دوره‌بندی و گاه‌شماری ایلام

تاریخ ایلام نو به دوره‌ی اصلی (I-III) تقسیم شده است. گاه‌شماری‌های م.ج. استو، مالبران – لابا و ف. والا به ترتیب به شرح زیر است:

استو (۱)

دوره‌ی اول ایلام نو (در حدود ۹۰۰ تا ۱۰۰۰ پ.م)؛
دوره‌ی دوم ایلام نو (در حدود ۶۵۳ تا ۷۵۰ پ.م)؛
دوره‌ی سوم الف ایلام نو (در حدود ۶۰۵ تا ۶۵۳ پ.م)؛
دوره‌ی سوم ب ایلام نو (در حدود ۵۳۹ تا ۶۰۵ پ.م).

مالبران – لابا (۲)

دوره‌ی اول ایلام نو (در حدود ۷۶۰ تا ۱۰۰۰ پ.م)؛
دوره‌ی دوم ایلام نو (در حدود ۶۵۳ تا ۷۵۰ پ.م)؛
دوره‌ی سوم ایلام نو (در حدود ۵۹۳ تا ۶۵۳ پ.م).

والا (۳)

دوره‌ی اول ایلام نو (در حدود ۷۷۰ تا ۱۱۱۰ پ.م)؛
دوره‌ی دوم ایلام نو (در حدود ۶۴۶ تا ۷۷۰ پ.م)؛
دوره‌ی سوم ایلام نو (در حدود ۵۳۹ تا ۶۴۶ پ.م).
گاه‌شماری تاریخی ایلام نو اساساً بر پایه‌ی منابع میان‌رودان انجام شده است. تعیین سال‌شمار آن دسته از شاهان ایلامی که در منابع میان‌رودان ذکر آن‌ها نرفته در بیش‌تر موارد جنبه‌ی آزمایشی دارد. دوره‌بندی انجام شده در این اثر براساس دوره‌بندی‌های بالا نبوده و بر مبنای قضایای زیر است: انشان مرکز ایلام میانه در اواخر قرن دهم پ.م خالی از سکنه شده بود، هیچ ذکری از یک پادشاه ایلام نو پیش از هوبن نیکش اول (۷۱۷-۷۴۳ پ.م) وجود ندارد، هیچ‌گونه مدرک واضح و روشنی درباره‌ی شاهان معاصر دوره ایلام نو قبل از تاریخ ۶۵۳ پ.م وجود ندارد و این که شوش هر قلمرو پادشاهی باقی مانده از ایلام نو در اوایل سلطنت کوروش بزرگ، اگر نه پیش از آن (۵۳۰-۵۵۹ پ.م)، فتح شده بود. بدین ترتیب دوره‌بندی زیر پیشنهاد می‌شود:
دوره‌ی اول ایلام نو (در حدود ۷۴۳ تا ۱۰۰۰ پ.م)؛
دوره‌ی دوم ایلام نو (در حدود ۶۵۳ تا ۷۴۳ پ.م)؛
دوره‌ی سوم ایلام نو (در حدود ۵۵۰ تا ۶۵۳ پ.م).
به دلیل محدودیت منابع به ناچار این اثر بر دوره‌ی دوم ایلام نو و ایلام اوایل دوره‌ی سوم (در حدود ۶۵۳ تا ۷۴۳ پ.م) تمرکز دارد، چرا که در این دوره منابع میان‌رودان گاه‌شماری تاریخی و جزئیاتی درباره‌ی فعالیت‌های سیاسی و نظامی ایلام نو را برایمان فراهم می‌کنند. رویدادنامه‌ی بابلی تواریخ سلطنتی را برای پادشاهی هوبن – نیکش اول (۷۱۷-۷۴۳ پ.م) تا به قدرت رسیدن اورتک در ۶۷۵ پ.م را فراهم نمی‌کند. بعد از سال ۶۵۷ پ.م سال‌شمارِ تاریخی ایلام نو اساساً متکی به کتیبه‌های سلطنتی آشور است که در رابطه با مدت سلطنت شاهان ایلام نو آشفته است. نامه‌ها و اسناد اداری هر از گاهی شکاف‌ها را پر می‌کنند، اما تواریخ سلطنتی اورتک تا هوبن هلتش سوم غیرقطعی است. (۴) بعد از دهه‌ی ۶۴۰ پ.م، که منابع میان‌رودان چهارچوب سال‌شمارانه‌ای را فراهم نمی‌کردند، تواریخ سلطنتی شاهان امری فرضی است. به دلیل فقدان علائم سال‌شمارانه‌ی داخلی در کتیبه‌های ایلامی تعیین تواریخ آن‌ها بر مبنای سبک‌ها و عناصر املائی انجام می‌شود که این خود نیز مسئله‌ساز است.

پی‌نوشت‌ها

۱. Steve, Syllabaires, 21-23.
۲. IRS, P. 129.
۳. “Nouvelle analyse,” 3, 3 and Encyclopaedia Eranica Eranica VIII (Costa Mesa, California, 1997), 310, P. de Miroschegji, Analyzing the archaeological evidence, divides Neo-Elamite بنگرید به: (C. 725- C.520) ایلام نو (c. 1000. C. 725), II ایلام نو history into two periods: I “Propections archéologique au khuizstan en 1977,” DAFI 12 (1981), 170-71.
میروشجی با تحلیل داده‌های باستان‌شناسی، تاریخ ایلام نو را به دو دوره تقسیم کرده است: ایلام نو (c. 1000- c. 725) I و ایلام نو (c. 725- c. 520) II.
همچنین بنگرید به: Potts, Archaeology of Elam, 280-62
۴. جدول حاکمان دوره‌ی ایلام و تواریخ مربوط به آن‌ها در پیوست یک آمده است.

منبع مقاله :
واترز، متیو و.؛ (۱۳۹۴)، جستاری در تاریخ ایلام نو، برگردان: محمدتقی ایمان‌پور و کیومرث علی‌زاده، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چاپ اول

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: