دوستی و دشمنی کودکان

 ۲ تا۵ سالگی
در ابتدا فکر خوبی به نظر می‌رسد. شما و یک پدر یا مادر دیگر، فرزندانتان را برای بازی به یک پارک یا فرهنگسرا ببرید.
فکر می‌کنید: «خیلی عالی است»، «من با دوستم گپی می‌زنم و فرزندم هم کسی را پیدا می‌کند که با او بازی کند.» ولی پس از چند دقیقه با هم بودن کودکان، واقعیت چهره خود را آشکار می‌سازد. برای کودک پیش‌دبستانی، بین دوستی و حسادت و خستگی و کج خلقی، مرز بسیار باریکی وجود دارد. آنها بدون دانستن علت این رفتارهای خود، آن چیزی را که می‌خواهند، می‌خواهند… در این شرایط کتک‌کاری، به زور پس گرفتن اسباب‌بازی، حتی یکی دو بار گاز گرفتن و در پایان به گریه افتادن یکی از بچه‌ها، پیش می‌آید. شوهرم عادت داشت با پیش آمدن چنین وضعیتی، از دور سر بچه‌ها داد بزند: «از پس خنده آخر گریه‌ای است!» و این گفته حقیقت داشت. ولی برای پیشگیری از وقوع این حساذتها و عصبانیتهای بین دوستان و آرام کردن کودکان پس از وقوع، راهها و روشهایی وجود دارد.

حسن نیّت

اگر چه حسادت ممکن است در غیرمنتظره‌ترین لحظات ممکن در کودکان ظهور کند، آن را دلیل هر دعوا و نزاع بین کودکان ندانید. هر مشاجره‌ای را به طور مستقل بررسی و فرض کنید کودک مهاجم نیست و هدف ناخوشایندی نداشته است. مثلاً فرزند شما سرگرم بازی خودش بوده که دوستش اسباب‌بازی‌اش را می‌قاپد. به جای اینکه فکر کنید این اسباب‌بازی حسادت کودک دیگر را برانگیخته است، اجازه دهید فرض کنیم آنها می‌خواسته‎اند با هم بازی کنند! پذیرفتن چنین دیدگاهی، در صبور بودن به شما و سایر مادران کمک می‌کند.

نقش بازی کردن

چون معمولاً همراهی در غمها و بدبیاریهای همکلاسها برای کودکان آسان‌تر از شادی کردن برای موفقیتهایشان است، هنگام پیش آمدن چنین اوضاعی باید درباره حسادت و چگونگی کنترل کردن آن آموزشهایی به کودکان داده شود. یکی از روشها، تمرین نشان دادن واکنش به موفقیتها و شادیهای دیگران، از طریق نقش بازی کردن است. مثلاً، «تولد تو هفته پیش بود و تو یک خرس کوچولو خواسته بودی که گیرت نیامد. ولی حالا فهمیده‌ای پدر و مادر دوستت برای تولد او یک خرس کوچولو برایش هدیه خریده‌اند و حالا دوستت خیلی خوشحال است، به او چه می‌گویی؟» درک وجود احساس حسادت در خود و اینکه این احساس می‌تواند در توانایی او نسبت به کمک به شادی دیگران خلل وارد نماید، اولین قدم برای رهایی از این وضعیت است.

کوتاه کردن زمان بازی

برای کودکان تا حدود سه سالگی، یک ساعت وقت برای بازی کافی است. این زمان محدودیتی است که اغلب کودکان پیش از آنکه خسته و بداخلاق و در نتیجه دچار احساس حسادت شوند، برای بازی مشترک با اسباب‌بازیهایشان با بقیه کودکان دارند. با بزرگتر شدن کودک و عادت بیشتر به بازی با سایر کودکان، بداخلاقی و حسادت ناشی از آن مدت طولانی‌تری نهفته باقی می‌ماند.

زمان بند بازی

زمان و تاریخ بازی فرزندتان با دوستانش را برنامه‌ریزی کنید، چه قبل از خواب نیمروزی او باشد و چه پس از آن. ترجیح یک زمان بر دیگری، به سایر برنامه‌های شما بستگی دارد. اغلب کودکان هنگام بازی با سایر بچه‌ها، خود را بیش از زمان بازی انفراد ی خسته می‌کنند. اگر فرزند شما معمولاً حدود ساعت ۲ بعد از ظهر چرتی می‌زند – بازی را برای وقت ناهار برنامه‌ریزی کنید. شادی و تفریح خوردن غذا با یک دوست همراه با گشت و گذار و دویدن در بیرون از خانه، باعث خواب آرام و راحت کودک می‌گردد. می‌توانید کودک را قبل از زمان بازی بخوابانید – کودکی که خوب خوابیده باشد با انرژی بیشتری بازی می‌کند، احتمال کمتری وجود دارد که حسادتش را سر دوستش خالی کند (و یا تا مرحله حمله کردن به او پیش برود!).

با دقت کودکان را زیر نظر داشته باشید

با زیر نظر داشتن کودکان، معمولاً می‌توانید شروع ایجاد مشکل را در کودک تشخیص دهید. هنگام بازی، فرزندتان را به دقت مورد توجه قرار دهید تا بتواند اولین بارقه‌های حسادت را هنگام حمله به سمت ماشین دوستش ببیند. اگر بتوانید با تغییر مسیر مثبت توجه به سمت او بروید (مثلاً با در دست داشتن یک ماشین اسباب‌بازی مشابه)، می‌توانید از استرس و جریحه‌دار کردن احساسات کودک پیشگیری کنید.

قلمرو خنثی و بی‌طرف

گاهی برای کودکان سخت است اجازه دهند فرد دیگری در اتاقشان با اسباب‌بازیهایشان بازی کند. بنابراین، به مادران دیگر پیشنهاد می‌کنم گاهگاهی در پارک یا محل مناسب دیگری برای کودکان، گرد هم آیند. در این حالت، محل مورد نظر به اندازه یکسان از آن هر یک از کودکان است و دیگر نیازی به تذکر مدام مادران به فرزندانشان برای بازی مشترک با اسباب‌بازیهای مورد علاقه‌شان با کودک دیگر، وجود ندارد.

برنامه منظمی داشته باشید

برنامه و قرار منظمی برای بازی کودکان داشته باشید. بدین ترتیب، فرزند شما و نیز کودکی که با او بازی می‌کند، به برنامه‌ریزی عادت می‌کنند و در نتیجه احتمال حسادت و عصبانیت کاهش می‌یابد.
با دوستی و نزدیک شدن کودکان با یکدیگر، متوجه خواهید شد مثلاً در روز پنج‌شنبه فرزندتان به یاد خواهد داشت سارا خانه‌بازی را دوست دارد، در حالی که کایل از هواپیما‌بازی خوشش می‌آید و کودکتان بر این اساس خودش را برای بازی آماده می‌کند.

از محل مناقشه دورش کنید

اغلب اوقات کافی است کودک را به مدت ده تا پانزده دقیقه از محل دعوا دور کنید تا دوباره کنترلش را به دست آورد. در صورت لجاجت، او را به تشریح زبانی احساساتش تشویق کنید. مثلاً به او بگویید «مثل اینکه عصبانی هستی» و با آرام شدن او، بگویید «حالا دیگر آرام شده‌ای، پس می‌توانیم دوباره پیش بقیه بچه‌ها برویم» در صورت عصبی و ناآرام بودن کودک، بازگشت به خانه بهترین راه حل است. بلافاصله از جمع خداحافظی کنید و البته به علت ترک گروه، در کودک احساس گناه ایجاد نکنید. فراموش نکنید، این کار برای او هم سخت است؛ ولی لازم است بداند برای یادگیری کنترل رفتارش و سود بردن از این یادگیری در کنارش هستید و به او کمک می‌کنید.

بازیها را پشت سر هم برنامه‌ریزی نکنید

کودکانی که از یک بازی جالب به برنامه دیگری پرتاب می‌شوند، بدون اینکه فرصت کافی برای تنها یک نوع بازی داشته باشند، زودتر خسته و عصبی می‌شوند و احتمال بروز رفتارهای حسادت‌آمیز – مثل قاپیدن اسباب‌بازی از دست یکدیگر، در آنها بیشتر می‌شود. هنگامی که کودکان با مقداری اسباب‌بازی و تحت نظارت یک بزرگتر به بازی مشغولند، بهترین لذت و سرگرمی را خواهند داشت.

آرام بنشینید

ویژگی و هدف بازی گروهی این است که اجازه می‌دهد پدر و مادر هم استراحتی داشته باشند. پس سخت نگیرید و اجازه دهید بچه‌ها از بودن با یکدیگر لذت ببرند. بدون دخالت در بازی کودکان، مراقب آنها باشید. یکی از بهترین مهارتهایی که من طی سالها آموخته‌ام، این است که در ضمن آمادگی برای مواجهه با حادثه، در گوشه‌ای آرام بنشینم و قهوه بنوشم. با مراقبت از کودکان، کلید خنثی کردن خطر، رفتن سریع به سمت کودک مهاجم است که احتمالاً دارد یک چوب پلاستیکی گلف را به سمت فرزند شما پرتاب می‌کند. سپس با گفتن اینکه «بهتر است بگذاری‌اش زمین» از انجام این کار پیشگیری و کودک مهاجم را خلع سلاح کنید و به جای خود برگردید. در صورتی که کودک مهاجم فرزند خود شما نباشد، مادر او از آرامش شما تشکر خواهد کرد، چون شما هم از گریه کودک کتک خورده و هم از داد و فریاد و احیاناً گریه‌ی کودک مهاجم به علت تنبیه شدن، پیشگیری کرده‌اید.

درباره «قواعد» بحث کنید

والدین باید قبل از پیش آمدن شرایط پیچیده بین بچه‌ها، روش حل و فصل آنها را مشخص کنند. اگر به علت دوستی با والدین دیگر، به تربیت فرزندان یکدیگر تمایل دارید، ابتدا نسبت به روش آن تصمیم بگیرید. برای «محل محروم‌سازی» با یکدیگر به توافق برسید و به یاد داشته باشید بعضی والدین، حتی در صورت تمایل صوری، از اینکه فرد دیگری فرزندشان را دعوا یا تنبیه کند، ناراحت و خشمگین می‌شوند. در چنین شرایطی و عدم اقدام مناسب از طرف پدر و مادر کودک دیگر، بهترین روش بیرون بردن فرزندتان از آن محل و شرایط خطرناک است.
منبع مقاله :
کندی، میشل(۱۳۹۲)؛ حسادت، برگردان: زهرا جعفری، مشهد: به نشر انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ دوم.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: