چهارشنبه - ۱۳۹۷/۰۹/۲۸
صفحه اصلی >> خانواده >> بانوان >> عصر مادر شاهی

عصر مادر شاهی

در هزاره‌هاى پیشین، زنِ ساکن نجد و فلات ایران، یا زنِ عصرِ ماقبل تاریخ، پیش از ورود آریاها، حتى در ده هزار سال پیش از میلاد مسیح، با توانایى‌هایى که در مسائل اقتصادى، خانوادگى، اجتماعى و دینى دارد، همواره با مردان و یکسان با آنان، از مواهب طبیعت خداداد بهره‌مند بوده است. او کشف‌کننده آتش است، نخست اوست که با جستجو در دشت و کوه مى‌تواند ریشه‌هاى خوردنى گیاهان و میوه‌ها را پیدا کند، گیاهان و دانه‌هاى آنها را شناسایى کند و از فصل رویش و رشد گیاهان مختلف آگاه شود. این زن است که در اطراف زمین‌هاى رسوبى خیمه‌هاى محل سکونت خود و افراد قبیله‌اش، نخستین تلاش‌ها و مساعى را در باب کشاورزى به عمل مى‌آورد. در دوره نئولیتیک یا نوسنگى، زن سازمان‌دهنده امور تولید و اداره‌کننده کارهاى قبیله و خانه است. او به مقام روحانیت مى‌رسد و واحد خانواده به او تعلق دارد. در جامعه مادرسالار ماقبل تاریخ نجد ایران، طایفه تا آنجا گسترش پیدا مى‌کند که به دودمان مادر وابسته باشد.(۲)
این شوهر است که وارد خانواده زن مى‌شود. زن در امر چاره‌اندیشى براى رفع مشکلات، موجودى نیرومند بوده است. ساعات درازى را به انجام کارهاى دشوار مى‌پرداخته و حتى در راه حفظ جان فرزندان قبیله‌اش، تا سر حد مرگ با متجاوزین مى‌جنگیده و مقاومت مى‌کرده است. زن علاوه بر آوردن فرزند، توزیع‌کننده غذاى افراد قبیله و خانواده است. او نظم‌دهنده قبیله خود است و مى‌تواند داور و فرمانروا هم باشد.
در اوایل هزاره سوم پیش از میلاد در نجد ایران زن مى‌تواند فرمانده جنگجویان قبیله‌اش باشد که از آن جمله مى‌توانیم به طایفه گوتى در دره کوههاى کردستان اشاره کنیم. تا عصر پدرشاهى، زن عنصر برتر و سازنده تمدن و فرهنگ اجتماعى بشر است. اندیشه و ابتکار زن بود که در مواقع باران‌هاى سیل‌آسا و آفتاب سوزان، منزلگاه و سرپناه مى‌ساخت و مسئولیت نگهدارى نوزاد و کودک او را به انجام این مهم وا مى‌داشت. افروخته نگه داشتن آتش اجاق، جمع‌آورى غذا و دباغى پوست جانوران، به عهده زن بوده است و برخى احتمال مى‌دهند که سخن گفتن و ابداع واژگان براى انتقال مفاهیم مجرد، به وسیله زنان پایه‌گذارى شده است، چون زنان به سخن گفتن با کودکان و ایجاد ارتباط با افراد قبایل دیگر، نیاز بیشترى داشتند. از همین روست که در تمام فرهنگ‌ها و زبان‌ها، زبان گفتگو را زبان مادرى مى‌گویند. در آن هنگام که مرد در قرن‌هاى متمادى به طور دائم، با روش‌هاى کهن و ابتدایى خود به شکار حیوانات اشتغال داشت، زن هنرهاى خانگى بسیارى را ایجاد کرد.
فنون ریسندگى، پارچه‌بافى، دوخت و دوز و سبدبافى را زن به وجود آورد. در اواخر هزاره چهارم قبل از میلاد، زن فن سفالگرى و ساختن ظروف و کوزه‌ها را به ارمغان مى‌آورد. هر چند که اطلاعات محققان در باره دین بومیان ساکن نجد ایران، پیش از آمدن آریاها، بسیار ناچیز است، با این حال کشفیات باستان‌شناسى نشان مى‌دهد که در میان این قبایل ماقبل تاریخ، تعداد زیادى از پیکرک‌هاى کوچک متعلق به الهه‌ها را یافته‌اند و همین کشفیات به باستان‌شناسان اجازه مى‌دهد که بگویند انسان‌هاى ساکن نجد ایران در هزاره‌هاى نخستین پیش از میلاد چه اعتقادات و باورهایى داشته‌اند.
زن بومى ساکن نجد ایران و عیلام بین‌النهرین، نه تنها در زمین، بلکه در آسمان هم قدرت داشته است. مجسمه الهه‌ها بر فراز بلندترین عبادتگاهها بوده است. بر خلاف برخى از مصریان باستان که مى‌پنداشتند منشأ حیات، مذکر است بومیان فلات ایران، منبع زندگانى را مؤنث مى‌دانستند.(۳)
در نجد ایران، قوام یک طایفه به زن بودن است و در نتیجه، اندیشه، عاطفه، تدبیر و فکر او براى اقتصاد و سیاست بسیار تعیین‌کننده و حائز اهمیت بوده است. بررسى حکاکى‌ها و حجارى صخره‌ها و نقاشى‌هاى روى دیوارها و پیکره‌هاى کشف‌شده از عصر پارینه سنگى، باستان‌شناسان را به این نتیجه مى‌رساند که نقش و اهمیت زنان، محورى و مرکزى بوده است و نقش مردان در آن دوران، حاشیه‌اى؛ و زمانى این نتیجه گرفته شد که دیرینه‌شناسان، سمبل‌هاى زنانه را در نقاط مرکزى غارها و سمبل‌هاى مردانه را در نقاط پیرامونى غارها یافتند.
در بخش دیگرى از سرزمین ایران، در هزاره سوم پیش از میلاد در منطقه عیلام بین‌النهرین، نیز نظام مادرسالارى حاکم بوده است. در این منطقه نیز الهه‌ها در رأس خدایان عیلام پرستش مى‌شده‌اند. از جمله الهه شهر شوش، مرکز عیلام و الهه‌اى دیگر در کوههاى شرقى انشان و الهه دیگرى که پرستشگاه او در نزدیکى بوشهر کنونى بوده است. به جز الهه‌ها، فرشتگان مؤنث دیگرى نیز در ایلام وجود داشته است از جمله الهه پیروزى. در میان طبقه کاهنان که نفوذ زیادى در دربار داشته‌اند، کاهنه‌هایى نیز بودند که دختران معبد نامیده مى‌شدند. قوانین اجتماعى حاکم بر عیلام، در هزاره‌هاى دوم و سوم قبل از میلاد نشان مى‌دهد که زنان مى‌توانند به عنوان شاهد در دادگاه حضور یابند(۴) و گاه آنها تنها وارث هستند و در اسناد واگذارى اموال علاوه بر مردان، نام زنان نیز به چشم مى‌خورد.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: