دوشنبه - ۱۳۹۷/۰۲/۳۱

دهه‌ی محرم در شاهرود

شهرستان شاهرود نیز همچون دیگر شهرستان‌های این استان، باسابقه مذهبی دیرینه، مشهور به دارالمومنین و زادگاه تعدادی زیادی ازمراجع بزرگ بوده است و از نظر وسعت و جمعیت بزرگترین شهرستان استان سمنان می‌باشد.

شاهرود دارای ۸۱۰ تکیه و ۱۵۰ منبرخانه  است و به جهت تنوع آب و هوایی این شهرستان را لقب قاره کوچک داده‌اند و به یمن سفر رئیس جمهور فرمانداری این شهرستان به فرمانداری ویژه تبدیل شد.

مردم شاهرود در طول سال تمام مناسبتهای مذهبی را باشور و نشاط خاصی برگزار می‌کنند که از آن جمله می‌توان ماه محرم و صفر را نام برد که در تمامیادوار تاریخ، هر سال پرشورتر از گذشته برگزار شده و همه ساله بر شکوه و جلال آن افزوده می‌شود.

محرم با گوشت و خون مردم منطقه آمیخته است، مردم شاهرود در طول سال برای فرا رسیدن این ماه عزیز برنامه‌ریزی می‌کنند، بطورمثال اکثر مردم نذر و نیاز و هزینه اطعام را برای محرم کنار می‌گذارند.

گروه‌های برگزاری تعزیه و نمایش ماهها قبل شروع به تمرین کرده تا آماده شوند؛ مردم از چند روز به شروع این ماه از انجام اموری که با عزاداری مغایرت دارد مثل مراسم دعوتی، شادی، اصلاح سر و صورت و… تا پایان ماه صفر دوری می‌کنند.

روزهای پایانی ماه ذی‌الحجه کلیه هیأت‌ها بابرگزاری جلسات برنامه‌ریزی به غبارروبی، سیاهپوش نمودن و برافراشتن پرچم‌ها و بیرق‌های عزا پرداخته و در طول این دوماه همه لباس سیاه پوشیده و چهره‌هایی عزادار دارند.

مردم نذرهایی در ماه‌های محرم و صفر برای خود و فرزندان‌شان و رفع گرفتاری‌هااز جمله  سقایی، اطعام با انواع غذاها، نذر شمع، خرما، حلوا، گل مالیدن بر سر و صورت، پای برهنه  سینه زدن، زنجیر‌زدن، پذیرایی، کفش‌داری و اسفند دود کردن در مساجد و تکیه‌ها، زیر طوق و علم رفتن، خواندن زیارت عاشورا، ختم قرآن، روزه گرفتن و… انجام می دهند.

شاهرود در این ایام یکپارچهپر ازبذل و بخشش و نعمت و کرماست و به اعتقاد مردم شهرستان، محرم بهترین زمان طلب آمرزش برای رفتگانو درخواست حاجاتاست.

شب اول محرم طی یک آیین دیرینه که به بیش از ۱۵۰ سال پیش می رسد کلیه مسئولین هیات و دسته‌های عزاداری، مدیران، معتمدین، بازاریان و…به قدیمی‌ترین تکیه شاهرود (زنجیری ) دعوت می‌شوند و با برگزاری مراسم عزاداری شروع ماه محرم را به مردم اعلام می‌کنند.

ازجمله مراسمات این شب شتشوی دستان عزاداران امام حسین (ع) با آب و خشک نمودن آن  قبل از اطعام است که این امر به تاسی از رفتار کریمانه و میهمان نوازانه اهل بیت عصمت و طهارت و حضرت علی (ع) نسبت به میهمانان انجام شده و از بیش از یکصد سال پیش بزرگان شهر به رسم احترام به عزاداران امام حسین (ع) این کار را انجام می‌دادند.

ازروزاول سیاه‌پوشان زن و مرد، خرد و کلان در مساجد،حسینیه‌ها و منبرخانه‌ها با برگزاری مراسمات ویژه گردهم آمده و به عزاداری و سوگواری سرور و سالار شهیدانحضرت اباعبدالحسین (ع)‌ می‌پردازند.

زنان عزادار سیاهپوش نیز چنین برنامه‌هایی ازجمله روضه‌خوانی در منبرخانه‌ها دارند و باناله‌های سوزناک خود باحضرت زینب (س) هم‌ناله می‌شوند و تا پایان صفر این روضه‌خوانی‌ها ادامه دارد.

پنجم محرم در بین مردم شاهرود به نام حضرت ابوالفضل(ع) نامگذاری شده است و آیین سنتى «طوق‌بندان» همزمان بااینروز با حضور جمع زیادى از عزاداران و هیآت برگزار مى‌شود.

این آیین قدیمى و اختصاصى در تکایا،محله‌ها و هیأت‌هاى مذهبى به یادعلمدار دشت کربلا حضرت ابوالفضل عباس (ع) با شکوه خاص و حضورخیل عظیمی ازجمعیت بر پا مى‌شود.

طوق (علم و بیرق حضرت ابوالفضل (ع) علمدار کربلا ) از سه قسمت زبانه بلند ارتجاعی و طلایی رنگ، بدنه‌ای بصورت گنبدی یا مربع و چوب بلند و محکم بعنوان پایه تشکیل شده است و در هرمنطقه متعلق به یک تکیه، مسجد و یا طایفه می‌باشد که هر سال در این مکان‌ها نگه‌داری و صبح روز پنجم محرم آنها را خارج کرده و طی مراسمی با نوحه‌خوانی شسته و غبارروبیمی‌کنند تا برای مراسم آماده شود.

در بعدازظهر همان روز بزرگان و هیات‌های قدیمی در تکیه بازار (زنجیری) جمع شدهو به حال عزاداری به همه تکایا و منازلی که طوق دارند رفته و طوق‌ها را یکی یکی جمع آوری می‌کنندکه هر لحظه بر تعداد طوق‌ها و جمعیت افزوده می‌شود.

سپس از تکیه بیدآباد که در آن سنگین‌ترین و بلندترین طوق (باباعلی) وجود دارد، قسمت‌های مختلف طوق‌ها را به سمت محله قلعه (جنب مسجد قلعه) حرکت می‌دهند و در آنجا قسمت‌های مختلف طوق‌ها را بر روی هم سوار کردهو با شال‌های ابریشمین رنگارنگ آنها را تزیین می‌کنند.
وقتی تمامی طوق‌ها و جمعیت در آن محل جمع شدند، خیل عظیم مردم بویژه جوانان که اکثرا همه ساله نذرحضور در این مراسم را دارند با حالتی خاص سینه‌زنان کمر یکدیگر را با دست گرفته یاعباس یا عباس‌کنان به سمت تکیه بازار (زنجیری) درحالی که مسیر مملو از جمعیت است حرکت می‌کنند.

وقتی جمعیت سینه‌زن که طول آن بیش از صدها متر است وارد تکیه می‌شوند عزاداری به اوج خود رسیده و گاه بعضی از حال می‌روند که برروی دستان عزاداران از تکیه خارج می‌شوند.

زنان و کودکانی که در شاه‌نشین تکیه نشسته‌اند نیز بی‌اراده بر سرزنان، گریه می‌کنند، تمام تکیه پر از اندوه و حزن است، گویی از تمام در و دیوار آن غم می‌بارد؛ با آوای ملکوتی اذان مغرب مراسم پایان می‌یابد و هر که طوق‌های خود را برداشته به تکیه  و منزل خودبرده و تاپایان ایام محرم برافراشته نگه می‌دارند.

از همان شب به بعد از هر محله و کوچه و خیابان که می‌گذری صدای نوحه و عزاداری می‌آید.

از نکات قابل توجه فعالیت هیأتهای مختلف ناشنوایان، نابینایان، معلولین، خردسالان، تکیه هنرمندان، سیدها و رانندگان… است که هر کدام با نامهای مختلف بصورت جداگانه به عزاداری  می‌پردازند.

۵ شهر دیگر این شهرستان و روستاها که تعداد آنها به بیش از ۲۵۰ می‌رسد هرکدام در نقاط مختلف برای ارج نهادن به واقعه عظیم کربلا مراسم و برنامه‌های‌ ویژه‌ای دارند و مردم هر منطقه به شکلی ارادت خود را بهحضرت امام حسین (ع) و یاران باوفایش ابراز می‌کنند.

شایان ذکر است هر شهر و روستا مراسمات و برنامه‌هایی جداگانه داشته و در ایامی خاص از مردم دیگر روستاها و شهرها دعوت می‌کنند تا در مراسم آنان شرکت نمایندکه از جمله این مراسم‌ها نخل‌گردانی است که هر شهر و روستا نخل‌های جداگانه‌ای دارند.

در روز دهم با دعوت از کلیه مردم منطقه به نخل‌گردانی می‌پردازند که برخی باخانواده‌های‌شان در این مراسم‌ها که در روستاهایی ازجمله حداده، راهنجان، کلاته‌ملا، دهملا، دیزج، رویان و… بابرنامه‌هایی چون عزاداری و مرثیه‌خوانی، راه‌اندازی کاروان اسرا و نخل‌برداری برگزار می‌شود شرکت می‌کنند.

ازنکات جالب اینکه تمامی منازل این روستاها علاوه برحسینیه مرکزی از انبوه جمعیت پذیرایی می‌نمایند و میزبانان در دعوت از مردم به منازل‌شان از یکدیگر پیشی می‌گیرند.

البته اکثراین جمعیت روستائیان مقیم از شهر شاهرود،حومه و دیگر شهرها از جمله تهران ،دامغان و… هستند که از ابتدا تا ۱۳ محرم به روستاهایشان آمده و با برگزاری مراسم در ۳ وعده از کلیه عزاداران پذیرایی می‌کنند و کسی در منزل غذایی پخت نمی‌کند و این رسم در بیشتر روستاها عمومیت دارد.

پرواضح است که توصیف هر کدام از این مراسم‌های باشکوه و غم‌بار به بیش از صدها صفحه توضیح نیاز دارد.

هر هیات عزاداری به یک حسینیه یا مسجد و یا تکیه منسوب است که میعادگاه عاشقان اباعبدالله حسین (ع) آن محل است و مردم در آنجا به عزاداری می‌پردازند و از روز ششم به بعد نیز چنین مراسمی در تمامی مساجد برپا است که از جمله می‌توان مراسم شمع و چراغ (قبل از اذان مغرب توسط خدام تکایای قدیمی)، روشن نمودن شمع و پخش نذورات در مسجد امام حسن (ع)، پا منبری (خواندن اشعاری درعزاداری امام حسین (ع) باصدایی رسا توسط چند نفر از پیرغلامان) و تعزیه (که طی یک رسم دیرینه در تکیه برنجی‌ها از اول محرم برگزار می‌شود) نام برد.

در روز تاسوعا نیز هیتهای مختلف در شهر از جمله هیئت جانثاران اباعبدا…الحسین (ع) مسجد غربا،تکیه بازار، باغزندان، مسجدابوالفضل، محبین الائمه، مهدیه، مسجدامام حسین (ع)، مسجد فرهنگیان  و… به دسته‌روی و سوگواری می‌پردازند.

اوج عزاداریها از شب عاشورا شروع می‌شود به جرات می‌توان گفت به غیر از بیماران همه در مساجد حضور دارند و اعمال ویژه این شب عزیز را که ازجمله خواندن زیارت عاشورا است بجا می‌آورند و تا پاسی از شب این مراسم ادامه دارد.

پس از آن از ساعت ۱۲ شب مراسم ویزه “مکن ای صبح طلوع” تا اذان صبح برگزار می‌شود، بدین ترتیب که توسط چند هیئت بزرگ سینه‌زنی انبوه عزاداران خیابان‌ها، کوچه‌ها و محله‌هایمختلف را طی کرده و در هر محله و یا تکیه‌ای مورد استقبال میزبانان که از ابتدای شب به انتظار نشسته‌اند قرار می‌گیرند.

هیأتها با حضور در مسجد وبا خاموش کردن چراغ‌ها و خواندن مرثیه‌های خود اعلام می‌کنند که ای کاش این شب صبح نشده  و جهان شاهد چنین مصیبت عظمایی نمی‌شد، پس از پذیرایی با نظم خاصی از مسجد خارج شده تا هیئت دیگر فرصت عزاداری پیدا کند.

از نکات قابل توجه حضور همه ساله تعداد زیادی از کودکان پیران و جوانان است که نذر حضور در سوگواری را تا صبح دارند و همچنین حضور در منازل خانواده‌های شهدای جنگ تحمیلی ومداحان است.

صبح همانروز هم تمامی هیأت‌های شهر بصورت یکپارچه با علم‌ها و بیرق‌ها به همراه عزاداران دریک اجتماع بزرگ به عزاداری می‌پردازند که از نکات حائز اهمیت آن اقامه نماز اول وقت ظهر عاشورابیاد شهدای کربلا است، البته در باغزندان شاهرود هم مراسم باشکوه نخل‌برداریازشب قبل با عظمت خاصی برگزار می‌شود و حضور مردم شهر و روستا در روز دهم محرمقابل توجه است.

عصر عاشورا حال ‌و ‌هوایی ویژه دارد، مردم مانند دیگر عاشقان در مناطق مختلف کشور به شیوه خود مراسم عزای‌ امام حسین‌(ع) را برگزار می‌کنند؛ مردم شاهرود طی یک رسم دیرینه عصر عاشورا را به دیدار اهل قبور بویژه علما، بزرگان و درگذشتگان شهر می‌روند.

هیئت زنجیرزنی مهدیه نیز که از بزرگترین دسته‌های زنجیرزنی است واکثر آنان را جوانانی تشکیل می‌دهندکه باپای برهنه ساعت‌ها عزاداری می‌کنند؛ انبوه زنجیرزنان بقدری است که چندین خیابان را در برمی‌گیرد و انتهای هیئت دیده نمی‌شود.

پس از رسیدن زنجیرزنان به چهار راه مدرسه قلعه مراسم تعزیه‌ای یصورت نمایش برروی تریلی‌ها برگزار می‌شود، تعزیه از دیر باز در بین مردم مرسوم بوده و نوعی نمایش مذهبی است که اجرای این نمایش که واقعه کربلا و آتش کشیدن خیام اباعبدا… است دل سنگ را آب می‌کند.

باشروع آوای ملکوتی اذان مغرب این مراسم پایان می‌پذیرد و بعد از نماز دسته شام غریبان به تکایای قدیمی شهر می‌روند.

روزیازدهم چند هیئت به اصطلاح کمکی به هیأت یزدی‌ها اضافه شده و به مساجد شهر می‌روند و عصر مراسم نخل­برداری است که با مفهوم تشییع پیکر مقدس سید الشهدا (ع) در عصرعاشورا است و حمل‌کنندگان و عزاداران بعنوان تشییع‌کنندگان هستند.

برخی  اظهار می‌کنند نخل شباهت بسیاری به درخت سرو دارد و سرو در فرهنگ عامه یعنی جاودانگی،رشادت،زندگی اخروی و آزادگی که یادآور روحیات و خصایص امام حسین (ع) است.

به جهت جمعیت بسیار زیاد از روزهای قبل برای رسانیدن صدا به صدها متر طول جمعیت  نسبت به نصب سیستم‌های صوتی اقدام می‌کنند.
ظهر بدنه نخل را با پارچه سیاه پوشانده و جلو و عقبنخل را با آینه تزیین ( آینه به عنوان نور وجود مبارک امام حسین (ع)) و چند شمشیر روی آن قرار می‌دهند (شمشیرهایی که بربدن مبارک وارد شده بود ) و چنان آراسته می‌شود که هیبتآن هر بیننده‌ای را به حیرت وا می‌دارد.

هنگامی که هیأتها و دسته‌جات همگی در محل مسجد نخل جمع شدند طوق‌ها در جلو نخل بعد از آن و عزادارن سینه‌زن پشت سر که به جهت مسیر مملو از جمعیت حضور زنجیرزنان و.. غیرممکن است هنگام حرکت باشکوه نخل، زنان و کسانی که نظاره‌گرند همگی درحال اشک ریختن هستند.

درحمل نخل که به طرف قبرستان قدیمی حرکت داده می‌شودتقسیم کار وجود دارد به گونه­ای که بلندکردن هر پایه نخل، مخصوص صنف، طایفه، یا اهل محل خاصی بوده و معمولا این حق موروثی بوده استو در حرکت منظم نخل با وزن بسیار زیاد حائز اهمیت است.

هنگام بلند کردن نخل، ده­ها تن از مردانبا پای برهنهزیر پایه­های نخل رفته و آن را با عظمت تمام به حرکت در می­آورند و چون جنازه­ای باشکوه آن را از میان موج جمعیت عزاداران عبور می‌دهند.

حضور جوانان،نوجوانانوانبوه مردم عزادار شیفته و عاشق اهل بیت شکوه خاصی به مجلس می‌بخشد.

پس از زمین گذاشتن نخل مراسم با نوحه‌خوانی توسط دو نفر از بزرگترین هیأتها شروع و با سخنرانی یکی از مسئولین و مداحی و روضه‌خوانی به پایان رسیده و نخل به جای اولش باز گردانده می‌شود.

سپس در چهارراه مدرسه قلعه به یک رسم چندین ساله تعدادی ازجوانان به یادشهدای شهر و کسانی که در این مراسم شرکت داشتند بصورت دوره به سینه‌زنی و عزاداری می‌پردازند.

روضه‌خوانی تاپایان ماه صفر ادامه دارد و در شب چهلم و بیست و هشت صفر نیز هیأتها مراسم دارند و دیگ‌های حلیم و شله‌زرد نذری تا صبح برپا است و پای این دیگ‌ها حاجت می‌طلبند و به عزاداری پرداخته و گروه تعزیه نیز روز چهلم به سرای سالمندان رفته و به اجرای تعزیه می‌پردازد.

در دهه آخر ماه صفربه مانند بیشتر شهرهای کشور، هیات‌های عزداری در اربعین عاشورای حسینی در بارگاه ملکوتی فرزندش امام هشتم حاضر شده و به سوگواری می‌پردازند.

توصیف و بیان این همه مراسم، شور و اشتیاق در گفتاری کوتاه  میسر نیست، بلکه خود کتابی بزرگ و اندیشه‌ای توانا را می‌طلبد.

مقصود انجام وظیفه در انعکاس گزارشی کوتاه از مراسم عزاداری در این ایام وبیان سنت‌های به جا مانده از بزرگان، علماء و نیاکان شهرمان شاهرود بود که ان‌شاء‌الله مورد قبول حضرتش قرار گیرد.

تقصیر از من نیست که این کار عشق است و بس و عشق را با قلم نمی‌توان توصیف کرد این تنها توضیحاتی ناقص و کوچک از اتفاقی بزرگ و باشکوه است که در سوگ سالار شهیدان مى‌نشینند و جلوه‌هایى از ارادات خود را به ابا عبدالله الحسین(ع) سرور شهیدان نشان مى‌دهند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: