیین فرمودند: از مطالعه این مراسلات اهداف، برنامه‌ها و سیاستهایی که یک والی باید اجرا کند روشن می‌شود. موضوع حائز اهمیت این است که حضرت علی پس از قتل عثمان به خلافت می‌رسند؛ زمانی که …

مشاهده

زکات در اسلام

یکی دیگر از منابع مهم درآمدهای مالیاتی بیت المال در صدر اسلام، زکات بود که از سکه‌های مسکوک دینار و درهم و برخی از محصولات زراعی و دامی اخذ می‌شد. زکات بر کلیه منابع مهم درآمد در صدر اسلام تعلق می‌گرفت. چون فعالیتهای مهم اقتصادی در آن دوره عبارت بود از بازرگانی، پیشه‌وری، زراعت، باغداری و دامداری. درآمدهای حاصل از …

مشاهده

خراج در اسلام

خراج خراج عبارت است از درآمدی که به صورت اجاره از زمین‌های کشاورزی و بستانهای که در مالکیت همه مسلمانان قرار داشت و نیز مالکیت سایر زمین‌های مزروعی و یا باغستانهای غیرمسلمانان اگر ضمن جنگ و جهاد به تصرف و غنیمت مسلمانان در می‌آمد، و جزو مالکیت عامه مسلمانان می‌شد. بنابراین، هر کسی، مسلمان یا غیر او، چنانچه می‌خواست در …

مشاهده

خمس و جزیه در اسلام

خمس منبع دیگر درآمد مالیاتی بیت المال خمس است که با نزول آیه چهلم و یکم سوره انفاق تشریع شد: وَ اعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبَى وَ الْیَتَامَى وَ الْمَسَاکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ مَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا یَوْمَ الْفُرْقَانِ یَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَ اللَّهُ عَلَى کُلِّ شَیْ‌ءٍ …

مشاهده

موارد مصرف وجوه بیت‌المال در اسلام

اقداماتی که در صدر اسلام در جهت توسعه اقتصادی و افزایش اشتغال و تولید توسط پیامبر عظیم الشأن و خلفای راشدین انجام گرفت، دو گونه بود. نوع اول شامل ارشاد و راهنمایی مردم برای آغاز فعالیتهای جدید اقتصادی به تنهایی یا با تعاون سایر گروهها می‌باشد، بدون آن که از وجوه بیت‌المال مبلغی در این راه مستقیماً صرف شود. نمونه‌های …

مشاهده

ارزیابی کارکرد بازارهای صدر اسلام

نظر به اینکه در نظریه‌های علمی اقتصادی برای بازارها پیش از چهار ساخت تعریف نشده است، و در جهان خارج بازارها از ساختهای بسیار گوناگون و متنوعی برخوردارند و تعریف و تشخیص آنها با این چهار الگوی ایده‌آل قابل تطبیق نیست، اقتصاددانان به جای تعیین ساخت، به بررسی کارکرد آنها، می‌پردازند؛ زیرا هدف الگوهای چهارگانه نیز نشان دادن اموری نظیر …

مشاهده

ظرفیت اقتصاد تعاونی در توسعه‌ی اسلامی – ایرانی

اقتصاد تعاونی یکی از سه بخش اقتصاد در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران شمرده شده است. ظرفیت این بخش در رساندن جامعه‌ی فعلی به توسعه‌ی مطلوب اسلامی – ایرانی از دو بخش دیگر بیشتر است. در این نوشتار برای نشان دادن این مطلب، ابتدا جامعه‌ی مطلوب از منظر اسلام معرفی شد. جامعه‌ی مطلوب از منظر آموزه‌های اسلامی دارای پنج عنصر …

مشاهده

سیری بر نگرش الگوهای اقتصادی (مصرف) از دیدگاه غرب و اسلام

به انضمام الگوی اسلامی‌- ایرانی مصرف چکیده چالش‌ها و معضلات پیش‌روی جوامع بشری از دو منظر قابل تأمل و بررسی است: نخست آنکه انسان به واسطه‌ی افزون‌طلبی و زیاده‌خواهی که منشأ فطری دارد، معمولاً احتیاجاتش نامحدود و ارضاناپذیر است. در مقابل، با کمی‌ توجه و ملاحظه به پیرامون خود، مشاهده خواهیم کرد که منابع و امکانات قابل دسترس نیز محدود …

مشاهده