واداشتن کودکان به انجام کارهای خانه

 ۳ سال و بالاتر
این کار می‌تواند نقشی بر آب و یا شروع کاری بزرگ باشد. واداشتن کودک به انجام کارهای خانه در ابتدا و به یکباره برای والدین میدان نبرد و سپس برای آنانی که از تا کردن لباسهای شسته شده‌اند خسته شده‌اند، مایه شادمانی است! کودکان خردسال‌تر کار را با میل و علاقه شروع می‌کنند (در حالی که اغلب اوقات انجام دادن کار توسط خودمان آسان‌تر است) و سپس بعد از رشد کافی و داشتن توانایی کافی کار، برای انجام صحیح کارها، از شما دوری گزیده و در مقابل هر تقاضای شما روی بر می‌گردانند. در این فصل از کتاب، توصیه‌هایی درباره چگونگی وادار کردن به همکاری و مشارکت در انجام کارها آورده شده است.

زود شروع کنید

بهترین زمان برای واداشتن کودکان به انجام کارهای خانه، هنگامی است که آنها هنوز خیلی خردسالند – آن قدر کوچک که انجام کارها هنوز برایشان جنبه تفریحی دارد و آن قدر کوچک که هیچ وقت زمانی را که کارهای خانه بخشی از زندگی روزمره نبوده‌اند، به خاطر نمی‌آورند. خانمی که مادر سه فرزند است، اظهار می‌دارد: به محض شروع به راه رفتن کودک و همزمان با پیدا نمودن توانایی در دست گرفتن اسباب‌بازی می‌توان به او آموخت آن را در جعبه اسباب‌بازیها قرار دهد. این کار در آن سن خردسالی، برای او یک بازی است.

ضرب الاجل تعیین کنید…

مادر دیگری می‌گوید: «من از طریق قرار دادن مهلت زمانی برای انجام کارها، تا حدودی موفق شدم. دخترم باید کارهای روزانه را تا ساعت ۸ شب انجام می‌داد و آنها را تا وقت خواب به تأخیر نمی‌انداخت، تا من هم فرصت بررسی و کنترل آنها را داشته باشم. اگر کاری خارج از محدوده کارهای روزمره باید انجام می‌گرفت و دخترم می‌گفت: «بعداً انجامش می‌دهم»، از او می‌پرسیدم چه موقع. او را به تعیین زمانی وادار می‌کردم. مثلاً« تکالیف ریاضی‌ام را ساعت ۶ عصر شروع می‌کنم.» به این ترتیب من به کارهای شخصی خود می‌پرداختم و ساعت ۰۱: ۶ به او سرکشی می‌کردم تا مطمئن شوم کار را شروع کرده است، به نظر می‌رسد دخترم به زمانهایی که خود مقرر کرده است، پایبند مانده باشد.»

…و یادآوری کننده‌ها

مادر دیگری اظهار می‌دارد: «آنچه در حال حاضر مؤثرترین روش برای من است، یادآوریهای مهربانانه و ملایمی برای چیدن میز شام، شستن و آبکشی ظرفها، قرار دادن لباسها در ماشین لباسشویی، غذا دادن به حیوان خانگی و سایر کارهایی است که انجام دادن آنها پنج دقیقه هم طول نمی‌کشد. هنگامی که انجام کاری بیش از این زمان را از او می‌خواستم، مثل گردگیری لوازم خانه، به او در انتخاب زمان انجام کار، اختیار می‌دادم تا مثلاً برای گردگیری مجبور به قطع مطالعه کتاب مورد علاقه‌اش نباشد؛ فرصت می‌دادم تا یکی دو فصل از کتابش را مطالعه کند و سپس انجام کار را به او یادآوری می‌کردم.» اعتماد کردن به کودکان در انجام وظایفشان و ارجحیت ندادن کارهای خانه به تمام کارهای دیگر، همکاری آنها را تضمین می‌کند.

از برگه‌ی یادداشت استفاده کنید

مادر دیگری از کاغذ یادداشت برای فهرست کردن سه یا چهار کاری که مایل بود دخترش انجام دهد، استفاده می‌کرد: «دخترم به من گفت فهرست‌بندی و خط زدن کارهای انجام شده از فهرست را دوست داشته است. من دریافته‌ام مشخص کردن کارها به انجام آنها کمک می‌کند و بنابراین بسیار خسته کننده به نظر نمی‌رسند. به جای گفتن «اتاقت را جمع و جور کن»، می‌نویسم، «تمام لباسهای کثیف را
جمع کن و در سبد لباس چرکها بگذار»، «موکت اتاقت را جارو برقی بزن»، و یا هر کار دیگری که انجام آن لازم است. حتی وقتی تکالیف مدرسه‌اش آن قدر زیاد است که نمی‌داند از کجا شروع کند نیز برایش فهرست تهیه می‌کنم. برای تهیه این فهرست، او به من در یادداشت کردن کارهای انجام نشده‌اش کمک می‌کرد و کافی بود به او بگویم از بالای فهرست شروع کند و یکی یکی پیش برود – و تا زمانی که یک تکلیف را به پایان نرسانده، نگران دیگر نباشد. به محض تهیه فهرست، او متوجه می‌شد کارهایش آن قدر که فکر می‌کرده است هم وقتگیر نبوده‌اند.»

از کارتهای نشانگر استفاده کنید

مادری می‌نویسد، «روش من در مورد دخترم که اکنون ده ساله است این بود که صبح جمعه تمام کارهایی را که باید انجام می‌داد، روی کارتها یا قطعه کاغذهایی جداگانه می‌نوشتم. سپس کارتها را روی میز می‌چیدم و از او می‌خواستم دو کار را انتخاب کند. معمولاً چهار یا پنج کارت؛ کارهایی مانند، «تمیز کردن حمام»، «جاروبرقی زدن»، «بیرون بردن آشغالها»، و …وجود داشت. با این روش، دخترم همه کارهایی را که باید انجام می‌شد، به صورت ملموس‌تری مشاهده می‌کرد و می‌توانست کارهای مورد علاقه‌اش را انتخاب کند.»

کارهای روزمره‌ی تقلیدی

کودکان دوست دارند بزرگسال بودن را تقلید کنند. اگر هنگام کار در آشپزخانه به آنها یک پیشبند، یک کاسه کوچک و یک قاشق بدهید، در سایر موارد نیز از کارهای شما تقلید می‌کنند. حتی کودکان بسیار کوچک هم باید موقع مثلاً تمیز کردن اتاقشان به شما کمک کنند. می‌توان اسباب‌بازیها را به دست آنها داد تا سر جایشان بگذارند، به آنها اجازه داد گردگیری و در مرتب کردن تخت کمک کنند. مسلماً خود شما این کارها را سریع‌تر انجام می‌دهید، اما در حال حاضر شما به دراز مدت و تربیت فرزندتان می‌اندیشید. پرورش فرزند تنها با در نظر گرفتن شرایط امروز، به پدید آمدن فرزندانی لوس و ضایع شده منجر می‌گردد. برنامه دراز مدت شما، وادار کردن این کودک به تمیز کردن اتاق خودش – به زودی زود – است.

انگیزه‌هایی ایجاد کنید

مادری دریافت که با کمی ابتکار مادرانه و کمک کودکان پیش دبستانی و کودکان بزرگتر، کارهای خانه انجام می‌شوند. اظهار می‌دارد: «من به فرزندانم رشوه نمی‌دادم، اما کار بعدی را به اطلاع آنان می‌رساندم و آنکه اگر وقت تمام می‌شد، نمی‌توانستم آن کار را انجام دهیم. زمان قصه‌خوانی مسلماً بهتر از زمان کارهای منزل است، بنابراین من معمولاً زمان انجام کارهای خانه را درست قبل از زمان قصه‌خوانی قرار می‌دادم. کودکان می‌دانستند هر چه سریع‌تر کارها را انجام دهیم، فرصت برای قصه‌های بیشتری خواهیم داشت.»

جستجوی گنج!

از کودکان پیش دبستانی بخواهید در زمان جمع و جور کردن، به جستجوی گنج بپردازند. ابتدا آنها را به جمع و جور کردن اشیای آبی و یا تنها به جمع و جور کردن اسباب‌بازیهای چرخ‌دار وادار کنید. از آنها بخواهید نقش یک آدم آهنی یا پرنده یا سگ را بازی کنند و جمع و جور کردن را به تقلید از مورد انتخاب شده انجام دهند. آنها را به ثبت رکورد جهانی جدیدی در جمع و جور کردن به تلاش وادار کنید. این کار را با تهیه سبد بزرگ و محکمی انجام دهید. کودکان را وادار کنید هر آنچه آشغال یا شکستنی نیست بردارند و در سبد پرتاب کنند. وقت بگیرید و زمان به دست آمده را رو ی قطعه‌ای مقوّا یا تخته بنویسید. زمان هر بار جمع و جور کردن را یاداشت و کودکان را به شکستن رکورد خود تحریک و تشویق کنید. هفته‌ای یک بار رکوردگیری را از ابتدا شروع کنید، زیرا در نهایت کودکان توان شکستن رکورد را از دست می‌دهند و قادر به سریع‌تر انجام دادن کارها نخواهند بود. (دقت داشته باشید که در پایان همه چیز در سبد قرار داده شده باشد).

وقت امتحان و زمان قصه‌گویی

مادری می‌گوید: «مادر من، همیشه ما را به تمیز کردن یک محل خاص از منزل وادار می‌نمود و در زمانی که به نظافت اتاق نشیمن و ناهار‌خوری می‌پرداختیم، خود او آشپزخانه را جمع و جور و تمیز می‌کرد و در ضمن این کار ما را مورد پرسشهای مکرر قرار می‌داد، «اسم سه کشتی کریستف کلمب چه بود؟» «هنگام شروع جنگ کره چه کسی رئیس جمهور آمریکا بود؟» «نویسنده کتاب… کی بود؟ گاهی نیز بیت اول یک غزل و یا جمله‌ای از یک سخنرانی مشهور را از حفظ می‌خواند و ما در چنین شرایطی مجبور به ادامه شعر و یا ذکر نام نویسنده می‌شدیم. هنگام گیج شدن و عدم توانایی پاسخگویی، او بیت بعدی را می‌خواند و کار را ادامه می‌داد. بعضی روزها، ما آنچه را داستانهای شهاهی می‌نامیدیم ابداع می‌کردیم. برای این داستانها هر یک از ما شخصیتی خلق کرده و بر طرح اصلی آن با هم به توافق می‌رسیدیم (هنگام کار کردن بدون حضور والدین، بدون شک ما یتیم بودیم). سپس داستان را تعریف و هر یک نقش خود را در پیشبرد قصه ایفا می‌نمودیم. داستانهای محبوب ما با تغییراتی متناسب با روحیات ما در آن زمان خاص، تکرار می‌شدند. گاهی آواز می‌خواندیم یا لطیفه‌هایی را که از ابتدای روز آماده کرده بودیم، برای یکدیگر تعریف می‌نمودیم. بدین ترتیب، ذهن ما به مسائل جالب توجهی مشغول می‌شد و غرولند نمی‌کردیم و برای پایان کار عجله و شتاب نداشتیم.

به هدفهای والا بیندیشید

تواناییهای کودک را دست کم نگیرید. حتی کودکان پیش دبستانی می‌توانند با کمک شما لباسهایشان را بشویند. آنها جداسازی و دسته‌بندی لباسها، قرار دادن در ماشین لباسشویی سرانجام تا کردن و جمع و جور کردن لباسها را، تا زمانی که شما در کنارشان باشید، دوست دارند. در این سن، با شما بودن هنوز برای آنها با ارزش است. هنگام انجام کار خوب تشویقشان کنید؛ البته به مرور زمان و با بزرگ‌تر شدن کودکان از میزان تشویق و تحسینها کم کنید.
(نمی‌خواهیم انتظار داشته باشند به خاطر تمیز کردن اتاقشان برایشان رژه‌ای ترتیب داده شود) اجازه دهید در همه کارها مشارکت داشته باشند.

نمودارهایی درست کنید

کودکان بزرگتر ممکن است برای تمیزی و جمع و جور کردن اتاقشان – بدون نظارت شما، به برنامه راهنمایی نیاز داشته باشند. آنها می‌توانند بر اساس برنامه راهنما عمل کنند تا مطمئن شوند کاری از قلم نیفتاده باشد. در عین حال، وجود این جدول دسته‌بندی کارها، مانع احساس خستگی به علت تعدد کارها می‌گردد. جدولها، در ابتدای کار باید کاملاً مشخص و با جزیئات باشند (« تمام مکعبها را جمع کن، تمام ماشینهای اسباب‌بازی را جمع کن. لباسها را مرتب تا بزن») بعدها، هنگامی که احساس می‌کنید کودکان دیگر نیازی به جزئیات کارها ندارند، می‌توانید کلی‌تر بنویسید. (« اتاق را تمیز کن. تخت را مرتب کن. گردگیری کن.»)
منبع مقاله:
کندی، میشل؛ (۱۳۹۲)، آداب‌دانی و نزاکت، برگردان: زهرا جعفری، مشهد: به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)، چاپ دوم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: