سه شنبه - ۱۳۹۷/۰۸/۲۹
صفحه اصلی >> آموزش >> احکام >> احکام نماز

احکام نماز

وقت نماز و جهت نماز (قبله)
مُقَدَّمات نماز یا کارهاى پیش از نماز بر دو نوع هستند: أ ـ مقدمات مستحب نماز, مانند خواندن اذان و اقامه پیش از نمازهاى واجب شبانه روزى . ب ـ مقدمات واجب نماز که به آنها <شرایط نماز> نیز مى گویند و آنها عبارتند از:
۱ـ وقت نماز
بسیارى از نمازها وقت معیّنى دارند, یعنى اگر نمازهاى خود را در آن وقت معیّن خواندیم نمازمان صحیح است . و اگر پیش از وقت یا پس از وقت آن خواندیم , نمازمان باطل است . یکى از این نمازها, نمازهاى واجب پنجگانهء یَومیه (شبانه روزى ) است که وقت آنها به این صورت است : وقت نماز صبح : از اذان صبح تا طلوع آفتاب است . وقت نماز ظهر و عصر: از اول ظهر شرعى تا مغرب شرعى است . وقت نماز مغرب و عشا: از اول مغرب شرعى تا نصف شب است . به نمازى که در وقت معیّن خودش خوانده مى شود <نماز اَدا> مى گویند; مثلاً اگر نماز صبح پس از اذان صبح و پیش از طلوع آفتاب خوانده شود, به آن , نماز ادا مى گویند. به نمازى که در وقت معیّن خودش خوانده نمى شود, و به جاى آن پس از وقت معیّن خودش خوانده مى شود <نماز قَضا> مى گویند; مثلاً اگر نماز صبح پیش از طلوع آفتاب خوانده نشود و به جاى آن پس از طلوع آفتاب خوانده شود, به آن , نماز قضا مى گویند. باید مواظب بود که نمازهایمان قضا نشود, یعنى هر نمازى در وقت معیّن خودش خوانده شود, ولى هرگاه نماز واجبى در وقت معیّن خودش خوانده نشد, باید قضاى آن را به جا آورد.
۲ـ قبله و جهت نماز
خانهء کعبه (یا همان خانهء خدا) که در (شهر) مَکّهء مُعَظَّمه مى باشد, قِبله است و باید روبه روى آن نمازدخواند(۱), ولى کسى که دور است (۲) اگر طورى بایستد که بگویند رو به قبله نماز مى خواند کافى است …(م ۷۷۶.
۱ـ بهجت : و همین قدر که گمان بکند روبه روى قبله است و گمان او عُقَلایى باشد کافى است (م ۶۵۰.
۲ـ زنجانى : باید روبه روى آن نماز خواند و اگر طورى بایستد که بگویند رو به قبله نماز مى خواند, کافى است … (م ۷۸۴.

مکان نمازگزار شرایط
مکان نمازگزار داراى شرایطى است . برخى از آنها عبارتند از: شرط اول : آنکه مُباح (و غیر غَصبى ) باشد(۱) (پس از: م ۸۷۷. شرط دوم : مکان نمازگزار اگر نجس است نباید به طورى تر باشد که رطوبت آن به بدن یا لباس او برسد, مگر(۲) نجاستى باشد که در نماز مَعفُوّ (= بخشوده شده ) است (۳) , ولى جایى که پیشانى را بر آن مى گذارد اگر نجس باشد در صورتى که خشک هم باشد نماز باطل است …(۴) (م ۹۰۰. مکان نمازگزار احکام و شرایط دیگرى نیز دارد. براى دانستن آنها به رسالهء توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید. یادآورى
کسى (۵) که در مسجد نشسته اگر دیگرى جاى او را غصب کند و در آنجا نماز بخواند, بنابر احتیاط واجب (۶) باید دوباره نمازش را در محل دیگرى بخواند(۷) (م ۸۸۰.(۸) … روى چیزى که ایستادن و نشستن روى آن حرام است , مانند فرش یا روزنامه اى که اسم خدا و آیات قرآن بر آن نوشته شده نباید نماز بخواند, ولى اگر خواند نمازش صحیح است (۹) اما مرتکب حرام شده است (۱۰) (م ۸۹۶. در نماز(۱۱) , زن (و دختر) باید عقبتر از مرد (و پسر) بایستد(۱۲) , و بهتر است (۱۳) جاى سجدهء زن از جاى ایستادن مرد کمى عقبتر باشد. بنابراین اگر زن جلوتر یا مساوى مرد بایستد نماز باطل است , و در این حکم , مَحرَم و غیرمحرم , زن و شوهر تفاوتى ندارند, نماز واجب یا مستحب فرق ندارد. (م ۹۰۱. اگر زن در کنار مرد یا(۱۴) جلوتر بایستد و با هم وارد نماز شوند نماز هر دو باطل است (۱۵), اما اگر یکى قبلاً وارد نماز شده باشد نماز او(۱۶) صحیح و نماز دومى باطل است (م ۹۰۲. اگر میان مرد و زن دیوار یا پرده یا چیز دیگرى باشد که یکدیگر را ببینند(۱۷) , یا بین آنها ده ذِراع که تقریباً پنج متر است فاصله باشد, نمازشان صحیح است (م ۹۰۳. بودن (۱۸) مرد با زن نامحرم در جاى خلوت که دیگرى نمى تواند به آنجا وارد شود(۱۹), حرام است (۲۰) خو نمازشان صحیح نیست , ولى اگر یکى از آنها مشغول نماز باشد و دیگرى که با او نامحرم است وارد شود, نماز او!اشکال ندارد(۲۱) (م ۱ـ زنجانى (پیش از: م ۸۷۵ و مکارم (م ۷۹۲: بنابر احتیاط واجب .
۲ـ بهجت : مگر اینکه طورى تر باشد که اگر نجاست به بدن یا لباس سرایت کرد, نماز را باطل نکند (م ۷۴۰ زنجانى : برسد و آن را به نَحْوى نجس کند که نتواند در آن نماز بخواند… (پس از: م ۸۹۴.
۳ـ بهجت (م ۷۴۰ و تبریزى (پس از: م ۸۹۵ و زنجانى (پس از: م ۸۹۴: عبارت (مگر نجاستى باشد که درنماز معفو است ) در رسالهء آنان دیده نشد.
۴ـ مکارم : این مسأله در رسالهء ایشان دیده نشد.
۵ـ زنجانى : کسى که در مکانى نشسته , مسجد باشد یا نباشد… (م ۸۷۷.
۶ـ تبریزى (م ۸۷۷ و زنجانى (م ۸۷۷: قید (بنابر احتیاط واجب ) را ندارند و فرموده اند: نمازش باطل است .
۷ـ تبریزى : مگر آنکه شخص اولى از آنجا اِعراض (و دورى ) کند (و روى از آنجا برگرداند) (م ۸۷۷.
۸ـ بهجت : این مسأله در رسالهء ایشان دیده نشد.
۹ـ تبریزى : بنابر احتیاط صحیح نیست (م ۸۹۳ مکارم : احتیاط واجب اِعاده (و دوباره خواندن نماز)است (م ۸۰۸.
۱۰ـ بهجت : این مسأله در رسالهء ایشان دیده نشد زنجانى : بنابر احتیاط واجب … نماز نخواند (پیش از:م ۸۹۳.
۱۱ـ بهجت : نماز خواندن زن جلوتر از مرد یا مساوى و همدوش با مرد مکروه است بنابر اَظهَر (م ۷۴۱ زنجانى : طبق فتوا و نظر ایشان اگر زن و مرد در کنار هم نماز بخوانند یا زن جلوتر از مرد نماز بخواند, نمازشان باطل نیست و صحیح است (با استفاده از: م ۸۹۵.
۱۲ـ تبریزى : باید بین مرد و زن در حال نماز اَقَلاًّ مقدار یک وَجَب فاصله باشد, و فرقى نمى کند زن جلوتربایستد یا مرد و یا مساوى هم بایستند, ولى رعایت فاصله در شهر مکه لازم نیست (پیش از: م ۸۹۶.
۱۳ـ مکارم : و (باید) جاى سجدهء او (= زن ) از جاى سجدهء مرد کمى عقبتر باشد و الاّ نماز باطل است … ولى اگر میان مرد و زن دیوار یا پرده و مانند آن باشد, یا به اندازهء ده ذراع (تقریباً ۵متر) فاصله باشد اشکال ندارد(م ۸۱۱.
۱۴ـ تبریزى : یا کمتر از یک وجب جلوتر بایستد (م ۸۹۶.
۱۵ـ بهجت : با توجه به نظر ایشان مبنى بر کراهت چنین نمازى که در بالا گفته شد, نماز هر دو صحیح است زنجانى : طبق فتوا و نظر ایشان نمازشان باطل نیست و صحیح است (با استفاده از: م ۸۹۶.
۱۶ـ تبریزى : بنابر اظهر صحیح است (م ۸۹۶.
۱۷ـ تبریزى : نماز هر دو صحیح است , اگرچه بین آنها یک وجب هم فاصله نباشد (م ۸۹۷ زنجانى :… یا);اًاًّّمکان یکى از آنان به قدرى بلند باشد که نگویند زن جلوتر از مرد یا برابر او ایستاده است , نماز هر دو بى اشکال صحیح است (م ۸۹۷.
۱۸ـ زنجانى : بودن مرد و زن نامحرم در جایى که کسى در آنجا نیست و کسى هم نمى تواند وارد شود, درصورتى که احتمال وقوع در معصیت (و گناه ) را بدهند, حرام و بنابر احتیاط واجب نماز در آنجا باطل است , بلکه در صورتى که احتمال وقوع در معصیت را هم ندهند, بنابر احتیاط حرام و نمازشان باطل است , و اگر مشغول نمازباشد و کسى که با او نامحرم است وارد شود نیز همین حکم جارى است (م ۸۹۸.
۱۹ـ تبریزى : یا وارد شونده مانع از ابتلا (و انجام ) معصیت نمى شود, در صورتى که احتمال وقوع در معصیت را بدهند جایز نیست , ولکن اگر آنجا نماز بخواند صحیح است (م ۸۹۸.
۲۰ـمکارم : اشکال دارد و احتیاط واجب ترک آن است , و نماز خواندن در آنجا نیز اشکال دارد (م ۸۱۴.
۲۱ـ بهجت : این مسأله در رسالهء ایشان دیده نشد.

احکام نماز
در هنگام مسافرت و طبق شرایطى , مثل آنکه سفر انسان کمتر از هشت فرسخ شرعى نباشد, باید نمازهاى چهار رکعتى را به صورت دو رکعتى بخوانیم . براى دانستن شرایط نماز مسافر و احکام آن به رسالهء توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
توجه
اگر(۱) در نماز ظهر یا عصر نیّت کند که چهار رکعت نماز مى خوانم و معیّن نکند که نماز ظهر است یاعصر(۲), نماز او باطل است (۳). و نیز کسى که مثلاً قضاى نماز ظهر بر او واجب است , اگر در وقت نماز ظهر بخواند نماز قضا یا نماز ظهر را بخواند, باید(۴) نمازى را که مى خواند در نیّت معیّن کند(۵) (م ۹۶۶. بر مرد (و پسر) واجب است حمد و سورهء نماز صبح و مغرب و عشا را بلند بخواند, و بر مرد (و پسر) و زَن (و دختر) واجب است حمد و سورهء نماز ظهر و عصر را آهسته بخواند (م ۱۰۱۳. زن (و دختر) مى تواند حمد و سورهء نماز صبح و مغرب و عشا را بلند یا آهسته بخواند, ولى اگر نامَحرَم صدایش را بشنود(۶) , بنابر احتیاط واجب (۷) باید آهسته بخواند (م ۱۰۱۵. انسان باید نماز را یاد بگیرد که غلط نخواند, و کسى که به هیچ قسم نمى تواند صحیح آن را یاد بگیرد, بایدهر طور که مى تواند بخواند… (م ۱۰۱۸. بر مرد (و پسر) و زَن (و دختر) واجب است که در رکعت سوم و چهارم نماز, حمد یا تسبیحات را آهسته بخواند (م ۱۰۲۸. اگر در جایى که باید نماز را بلند خواند, (نمازگزار) عمداً آهسته بخواند, یا در جایى که باید آهسته خواند عمداً بلند بخواند, نمازش باطل است . ولى اگر از روى فراموشى یا ندانستن مسأله باشد(۸) صحیح است (۹), و اگر در بین خواندن حمد و سوره هم بفهمد اشتباه کرده (۱۰), لازم نیست (۳۰۵ مقدارى را که خوانده دوباره بخواند (م ۱۰۱۶. اگر (نمازگزار) پیش از آنکه به مقدار رکوع خم شود و بدن آرام گیرد, عمداً(۱۱) ذکر رکوع را بگوید(۱۲)نمازش باطل (۱۳) است (۱۴) (م ۱۰۵۳. اگر (نمازگزار) پیش از تمام شدن ذکر واجب عمداً سر(۱۵) از رکوع بردارد(۱۶) نمازش باطل است , و اگردسَهواً(۱۷) (و غیر عمدى ) سر بردارد, چنانچه پیش از آنکه از حال رکوع خارج شود یادش بیاید(۱۸) که ذکردرکوع را تمام نکرده , باید در حال آرامى بدن دوباره ذکر را بگوید, و اگر بعد از آنکه از حال رکوع خارج شد یادش ۷یاید(۱۹), نماز او صحیح است (۲۰) (م ۱۰۵۴. اگر پیش از آنکه پیشانى به زمین برسد و بدن آرام گیرد, (نمازگزار) عمداً ذکر سجده را بگوید(۲۱), یا پیش باز تمام شدن ذکر عمداً سر از سجده بردارد, نماز باطل است (۲۲) (م ۱۰۷۲. اگر پیش از آنکه پیشانى به زمین برسد و بدن آرام گیرد(۳۱۸, (نمازگزار) سهواً ذکر سجده را بگوید, و پیش حاز آنکه سر از سجده بردارد بفهمد اشتباه کرده , باید دوباره در حال آرام بودن , ذکر را بگوید (م ۱۰۷۳. اگر(۳۱۹ (نمازگزار) موقعى که ذکر سجده را مى گوید, یکى از هفت عضو را عمداً از زمین بردارد(۳۲۰, نمازخ باطل مى شود(۳۲۱. ولى موقعى که مشغول گفتن ذکر نیست , اگر غیر پیشانى جاهاى دیگر را از زمین بردارد ودوباره بگذارد اشکال ندارد (م ۱۰۷۵. باید بین پیشانىِ (نمازگزار) و آنچه بر آن سجده مى کند, چیزى (مانند موها یا چادر, فاصله ) نباشد…(م ۱۰۸۱. در سجده … اگر به واسطهء بلند بودن ناخن , سر شست به زمین نرسد, نماز باطل است …(۲۸) (م ۱۰۸۳. (در نماز جماعت ,) مأموم (= کسى که پشت سر پیشنماز و امام جماعت نماز مى خواند) باید غیر از حمد وحسوره , همه چیز نماز را خودش بخواند, ولى اگر رکعت اول یا دوم او, رکعت سوم یا چهارم امام (جماعت ) باشد,۷اید حمد و سوره را (با صداى آهسته ) بخواند (م ۱۴۸۲. ۱ـ زنجانى : در نیّت نماز باید ظهر یا عصر بودن نماز را معیّن کند ولَو به نَحْو اجمال , مثل آنکه نیّت کند:آنچه بر من واجب شده به جاى مى آورم , پس اگر در نماز ظهر یا در نماز عصر نیّت کند که چهار رکعت نمازمى خوانم و به نحو اجمال هم معیّن نکند ظهر است یا عصر, نماز او باطل است (م ۹۵۳.
۲ـ بهجت : و تصمیم هیچ کدام از این دو را نداشته باشد (م ۷۸۰.
۳ـ مکارم : در موقع نیّت باید قصد کند که نماز ظهر مى خواند یا عصر یا نمازهاى دیگر (م ۸۶۶.
۴ـ مکارم : بنابر احتیاط واجب (م ۸۶۶.
۵ـ بهجت : بنابر اَحوَط (م ۷۸۰.
۶ـ بهجت : باید آهسته بخواند, در صورتى که شنیدن صداى او حرام باشد, مثلاً ترس فتنه و لذت بردن دربین باشد بنابر اظهر (م ۸۱۸.
۷ـ زنجانى (م ۱۰۰۳ و مکارم (م ۹۰۶: بنابر احتیاط مستحب .
۸ـ بهجت : یا مسأله را نداند و احتمال خلاف هم ندهد و تردید (و شک ) در صحت عملش نداشته باشد, به طورى که قصد قربت از او حاصل بشود, نمازش صحیح است (م ۸۱۹.
۹ـ مکارم : مگر اینکه در یاد گرفتن مسأله کوتاهى کرده باشد که بنابر احتیاط واجب اِعاده مى کند (و دوباره نماز را مى خواند) (م ۹۰۸.
۱۰ـ زنجانى : بفهمد فراموش کرده … (م ۱۰۰۴.
۱۱ـ بهجت : بنابر اظهر (م ۸۱۹.
۱۲ـ زنجانى : با علم و عمد… (م ۱۰۴۱.
۱۳ـ تبریزى : بنابر احتیاط, لازم است دوباره ذکر را بعد از آرام گرفتن بدن بگوید و نماز را اعاده کند(م ۱۰۴۱.
۱۴ـ مکارم : باید (ذکر را) بعد از آرام گرفتن اعاده کند, حتى اگر عمداً این کار را کند احتیاط این است که نمازرا نیز بعداً اعاده نماید (م ۹۳۴.
۱۵ـ بهجت : این مسأله در رسالهء ایشان دیده نشد.
۱۶ـ زنجانى : با علم و عمد… (م ۱۰۴۲.
۱۷ـ تبریزى : که از حد رکوع خارج شود نمازش باطل است (م ۱۰۴۲.
۱۸ـ زنجانى : یا به جهت ندانستن مسأله سر بر دارد… (م ۱۰۴۲.
۱۹ـ زنجانى : متوجه شود باید در حال آرامى بدن ذکر را بگوید… (م ۱۰۴۲.
۲۰ـ زنجانى : متوجه شود… (۱۰۴۲.
۲۱ـ بهجت : این مسأله در رسالهء ایشان دیده ن.
۲۲ـ تبریزى : باید دوباره ذکر را بعد از گذاشتن پیشانى و آرام شدن تکرار کند, و بنابر احتیاط نماز را نیز اعاده نماید (م ۱۰۶۰.
۲۳ـ مکارم : هرگاه پیش از آنکه بدن آرام گیرد, ذکر سجده را شروع کند باطل است . همچنین اگر قسمتى از آن را هنگام بلند شدن از سجده بگوید (م ۹۴۸ زنجانى : اگر پیش از آنکه پیشانى به زمین برسد و بدن آرام گیردعمداً ذکر سجده را بگوید, یا بدون ذکر یا قبل از تمام شدن آن , سر از سجده بردارد یا در حالت ذکر واجب یا ذکرمستحبى که به قصد ورود مى گوید بدن را حرکت دهد, نمازش باطل است (م ۱۰۶۰.
۲۴ـ تبریزى : عبارت (و بدن آرام گیرد) در رسالهء ایشان دیده نشد (م ۱۰۶۱.
۲۵ـ مکارم : هنگامى که مشغول ذکر نیست مى تواند بعضى از اعضاى هفتگانه را جز پیشانى از زمین بردارد یاجابه جا کند, ولى در موقع ذکر جایز نیست (م ۹۴۹.
۲۶ـ تبریزى : باید ذکر را دوباره بعد از گذاشتن تمام اعضا تکرار (کند) و بعد نماز را اعاده کند (م ۱۰۶۳.
۲۷ـ بهجت : موقعى که ذکر سجده را مى گوید باید تمام هفت عضو روى زمین باشد و از زمین برداشته نشوند, ولى موقعى که … (م ۸۶۴.
۲۸ـ مکارم : اشکال دارد (م ۹۵۵ تبریزى : و کسى که از روى تقصیر به واسطهء ندانستن مسأله نمازهاى خودرا همین طور خوانده , باید دوباره بخواند. و اگر روى شست یا باطن آن را به زمین بگذارد کافى است (م ۱۰۷۱ زنجانى :… و کسى که به واسطهء ندانستن مسأله نمازهاى خود را این طور خوانده , بنابر احتیاط واجب باید دوباره بخواند (م ۱۰۷۱.

پوشانیدن بدن و شرایط لباس نمازگزار
۱ـ مرد (و پسر) باید در حال نماز اگرچه کسى او را نمى بیند, عَوْرَتَین (۱) خود را بپوشاند و بهتر است از ناف تا زانوها را هم بپوشاند (م ۷۹۳. ۲ـ موقعى که (۲) انسان قضاى سجدهء فراموش شده یا تشهد فراموش شده را به جا مى آورد, بلکه بنا بر احتیاط واجب (۳) در موقع سجدهء سَهْو(۴) هم باید خود را مثل موقع نماز بپوشاند(۵) (م ۷۹۵. ۳-لباس نمازگزار ۱ـ لباس نمازگزار شش شرط دارد: اول : آنکه پاک باشد. دوم : آنکه بنابر احتیاط واجب (۶) مُباح (۷) باشد. سوم : آنکه از اجزاى مُردار نباشد. چهارم : آنکه از حیوان حرام گوشت نباشد. پنجم و ششم : آنکه اگر نمازگزار مرد (و پسر) است , لباس او ابریشم خالص و طلاباف نباشد (م ۸۰۴. براى آشنایى بیشتر با احکام و جزئیات آن به رسالهء توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید. ۲ـ لباس نمازگزار باید پاک باشد و اگر کسى عمداً(۸) با بدن یا لباس نجس نماز بخواند, نمازش باطل است (۹) (م ۸۰۵. ۳ـ اگر (نمازگزار) نداند(۱۰) که بدن یا لباسش نجس است و بعد از نماز بفهمد نجس بوده , نماز او صحیح است … (م ۸۰۸. ۴ـ اگر فراموش کند که بدن یا لباسش نجس است و در بین نماز یا بعد از آن (۱۱) یادش بیاید, باید نماز را دوباره بخواند و اگر وقت گذشته (۱۲) قضا نماید (م ۸۰۹. توجه زینت کردن به طلا(۱۳) مثل آویختن زنجیر طلا به سینه و انگشتر طلا به دست کردن و بستن ساعت مچى رطلا به دست براى مرد (و پسر) حرام و نماز خواندن با آنها باطل است .(۱۴) و احتیاط واجب آن است (۱۵) که ازاستعمال عینک طلا هم خوددارى کند(۱۶), ولى زینت کردن به طلا براى زن (و دختر) در نماز و غیر نماز اشکال ندارد (م ۸۴۰. ۱ـ عورتین = دو عورت جلو و پشت ; شرمگاه .
۲ـ بهجت : موقعى که انسان نماز احتیاط مى خواند و یا قضاى … (م ۶۶۳ مکارم : در نماز احتیاط و);أأّّقضاى … (م ۷۲۸.
۳ـ تبریزى : و احتیاط مستجب آن است که … (م ۷۹۸ زنجانى : و احتیاط آن است که … (م ۷۹۸.
۴ـ مکارم : و سجده هاى واجب قرآن … (م ۷۲۸.
۵ـ بهجت : در مورد سجدهء سهو چیزى نفرموده اند (م ۶۶۳.
۶ـ بهجت : (پس از: م ۶۶۹ و تبریزى (م ۸۰۶: قید (احتیاط واجب ) را ندارند.
۷ـ مُباح = غَصبى نباشد و اجازهء استفاده از آن و تصرف در آن از طرف صاحبش داده شده باشد.
۸ـ بهجت (م ۶۷۰ و تبریزى (م ۸۰۷: در حال اختیار زنجانى : با علم و عمد و اختیار… (م ۸۰۷.
۹ـ مکارم : حتى اگر به خاطر یاد نگرفتن مسأله باشد (م ۷۳۶.
۱۰ـ زنجانى : اگر با آگاهى از مسألهء شرعى نداند… (م ۸۱۰.
۱۱ـ زنجانى : در بین نماز یا بعد از آن , قبل از گذشتن وقت یادش بیاید, نماز را دوباره بخواند… (م ۸۱۱.
۱۲ـ زنجانى : بنابر احتیاط نماز را قضا کند (م ۸۱۱.
۱۳ـ تبریزى : (م ۸۴۰ و زنجانى (م ۸۴۰: پوشانیدن طلا مثل … . ۱۴ـ بهجت : در باطل بودن نماز با آنها تأمل است , اگرچه مطابق احتیاط بلکه خالى از وَجْه نیست (م ۷۰۲.
۱۵ـ تبریزى (م ۸۴۰ و زنجانى (م ۸۴۰:… و عینک طلا گذاشتن براى مرد حرام و نماز خواندن با آن باطل است … .
۱۶ـ بهجت : همراه داشتن طلا و حمل آن بدون اینکه صِدق پوشش بکند و همچنین دندانى که پوشش طلادارد در نماز مانعى ندارد (م ۷۰۲.

برنامه نماز
پسران و دختران هنگامى که به حدّ بلوغ و تکلیف رسیدند, حتماً باید <نمازهاى واجب > را بخوانند. یکى از نمازهاى واجب , نمازهاى پنجگانهء صبح , ظهر, عصر, مغرب و عِشاست که در هر شبانه روز باید خوانده شوند و به آنها <نمازهاى یَومیه > مى گویند. در نماز یازده چیز واجب است که به آنها <واجبات نماز> مى گویند. و آنها عبارتند از: اول : نیّت . دوم : قیام , یعنى ایستادن . سوم : تَکبیرَهُ الاِْحرام , یعنى گفتن (اَلله أَکْبَر) در اول نماز. چهارم : رُکوع . پنجم : سُجود. ششم : قِرائَت . هفتم : ذِکر. هشتم : تَشَهُّد. نهم : سلام . دهم : ترتیب . یازدهم : مُوالات , یعنى پى در پى بودن اجزاى نماز (بدون فاصله انجام دادن کارهاى نماز). براى خواندن نمازهاى واجب یومیه , پس از پاک بودن بدن و لباس و مراعات مقدمات و شرایط دیگر نماز و پس از گرفتن وضو و طهارت , واجبات نماز یا همان دستور نماز را بدون فاصله و به این ترتیب انجام مى دهیم : ۱ـ رو به قبله مى ایستیم و به قصد قُربَت <نیّت > مى کنیم , یعنى تصمیم مى گیریم که تنها براى خشنودى خدا و انجام فرمان او نماز مى خوانیم . البته لازم نیست نیّت را از قلب خود بگذرانیم , یا مثلاً به زبان بگوییم که چهار رکعت نماز ظهر مى خوانم قُربَهً اِلَى الله . ۲ـ پس از نیّت , در حالى که ایستاده ایم و <قیام > کرده ایم , باید <تَکبیرَهُ الاِْحرام > یعنى <أَللهُ أَکْبَر> را بگوییم . موقع گفتن تکبیره الاحرام باید بدنمان آرام باشد و حرکت نکند, و مستحب است دستها را تا مقابل گوشها بالا ببریم . ۳ـ پس از گفتن تکبیره الاحرام , در حالى که ایستاده ایم و بدنمان آرام است , باید <سورهء حَمد> را به این ترتیب بخوانیم :
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم ِ(۱)
أَلْحَمْدُللهِِ رَبِّ الْعالَمین َ(۲)
أَلرَّحْمنِ الرَّحیم ِ(۳)
مالِکِ یَوْمِ الدّین ِ(۴)
اِیّاکَ نَعْبُدُ وَاِیّاکَ نَسْتَعین ُ(۵)
اِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیم َ(۶)
صِراطَ الَّذینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِم ْ, غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَلاَالضّاَلّین َ.(۷)
۴ـ پس از خواندن سورهء حمد, یک <سوره ء> تمام و کامل از قرآن را مى خوانیم , مثلاً مى توانیم <سورهء توحید> یا همان <سورهء اخلاص > را به این ترتیب بخوانیم :
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم ِ(۸)
قُلْ هُوَاللهُ أَحَدٌ(۹)
أَللهُ الصَّمَدُ(۱۰)
لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ(۱۱)
وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ.(۱۲)
خواندن حمد و سوره را <قِرائَت > مى گویند. ۵ـ پس از خواندن حمد و سوره , باید به <رُکوع > برویم , یعنى به اندازه اى خَم شویم که بتوانیم دستهایمان را به زانوها بگذاریم . در حال رکوع و آرام بودن بدن , یا یک بار مى گوییم :
سُبْحانَ رَبِّىَ الْعَظیمِ وَبِحَمْدِه ِ(۱۳)
و یا سه بار مى گوییم :
سُبْحانَ الله ِ, سُبْحانَ الله ِ, سُبْحانَ الله ِ(۱۴)
این جملات را <ذکر رکوع > مى نامند. آن گاه پس از تمام شدن کامل ذکر رکوع , باید سر از رکوع برداریم و راست بایستیم . ۶ـ پس از ایستادن و پس از آنکه بدن آرام گرفت باید <سُجود> کنیم و به سجده برویم , یعنى پیشانى را برچیزهایى مانند مُهر نماز قرار مى دهیم و کف دو دست و سر دو زانو و سر دو انگشت بزرگ پاهاى خود را بر زمین مى گذاریم . در حال سجده و آرام بودن بدن یا یک بار مى گوییم :
سُبْحانَ رَبِّىَ الاْءَعْلى وَبِحَمْدِه ِ(۱۵)
و یا سه بار مى گوییم :
سُبْحانَ الله ِ, سُبْحانَ الله ِ, سُبْحانَ الله ِ
این جملات را <ذکر سجود> مى نامند. ۷ـ آن گاه پس از تمام شدن کامل ذکر سجدهء اول , باید سرمان را از روى مُهر نماز برداریم و بنشینیم تا بدن آرام گیرد. پس از آن باید دوباره به سجده رویم و در حال آرام بودن بدن , همان جملات (ذکر سجود) را در سجدهء دوم بخوانیم . آن گاه پس از تمام شدن کامل ذکر سجدهء دوم , دوباره سر از مُهر نماز بر مى داریم و مى نشینیم تا بدن آرام گیرد. تمام این کارها یک <رَکعَت > حساب مى شود, و در اینجا رکعت اول نماز به پایان مى رسد. ۸ـ پس از دو سجده , براى خواندن رکعت دوم نماز از جایمان بلند مى شویم و مى ایستیم . در حال بلند شدن مستحب است بگوییم :
بِحَوْلِ اللهِ وَقُوَّتِهِ أَقُومُ وَأَقْعُدُ(۱۶)
۹ـ آن گاه مانند رکعت اول , دوباره حمد و سوره را مى خوانیم و پیش از رکوع رکعت دوم , مستحب است <قُنوت > را انجام دهیم , یعنى دستهاى خود را تا مقابل صورت بالا مى آوریم و دعا مى کنیم . مثلاً در قنوت مى گوییم :
أَلّلهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ(۱۷)
و یا در قنوت دعا مى کنیم :
رَبَّنا اتِنا فِى الدُّنْیا حَسَنَهً وَفِى الاْخِرَهِ حَسَنَهً وَقِنا عَذابَ النّارِ(۱۸)
۱۰ـ سپس مانند رکعت اول , به رکوع و سجود مى رویم . پس از دو سجده مى نشینیم . ۱۱ـ در حال نشستن و آرام بودن بدن <تَشَهُّد> را به این ترتیب مى خوانیم :
أَشْهَدُ أَنْ لا اَلهَ اِلاَّاللهُ وَحْدَهُ لاشَریکَ لَه ُ(۱۹)
وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُه ُ(۲۰)
أَلّلهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ(۲۱)
۱۲ـ اگر نمازمان مانند نماز صبح دو رکعتى باشد, پس از تشهّد و در حال نشستن و آرام بودن بدن و به این صورت <سلام > نماز را مى خوانیم :
أَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا النَّبِىُّ وَرَحْمَهُ اللهِ وَبَرَکاتُه ُ(۲۲)
أَلسَّلامُ عَلَیْنا وَعَلى عِبادِاللهِ الصّالِحین َ(۲۳)
أَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَهُ وَرَحْمَهُ اللهِ وَبَرَکاتُه ُ(۲۴)
در اینجا <نماز دو رکعتى > تمام مى شود. ۱۳ـ اگر نمازمان مانند نماز مغرب سه رکعتى باشد, پس از خواندن تشهدِ رکعت دوم بر مى خیزیم و مى ایستیم . در حال ایستادن و آرام بودن بدن و در رکعت سوم نماز, سه بار <تَسبیحات اَربَعه >(25) را با صداى آهسته و به این صورت مى خوانیم :(۲۶)
سُبْحانَ اللهِ وَالْحَمْدُللهِِ وَلا اِلهَ اِلاَّ اللهُ وَاللهُ أَکْبَرُ(۲۷)
۱۴ـ سپس به رکوع و سجود مى رویم . پس از برخاستن از دو سجدهء رکعت سوم مى نشینیم . در حال نشستن ,تشهّد و سلام نماز را مى خوانیم . در اینجا نماز <سه رکعتى > تمام مى شود. ۱۵ـ اگر نمازمان مانند نماز ظهر و عصر و عشا چهار رکعتى باشد, بعد از دو سجدهء رکعت سوم نماز مى نشینیم و سپس بر مى خیزیم و مى ایستیم . در حالى که ایستاده ایم , مانند رکعت سوم نماز, سه بار با صداى آهسته تسبیحات اربعه را مى گوییم و به رکوع و سجود مى رویم . پس از دو سجدهء رکعت چهارم نماز مى نشینیم و تشهّد و سلام نماز را مى خوانیم . در اینجا نماز <چهار رکعتى > تمام مى شود.
تعداد رکعتهاى نماز
با توجه به آنچه گفته شد, دانستیم : ۱ـ نماز صبح دو رکعت است , در رکعت دوم پس از تشهّد, سلام نماز را مى گوییم . ۲ـ نماز مغرب سه رکعت است , در رکعت سوم پس از تشهّد, سلام نماز را مى گوییم . ۳ـ نماز ظهر و عصر و عشا چهار رکعت است , در رکعت چهارم پس از تشهّد, سلام نماز را مى گوییم . ۱ـ ترجمه و معنا: به نام خداوند بخشندهء مهربان .
۲ـ ترجمه و معنا: ستایش مخصوص خداست که پروردگار جهانیان است .
۳ـ ترجمه و معنا: خدایى که بخشنده و مهربان است .
۴ـ ترجمه و معنا: خدایى که فرمانرواى روز قیامت است .
۵ـ ترجمه و معنا: خدایا! تنها تو را مى پرستیم و تنها از تو کمک مى خواهیم .
۶ـ ترجمه و معنا: ما را به راه راست راهنمایى فرما.
۷ـ ترجمه و معنا: راه کسانى که به آنان نعمت داده اى , نه راه خشم گرفتگان بر آنها و نه راه گمراهان .
۸ـ ترجمه و معنا: به نام خداوند بخشندهء مهربان .
۹ـ ترجمه و معنا: بگو: خدا یکتاست .
۱۰ـ ترجمه و معنا: او خدایى است که همه به او نیازمندند.
۱۱ـ ترجمه و معنا: نه کسى را زاده است و نه از کسى زاده شده است .
۱۲ـ ترجمه و معنا: و هیچ کس همتاى او نیست .
۱۳ـ ترجمه و معنا: پروردگار بزرگ من از هر عیب و نقصى پاک و مُنَزّه است , و من مشغول ستایش هستم .
۱۴ـ ترجمه و معنا: خدا از هر عیب و نقصى پاک و منزّه است .
۱۵ـ ترجمه و معنا: پروردگار برتر من از هر عیب و نقصى پاک است , و من مشغول ستایش او هستم .
۱۶ـ ترجمه و معنا: با نیرو و قدرت خدا بر مى خیزم و مى نشینم .
۱۷ـ ترجمه و معنا: خدایا! بر محمد و خاندان محمد درود فرست .
۱۸ـ ترجمه و معنا: پروردگارا! در دنیا و آخرت به ما نیکى ده و ما را از عذاب آتش دور نگه دار.
۱۹ـ ترجمه و معنا: گواهى مى دهم که معبودى جز خدا نیست . او یگانه است و شریکى ندارد.
۲۰ـ ترجمه و معنا: و گواهى مى دهم که محمد بنده و پیامبر خداست .
۲۱ـ ترجمه و معنا: خدایا! بر محمد و خاندان محمد درود فرست .
۲۲ـ ترجمه و معنا: سلام بر تو اى پیامبر و رحمت خدا و برکاتش بر تو باد!
۲۳ـ ترجمه و معنا: سلام بر ما و بندگان شایستهء خدا!
۲۴ـ ترجمه و معنا: سلام بر شما و رحمت خدا و برکاتش بر شما باد!
۲۵ـ تسبیحات اربعه = تسبیحات چهارگانه .
۲۶ـ مى توانیم به جاى تسبیحات اربعه , فقط یک سورهء حمد را با صداى آهسته بخوانیم .
۲۷ـ ترجمه و معنا: خدا از هر عیب و نقصى پاک و منزّه است , و ستایش براى اوست , و معبودى جز خدانیست , و خدا از (همه چیز) بزرگتر است .

چیزهایى که نماز را باطل مى کند
به چیزهایى که نماز را باطل مى کنند و از بین مى برند <مُبطِلات نماز> مى گویند. اگر یکى از این کارها را درنمازمان انجام دهیم , باید نماز را دوباره بخوانیم . برخى از مبطلات نماز عبارتند از: اول : آنکه در بین نماز یکى از شرطهاى آن از بین برود; مثلاً(۱) (نمازگزار) در بین نماز بفهمد مکانش غصبى است (پس از: م ۱۱۴۸. دوم : آنکه در بین نماز, عمداً یا سهواً یا از روى ناچارى , چیزى که وضو یا غسل را باطل مى کند پیش آید; مثلاًبَول (= ادرار) از او بیرون آید… (پیش از: م ۱۱۴۹. سوم : از مبطلات نماز آن است (۲) که عمداً یا از روى فراموشى پشت به قبله کند, یا به طرف راست یا چپ قبله برگردد, بلکه اگر عمداً به قدرى برگردد که نگویند رو به قبله است , اگرچه به طرف راست یا چپ نرسد(۳) نمازش باطل است (پیش از: م ۱۱۵۳ چهارم : از مبطلات نماز آن است (۴) که عمداً کلمه اى را بگوید که داراى معنا باشد, خواه یک حرف باشد یابیشتر و قصد معنا بکند نمازش باطل است , و اگر سهواً بگوید نماز باطل نمى شود(۵) (پس از: م ۱۱۵۳. پنجم : از مبطلات نماز(۶) خندهء با صدا و تَرجیع (۷) است , و بنابر احتیاط واجب خندهء باصدا اگرچه ترجیع نداشته باشد و عمدى باشد, و چنانچه سهواً هم با صدا بخندد به طورى که صورت نماز از بین برود نماز باطل است , ولى لبخند, نماز را باطل نمى کند (پیش از: م ۱۱۷۳. ششم : از مبطلات نماز شک در رکعتهاى نماز دو رکعتى یا سه رکعتى یا شک در دو رکعت اول نمازهاى چهار رکعتى است (۸) (پس از: م ۱۱۷۷. هفتم : از مبطلات نماز آن است که رُکن نماز(۹) را عمداً یا سهواً کم یا زیاد کند, یا چیزى را که رکن نیست عمداً کم یا زیاد نماید(۱۰) (پیش از: م ۱۱۷۸. پنج چیز دیگر نیز از مبطلات نماز هستند. براى دانستن آنها به رسالهء توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید. یادآورى شکستن نماز واجب از روى اختیار(۱۱) حرام است (۱۲), ولى براى حفظ جان (۱۳) و مال و جلوگیرى از۳رر(۱۴) مالى یا بدنى مانعى ندارد (م ۱۱۸۱.
۱ـ تبریزى : مثلاً در بین نماز بفهمد لباسش که ساتِر (پوشاننده ) است غصبى است (م ۱۱۳۵ زنجانى : مثلاًدر بین نماز مالک لباس از رضایت خود برگردد, و در نتیجه لباسش غصبى گردیده , بنابراین به احتیاط واجب نمازش باطل مى شود (م ۱۱۳۵.
۲ـ بهجت : آنکه عمداً با تمام بدن به پشت سر, یعنى بیش از سمت راست و چپ توجه کند, و اگر فقط باصورت به طرف راست یا چپ توجه کند نمازش باطل نمى شود. و همچنین اگر صورتش رو به قبله بوده و با بقیه ء);ب ب ّّبدن به راست یا چپ توجه نماید نمازش صحیح است , و اگر عمداً با تمام بدن به راست یا چپ و یا فقط باصورت به پشت سر توجه نماید, بنابر اَظهَر و اَحوَط نمازش باطل است . و اگر سهواً و یا از روى فراموشى باشدمانعى ندارد در اوّلى و محل احتیاط است در دومى . (پس از: م ۹۲۸.
۳ـ مکارم : عبارت (اگر چه به طرف راست یا چپ نرسد) در رسالهء ایشان دیده نشد (م ۱۰۱۰.
۴ـ بهجت : آنکه عمداً کلمه اى بگوید که دو حرف یا بیشتر داشته , حتى اگر بى معنا باشد, و یا اینکه یک حرف یا بیشتر بوده , ولى معنا داشته باشد (پیش از: م ۹۲۹ تبریزى : از مبطلات نماز آن است که عمداً کلمه اى بگوید که یک حرف یا بیشتر باشد, اگرچه معنا هم نداشته باشد (پیش از: م ۱۱۴۱ مکارم : از مبطلات نماز آن است که عمداً حرف بزند, حتى یک جمله یا یک کلمه , حتى کلمهء دو حرفى مانند <من > و <ما>, بلکه بنابر احتیاطاگر دو حرف معنادار هم نباشد نماز باطل است (و) منظور از احتیاط در مبطلات نماز آن است که نماز را تمام کرده , بعد اعاده کند (و دوباره بخواند) (م ۱۰۱۲ زنجانى : از مبطلات نماز آن است که عمداً لفظى بگوید که دوحرف یا بیشتر باشد, اگرچه معنا هم نداشته باشد, ولى اگر سهواً بگوید نماز باطل نمى شود (پس از: م ۱۱۴۰.
۵ـ تبریزى : ولى لازم است بعد از نمار, سجدهء سهو به جا آورد (م ۱۱۴۱.
۶ـ بهجت : از مبطلات نماز, عمداً قَهقَهه کردن , یعنى خندیدن شدید, ولى اگر سهواً یا از روى فراموشى قهقهه کرد نمازش صحیح است , و اگر کسى با صدا بخندند ولى به حدّ قهقهه نرسد, در صورتى که مقدمهء خندیدن به اختیار و توجه او بوده است بنابر اظهر نمازش باطل است , وگرنه باطل بودن نماز مطابق احتیاط است که نماز راتمام کرده و بعد, از روى احتیاط دو مرتبه اعاده نماید (پیش از: م ۹۴۶ تبریزى : از مبطلات نماز خندهء باصدا وعمدى است , و چنانچه عمداً بى صدا و یا سهواً با صدا بخندد, ظاهر این است که نمازش اشکال ندارد (پیش از:م ۱۱۶۰ مکارم : از مبطلات نماز خندهء عمدى و با صداست و همچنین خنده اى که در آن بى اختیار باشد, اماتبسّم و لبخند نماز را باطل نمى کند هر چند عمدى باشد. و نیز خندهء سهوى به گمان اینکه در حال نماز نیست موجب باطل شدن نماز نمى شود (م ۱۰۳۱ زنجانى : از مبطلات نماز خندهء باصدا و عمدى است , و چنانچه عمداً بى صدا یا سهواً ـ باصدا یا بى صدا) بخندد, ظاهر این است که نمازش اشکال ندارد…(پس از: م ۱۱۵۹.
۷ـ ترجیح = گردانیدن صدا در گلو.
۸ـ تبریزى : در صورتى که نمازگزار در حال شک باقى باشد, یا مقدارى از نماز را در حال شک به جا آورد(پس از: م ۱۱۶۴ زنجانى : در صورتى که نمازگزار در حال شک باقى باشد (پس از: م ۱۱۶۴.
۹ـ پنج چیز از واجبات نماز, یعنى نیّت , تکبیرهالاحرام , قیام متصل به رکوع , یعنى ایستادن پیش از رکوع ,رکوع و دو سجده را <رکن نماز> مى نامند, و به این پنج چیز <واجبات رکنى > مى گویند. و بقیهء واجبات نماز را که رکن نیستند <واجبات غیررکنى > مى نامند.
۱۰ـ تبریزى : و زیادى تکبیرهالاحرام سهواً مبطل نماز نیست (پیش از: ۱۱۶۵ زنجانى : از مبطلات نماز آن است که رکن نماز را عمداً یا سهواً کم کند, یا چیزى را که رکن نیست عمد کم نماید, یا چیزى را عمداً در نماز زیادکند یا رکوع را سهواً زیاد کند و حکم زیاد کردن دو سجده از یک رکعت در مسألهء ۱۱۱۸گذشت (پیش از:م ۱۱۶۵.
۱۱ـ تبریزى : بنابر احتیاط واجب حرام است (م ۱۱۶۸.
۱۲ـ مکارم : شکستن نماز واجب عمداً بنابر احتیاط جایز نیست . (م ۱۰۴۱.
۱۳ـ قید (حفظ جان ) در رساله هاى مراجع دیگر دیده نشد.
۱۴ـ مکارم : و جلوگیرى از ضرر قابل توجه مالى یا بدنى مانعى ندارد (م ۱۰۴۱.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: