پنجشنبه - ۱۳۹۷/۰۳/۰۳

تکرار این کلمه ممنوع!

در ۳ تا ۶ سالگی
اوه، ابتدا واقعاً مضحک است: کوچولوی نازنین دو ساله‌تان، صدای شما را می‌شنود که به محض برخورد انگشتان پایتان به دیوار و یا… فریاد می‌زنید، «…!» و بعداً او با حالت کشداری گفته شما را تکرار می‌کند. وقتی همین فرزندتان سه یا چهار ساله می‌شود و تکرار این کلمه در حضور دوستانش دیگر با مزه نیست و این تکرار به زودی موجب شرمساری فراوانی می‌گردد، دیگر راهی برای توضیح زشتی این کلمه برای کودک وجود ندارد. در ذهن کودک دلیلی برای بد بودن کلمه‌ی «…» وجود ندارد در حالی که کلمه دیگر مثلاً «صندلی» اشکالی ندارد. دلیل بد بودن آن کلمه هر چه باشد… به هر حال باید جلو تکرار آن گرفته شود. ولی چگونه؟ اگر فرزندتان هنگام عصبانیت از کلمات زشت استفاده می‌کند، مثلاً خطاب به طرف دعوایش می‌گوید، «احمق کله پوک» و یا حتی دشنامهای زشت‌تر و ناخوشایندتر می‌دهد باید به او یاد بدهید برای ابراز عصبانیت راههای دیگری نیز وجود دارد. توصیه‌های این فصل از کتاب و تجربه‌های والدینی که این مسیر را طی کرده‌اند، می‌تواند در کنار آمدن و حل صحیح این مشکل به شما کمک کند.

کلمه‌های «ممنوعه»

بیشتر کودکان زیر سه سال ناپسند بودن کلمات خاصی را درک نمی‌کنند. بهترین روش، در اغلب اوقات در این سنین، نادیده گرفتن کلمه زشت و ناپسندی است که کودک ناآگاهانه به کار برده است. کودکان بعد از سه سالگی بهتر می‌توانند این نادرست و ناخوشایند بودن کلمه‌ها و جمله‌ها را درک کنند. پس دست روی دست نگذارید و برای بر طرف کردن مشکل، وارد عمل شوید. «لیندا متکاف» (۱)، نویسنده، عقیده دارد، « روی زانو بنشینید، مستقیم به چشمهای فرزندتان نگاه کنید و خطاب به او بگویید: « در خانواده ما این کلمه به کار برده نمی‌شود.» به منظور کمک به فرزندتان برای اجتناب از چنین رفتاری، سعی کنید مقصر را کلمه‌ی زشت به کار رفته قلمداد کنید نه خود کودک را.

زمانی برای واکنش

اگر فرزندتان همچنان به استفاده از کلمات و زبان نامناسب اصرار می‌ورزد، با روشهای سختگیرانه‌تری تصمیم خود را به او نشان دهید. برای یک کودک چهار ساله، این روش سختگیرانه می‌تواند قرار دادن او برای مدت کوتاهی در گوشه‌ای از اتاق -به عنوان محرومیت و یا حتی دور کردن او از اسباب‌بازی مورد علاقه‌اش باشد. برای کودکان کمی بزرگتر، ممکن است گذراندن مدتی در اتاقشان سودمند واقع شود.

خودتان هم حرف زشت نزنید

با وجود اینکه برای والدین راهای متعددی وجود دارد تا به کودک خود برای اجتناب از به کارگیری کلمات و اصطلاحات نامطلوب کمک کنند، هیچ روشی جایگزین پرهیز خود آنان از استفاده از این کلمات نمی‌گردد. «جیمز اوکانر» (۲) نویسنده کتاب کنترل دشنام دادن، استفاده از کلمات جایگزین مقبول را پیشنهاد می‌کند، مثل: «ای وای!»، «چی شد!»، «ای بابا»، «وای، نه». اصطلاحات مضحک و خنده‌آوری مانند، «بادکنک پنچر»، «کدو حلوایی» و «چغندر پخته» فرزندانتان را به خنده وا می‌دارد و آنان به استفاده از این کلمات، بیش از استفاده از کلمات نامطلوب، علاقه‌مند می‌شوند.

روی کمک آموزگار حساب کنید

اگر بددهنی و فحاشیهای کودکتان در مدرسه مشکل ایجاد کرده است، روشهایی را که در منزل برای مقابله با این مسأله مورد استفاده قرار می‌دهید، به آموزگار او اطلاع دهید. آموزگار نیز ممکن است آنها را (و یا نوع تغییر یافته‌ای از آنها) را در مورد فرزندتان در مدرسه نیز به کار گیرد. هماهنگی و همراهی بین خانه و مدرسه، به تأثیر بیشتر تلاش برای انجام مطلوب در کودک منجر می‌گردد.

سرنخها را جستجو کنید

برای تغییر رفتارهای بد و تبدیل آنها به رفتارهای مطلوب، گام مهم تشخیص شرایطی است که موجب بروز رفتارهای ناشایست می‌شوند. سعی کنید شرایطی را که موجب بدزبانی کودک گردیده بود به خاطر بیاورید، و موضوع را بعد از «بروز تخلف» با او مورد بحث قرار دهید تا سرنخهای بیشتری نیز به دست آورید. از کودک بپرسید از چه چیزی یا چه کسی عصبانی است. شما؟ شخص دیگر؟ تکالیف مدرسه؟ از دست دادن مزایا و امتیازهای خودش؟ حتماً بلافاصله پس از آرام شدن کودک، در حالی که موضوع هنوز برایش تازه است، در این باره با او صحبت کنید.

ایجاد محدوده‌ای برای آرامش…

واکنش شدید والدین، غالب اوقات کودک را به تکرار کلمات و اصطلاحات ناشایست و بددهنی تشویق می‌کند. یک شیوه آرام و حفظ آرامش، بهتر مؤثر واقع خواهد شد. مادری این گونه واکنش نشان می‌دهد: «تام، این کلمه را بچه‌ها نباید به کار ببرند. به جای آن می‌توانی بگویی “ای وای” و سپس ادامه می‌دهد: «ما به فرزندمان یاد دادیم از کلمه قابل قبول‌تر «اوه» استفاده کند و طولی نکشید که او شروع به ایراد گرفتن از بزرگسالی نمود که از این جایگزینها استفاده نمی‌کردند.» چنانچه کودک به تکرار گفته خود اصرار می‌ورزد، زمان آرامی را انتخاب و احساسات خود را در این مورد به او ابراز و محدودیتهای معینی تعیین کنید. علت فحش دادن افراد را توضیح دهید، کلماتی را که فحش تلقی می‌شوند تعریف کنید و بگویید چرا این کلمات در خانواده شما مطلوب نیستند و پذیرفته نمی‌شوند. مجازاتهای صحبت کردن با کلمات ناپسند را شرح دهید و -در صورت رعایت نکردن کودک- مجازاتهای گفته شده را عملی کنید.

انتظارهای واقع‌گرایانه

خود شما هنگام عصبانیت چگونه رفتاری دارید؟ عادلانه نیست از کودک انتظار داشته باشید هنگام عصبانیت واکنش ساده‌ای نشان دهد. کودکان عصبانی می‌شوند و شما باید راههای صحیح واکنش به این احساسها را به آنان آموزش دهید و الگو‌سازی و راهنمایی کنید. تا جایی که کودک احساساتش را با زبان زشت یا رفتارهای خشن ابراز نمی‌کند، اجازه دهید آنها را با داد و فریاد بروز دهد.

جایگزینهای مطلوب به کودک بیاموزید

برای بعضی کودکان، درک عصبانیتشان سخت است. این گونه کودکان احتمالاً معتقدند خودشان تنها کسانی هستند که چنین احساسی را تجربه می‌کنند که احساسی اشتباه یا بد و ناخوشایند است.
وقتی به فرزندتان اجازه می‌دهید احساس خود را هنگام عصبانیت ابراز کنند، حتی اگر برای رفتارهای آنها محدودیت قایل شده باشید، به آنها کمک کرده‌اید. به عنوان مثال، وقتی کودک به علت تنبیه شدن گریه می‌کند، چند نفر از پدر و مادرها می‌گویند: «حالا واقعاً کاری می‌کنم که گریه کنی»؟ چون همین الان هم کودک دلیل خوبی برای گریه و ناراحتی کردن دارد! در چنین مواردی، واکنش بهتر می‌تواند این باشد، «اشکالی ندارد از دست من عصبانی باشی- ولی در اتاقت با در بسته!» حال چنانچه کودک هنگام رفتن به اتاقش پای بر زمین بکوبد و درِ اتاق را محکم به هم بزند، به این خاطر سر او داد نزنید! این نوع واکنش، روش درستی برای نشان دادن احساساتش است، ولی هنگامی که کودک عصبانی به شما فحش بدهد، بلافاصله جایگزینی به او پیشنهاد کنید: «این بدزبانی، صحیح و پذیرفتنی نیست. می‌توانی بگویی، از دست تو خیلی عصبانی هستم، و یا با تو مخالفم».

فعالیتهای جایگزین

به فرزندتان بیاموزید برای تخلیه عصبانیت راهها و روشهای دیگری به جز فحش دادن وجود دارد. رفتارهای جایگزین شامل مشت زدن به یک بالش، لگد زدن به یک کیسه بوکس، پرتاب مکرر توپ به دیوار بیرون از منزل، هستند. این فعالیتهای جسمی سخت و پرتکاپو، ایمن و مناسبند و به کودک در نشان دادن فیزیکی عصبانیتش کمک می‌کنند.

تحسین و تشویق رفتارهای مطلوب

زمانی که کودک به شیوه مناسبی به عصبانیتش واکنش نشان می‌دهد، حتماً او را تصدیق کنید (البته نه در اوج عصبانیت او، بلکه اندکی بعد از آن!). «من فهمیدم وقتی از دست برادرت عصبانی شده بودی احساست را با کلمات مناسبی به او گفتی و به اتاقت رفتی تا آرام شوی- این کار علامت بزرگ شدن و مسئوولیت‌پذیر شدن توست!» یا اینکه خط مشی دیگری در پیش گیرید و واکنش مطلوب را قبل از عصبانی شدن کودک، در او ایجاد و تحسین کنید. هنگام مشاهده عصبانیت و به اصطلاح جوش آوردن کودک، از او بپرسید: «الان می‌خواهی چه کار کنی؟» او احتمالاً به این می‌اندیشد که، «برادر کوچکم را بزنم» در چنین شرایطی، جایگزینهای بهتری به او پیشنهاد کنید؛ مثل بیرون رفتن از منزل یا رفتن به اتاقش تا وقتی که آرام بگیرد. بعداً فرصت بیشتری خواهید داشت تا او را به خاطر این رفتار مطلوبش تحسین کنید.

چرا؟

الیزابت پَنتلی (۳)، نویسنده کتاب همکاری کودک و پرورش ایده‌آل، عقیده دارد کلید پیشگیری از کاربرد زبان نامطلوب در کودکان، فهمیدن و درک دلیل این کار است که ممکن است شامل موارد زیر باشد:
* زیرا کودک میل دارد احساس بزرگ شدن داشته باشد.
هنگامی که کودکان شاهد فحاشی و بدزبانی بزرگترها باشند، معمولاً صدای بزرگترها بلند و توجه برانگیز است. به همین دلیل، اطرافیان واکنش نشان می‌دهند. احساسات طغیان کرده‌اند و جوّ متشنجی به وجود آمده است. با توجه به این شرایط، کودکان بزرگ فحش می‌دهند تا ببیند آیا می‌توانند همین جو و فضا را به وجود بیاورند و احترام خیال ایجاد کنند. در حالی که کودکان کوچک‌تر، کار بزگسالان را تنها تقلید می‌کنند.
* برای جلب توجه. هنگامی که کودک با استفاده از کلمه‌ای ناشایست باعث یکّه خوردن و واکنش فوری بزرگترها می‌شود، در می‌یابد که بدزبانی می‌تواند چه ابراز قدرتمندی برای جلب توجه باشد.
* برای اثبات استقلال خود. کودکان تلاش می‌کنند نشان دهند از شما مستقل هستند و شما همه رفتارهای آنها را کنترل نمی‌کنید و از آنجا که کلماتی را که از دهان آنها بیرون می‌آید نمی‌توانید کنترل کنید، این مورد به زمینه‌ای برای تمرد و سرکشی تبدیل می‌شود.
* برای کسب تأیید همسالان. فحش دادن و بدزبانی اغلب اوقات از دید کودکان «خوشایند» تلقی می‌شود. بنابراین به راهی هماهنگ شدن و پذیرفته شدن با گروه همسالان تبدیل می‌گردد.

پی‌نوشت‌ها:

۱. Linda Metcalf.
۲. James O’connor.
۳. Elizabeth Pantley.

منبع مقاله:
کندی، میشل؛ (۱۳۹۲)، آداب‌دانی و نزاکت، برگردان: زهرا جعفری، مشهد: به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)، چاپ دوم.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: