دوشنبه - ۱۳۹۷/۰۷/۲۳
صفحه اصلی >> خانواده >> کودک و نوجوان >> عصبانی شدنِ کودکان

عصبانی شدنِ کودکان

 ۳ تا ۶ سالگی
فرشته کوچولویتان، شما را با بوسه‌های شیرینش صبحها از خواب بیدار می‌کند، هنگام کتاب و قصه‌خوانی در آغوش شما می‌خزد و وقتی کیک درست می‌کنید، با مهربانی شیشه شیر را به دست شما می‌دهد. اما همین دختر کوچولو، هنگامی که در گروه و با سایر کودکان همراه است، با جیغ و فریاد زدن و پا بر زمین کوبیدن، به فردی تبدیل می‌شود که می‌تواند شما را از خشم به لرزه در آورد. فرشته شما چگونه به کودکی گردنکش و قلدر تبدیل شده است؟ چگونه می‌توانید این رفتار او را متوقف کنید؟ از مشاهده اینکه فرزندتان برای همبازیهایش به کابوسی تبدیل شده است، پریشان و شرمنده می‌شوید. اما با روشهای می‌توانید او را تا حدودی برای دوستانش قابل تحمل کنید. اولین گام، همانند سایر مشکلات زندگی، پذیرفتن این است که فرزندتان ممکن است دارای مشکلی باشد.

بدانید چه چیزی فرزندتان را آرام می‌کند

هنگام ناراحتی فرزندتان به رفتار او توجه کنید. چنانچه معمولاً واکنش فیزیکی نشان می‌دهد و مثلاً روی اسباب‌بازی جنبانش سوار می‌شود و دیوانه‌وار می‌تازد، بدان معناست که او با فعالیت فیزیکی آرامش می‌یابد. پس مثلاً در صورت عصبانی شدن هنگام مرتب کردن پازلش، به او پیشنهاد کنید کمی در حیاط بدود. کودکان دیگر ممکن است با فعالیتهای آرام و ساکن، آرامش یابند.

از اثر فیلمهای خشونت‌آمیز بپرهیزید

تا حد امکان اسباب‌بازیها، بازیها، برنامه‌های تلویزیونی و فیلمهای خشن را از برنامه و دسترس کودک دور کنید. روزی با کمال تعجب، متوجه گفتگوی دو پسر بچه خودم شدم که درباره‌ی «کشت و کشتار» بود. نمی‌توانستم بفهمم از کجا ناشی می‌شود، چون برنامه‌های تلویزیونی و بازیهای رایانه‌ای منتخب آنان را مرتب کنترل می‌کردم. آنچه نمی‌دانستم این بود که حتی بعضی بازیهای رایانه‌ای دارای درجه‌بندی «ج» یعنی مناسب برای تمام سنین، باز هم دارای صحنه‌های خشونت‌آمیز ضرب و شتم و کشت و کشتار هستند. با درک این مطلب، پس از یک گفتگوی طولانی با فرزندانم، درباره نحوه صحیح بازی و اینکه استفاده از «کشتن» در گفتگو با یکدیگر برایم پذیرفتنی نیست، هر بازی را که در آن قتل و کشتار وجود داشت از دسترس پسرها دور کردم و آنها را به پس دادن آنها به ویدئو کلوپ مربوط وادار می‌نمودم. ویدیو کلوپ برای بازیهای دست دوم آنها امتیازهایی را برایشان در نظر می‌گرفت و پسرانم، با مراقبت و سرپرستی من، می‌توانستند بازیهایی ویدیویی جایگزین را که تا آن انداز حاوی خشونت نبودند، انتخاب کنند.

مواظب دلایل گاز گرفتن باشید

تحریک شدن بیش از حد ظرفیت کودک، بیشترین و مکررترین دلیل گاز گرفتن است. پس بعد از انجام فعالیتها و بازیهایی که کودک انرژی زیادی در آنها مصرف می‌کند، زمانی برای آرامش یافتن یا چرت او در نظر بگیرید. کودک نوپایی که خوب خوابیده یا استراحت کرده است، کمتر به استفاده از دندانهایش برای گاز گرفتن اشتیاق دارد. مواظب دلایل گاز گرفتن باشید. مثلاً، چنانچه هنگام دست زدن همبازی فرزندتان به اسباب‌بازی مورد علاقه او، متوجه دندان قروچه فرزندتان گردیدید، آن اسباب‌بازی خاص را در آن زمان خاص از دسترس کودکان خارج کنید و یا برای موارد ضروری مشابه آن را خریداری و در اختیار داشته باشید تا از عصبانی و خشمگین شدن کودکتان پیشگیری کرده باشید.

کودک گاز گیرنده را به استفاده از کلمات تشویق کنید

به محض اینکه کودک گاز گیرنده شروع به نشان دادن دندانهایش نماید، رو به روی او بنشینید و از او بپرسید چه چیزی لازم دارد. در روبه رو شدن با مشکل، کودک ممکن است بتواند عصبانیت خود را به گونه‌ای دیگر ابراز کند. به او بگویید به محض احساس میل به گاز گرفتن، باید نزد شما بیاید و قضیه را شرح دهد. در چنین مواردی، حتی اگر کوچولوی خشمگین گاز گیرنده شما قادر به صحبت کردن نباشد، او را استفاده از اصواتی مانند، «اَخ!» تشویق کنید در این گونه موارد حتی اصوات
نیز مؤثر خواهند بود و یک فریاد زدن بسیار بهتر از یک گاز گرفتن است. ابتدا جلوی گاز گرفتن کودک را بگیرید- ابراز عصبانیتش از طریق کلمات گردید، او را به فریاد زدن به جای گاز گرفتن تشویق کنید.

کودک را به استراحت کوتاهی وادار کنید

مادری در چهار سالگی پسرش این راهکار را مفید یافت: «اگر پسرم نمی‌توانست مثلاً شکل سگ مادر بزرگش را آن گونه که میل داشت، بکشد، گاهی کافی بود بگویم، «می‌دانی، مجبور نیستی همین الان تمامش کنی. دانستن اینکه او هر موقع میل داشته باشد می‌تواند کار را متوقف کند، او را آرام می‌کرد.»

نشانه‌های اولیه هشداردهنده را تشخیص دهید

عواملی را که باعث خشم کودک می‌شوند، پیگیری کنید و آنها را مد نظر قرار دهید. عوامل وادار کننده کودک به گاز گرفتن، کتک زدن و یا جیغ و فریاد زدن. آیا کودک چشمهایش را می‌مالد؟ مشتهایش را گره می‌کند؟ علایم را یادداشت و با مشاهده آنها، قبل از اینکه کودک به فردی که در دسترس اوست آسیبی وارد کند، او را به یک کار یا بازی جدید – یا حتی یک چرت خواب – وادار کنید. مادری برای من شرح می‌داد که از شوهرش خواسته است هنگام بازی کردن دختر (حدود پنج ساله‌شان) از او فیلمبرداری کند و سپس فیلم را به دخترش نشان داده است. در طول مدت تماشای فیلم، مادر نشانه‌های هشدار دهنده اولیه» و عواقب رفتارهای بد دخترش را نشان و تذکر داده و از او خواسته است چگونگی نشان دادن واکنش بهتر در چنان شرایطی را شرح دهد. با استفاده از فیلم خانگی و یا حتی بدون استفاده از آن، به محض مشاهده علایم هشدار دهنده، کودک را متوقف کنید و چگونگی تشخیص این علایم را به خود کودک نیز آموزش دهید.

فرزند خود را از مشکلات دور ندارید

ناکامی که کودکان در شرایط گیج کننده تجربه می‌کنند، نباید کاملاً از بین برود. شما نیز نباید چنین چیزی را بخواهید، زیرا بخش مهمی از تجربه یادگیری است. کارشناسان عقیده دارند کودکان پیش دبستانی، باید چگونگی غلبه بر ناکامی خودشان را بیاموزند؛ یعنی آرامشی بیابند و فرصت حل مشکل به آنها داده شود. اگر چه شما با پیشنهاد کمک به آنها می‌توانید این امر را برای آنها خیلی ساده‌تر کنید، ولی نباید دخالت نمایید و خود کارها را بر عهده بگیرید. والدین عجول، اغلب کارها را خود به انجام می‌رسانند، تنها به این دلیل که حوصله صرف وقت و همراهی با کودک را ندارند تا کودک خود از عهده انجام کار بر آید. در این صورت، در روزی که به اندازه کافی فرصت دارید، وقت بیشتری صرف و مهارتهای لازم را با فرزند خود تمرین کنید. یک مثال خوب برای این مورد، درست کردن پازل (جورچین) است. گاهی، کودک برای قرار دادن قطعه‌ای در محل خود -که خیلی ساده و بدیهی نیز به نظر می‌رسد، تلاش زیادی می‌کند- شما در چنین حالتی به کمک به او وسوسه می‌شوید، ولی بر این تمایل خود لگام بزنید. از کودک بخواهید دقت کند در صورت تغییر جهت دادن و چرخاندن قطعه، آیا بهتر جاسازی نمی‌شود. از او بخواهید ببیند آیا قطعات همرنگ یا با رنگهای مشابه در محل مشاهده می‌کند؟ کمک به او برای کمک به خودش، درباره تواناییهایش و نیز درک اینکه همیشه برای پاسخ به پرسشهای او در کنارش هستید، به کودک اعتماد به نفس خواهد بخشید.

کودک را به ورزش تشویق کنید

دکتر «ادوارد هالوول» (۱) در کتاب هنگامی که نگران فرزند عزیز خود هستید، می‌نویسد: «به منظور پیشگیری از تجمع تدریجی خشم و پرخاشگری، کودک خود را به ورزش روزانه تشویق کنید.»
حتماً روزانه فرصتی برای ورزش، به عنوان راهی برای تخلیه عصبانیت و رفتارهای تهاجمی، به کودک بدهید، قبل از اینکه خود اقدام به ابراز آن بنماید. عقل سالم در بدن سالم است!

فضای کافی در اختیار کودک قرار دهید

به کودک بیاموزید برای بازی و سایر فعالیتهایش فضای کافی پیدا کند و به افرادی که در اطرافش حضور دارند نیز فضای کافی بدهد. گاهی برخوردها و اتفاقها زمانی که فضای کافی برای بازی و فعالیت همه افراد وجود نداشته باشد، پیش می‌آیند و موجب می‌شود کوچولویتان فکر کند دیگری کتکش زده است، در حالی که در حقیقت کودک دیگر حین عبور از کنارش او را لگد زده و هل داده است. کودکان خردسال محیط شلوغ را دوست دارند ولی باید آنها را تشویق کرد هنگام بازی فضای کافی برای خود در نظر بگیرید محدوده خود را تعیین کنند.

رفتار شایسته را تقویت کنید

چنانچه فرزندتان در مقابله با عصبانیت تسلیم می‌شود، به رفتارهای خوب او توجه کنید و به او بگویید آن رفتار خوب شما را خوشحال کرده است. با اظهار نظرهایی از این قبیل، به تلاشهای مثبت او واکنش نشان دهیم: «از اینکه بدون یادآوری دوباره برای خوردن شام آمدی، خوشم آمد»؛ «خیلی ممنون که با وجود عجله برای بازی، لباسهایت را به چوب رختی آویزان کردی»؛ «خوشحالم که خوراکی‌ات را با خواهرت تقسیم کردی» و «از طرز اندیشیدن تو به دیگران خوشم آمد». با این روش، به جای اینکه کودک را مدام به خاطر عصبانی شدن و ناکامی سرزنش کرده باشید، رفتارهای خوب او را تشویق و تقویت کرده‌اید.

دعوا را خاتمه دهید

نویسنده کتاب در سالهای نوپایی کودک منتظر چه چیزی باشیم می‌نویسد: اگر در ضمن دعوا کودک شما آسیب دیده یا به کودک دیگری آسیب رسانده است، باید به دعوای آنها خاتمه دهید. کودک صدمه دیده را آرام و بازی دیگر را به او پیشنهاد کنید. سپس کودک مهاجم را تنبیه و برایش شرح دهید گاز گرفتن، کتک زدن و کارهای مشابه دیگر، غیر قابل قبول هستند. عواقب را هم به او یادآوری کنید: اگر دوباره گاز بگیری، باید چند دقیقه روی صندلی بنشینی» و در صورت تکرار عمل نادرست، او را برای وقفه روی صندلی بنشانید.

پی‌نوشت‌:

۱. Edward Hallowell M.D.

منبع مقاله:
کندی، میشل؛ (۱۳۹۲)، آداب‌دانی و نزاکت، برگردان: زهرا جعفری، مشهد: به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)، چاپ دوم.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: