سه شنبه - ۱۳۹۷/۰۸/۲۹
صفحه اصلی >> آموزش >> احکام >> احکام طهارت

احکام طهارت

چیزهاى نجس ازدیدگاه اسلام
اسلام دین پاکیزگى است و به پاکیزگى و طَهارت سفارش بسیار کرده است , به طورى که پیامبر عزیز خدا پاکیزگى را جزء ایمان دانسته است . به همین جهت از مسلمانان خواسته شده است که همیشه پاک و پاکیزه باشند, و از چیزهاى نَجِس و ناپاک به ویژه در خوردن و آشامیدن و نماز دورى کنند. چیزهاى نجس و ناپاک که به آنها <نجاسات > مى گویند, چند چیز هستند, از جمله : اول و دوم : بَول (ادرار) و غائط ( مَدفوع ِ) انسان و هر حیوان حرام گوشتى که خون جهنده دارد, یعنى اگر رگ آن را ببُرند خون از آن جستن مى کند (و با فشار و سرعت بیرون مى آید), نجس است (۱) (م ۸۷. و فَضله و (مواد زائد بدن ِ) پرندگان حرام گوشت (مانند کلاغ ) پاک است .(۲) (م ۸۸ سوم : مُردار (انسان و) حیوانى که خون جهنده دار نجس است (۳), چه خودش مرده باشد یا برخلاف دستورى که در شرع (و دین اسلام ) مُعَیَّن شده آن را کشته باشند و ماهى چون خون جهنده ندارد, اگرچه در آب بمیرد پاک است (م ۸۹. چهارم : خون انسان و هر حیوانى که خون جهنده دارد, یعنى حیوانى که اگر رگ آن را ببُرند خون از آن جستن مى کند نجس است . پس خون حیوانى که مانند ماهى و پشه خون جهنده ندارد پاک مى باشد (م ۹۷. (و) خونى که (۳۵ از لاى دندانها مى آید, اگر به واسطهء مخلوط شدن با آب دهان از بین برود(۳۶ پاک است ,(۳۷ و فرو بردن آب دهان در این صورت اشکال ندارد(۴) (م ۱۰۴. پنجم و ششم : سگ و خوکى که در خشکى زندگى مى کنند, حتى مو و استخوان و پنجه و ناخن و رطوبتهاى آنها نجس است , ولى سگ و خوک دریایى پاک است (م ۱۰۸. هفتم : تمام بدن کافر(۵) حتى مو و ناخن و رطوبتهاى او نجس است (م ۱۱۰. هشتم : شراب و هر چیزى که انسان را مست مى کند(۶) چنانچه به خودى خود روان باشد نجس است (۷). و); اگر مثل بَنگ و حشیش (که نوعى از مواد مخدّر است ) روان نباشد, اگرچه چیزى در آن بریزند که روان شود پاک است (۸) (م ۱۱۵.نهم : فُقّاع که (۹) از جو گرفته مى شود و به آن آبجو مى گویند نجس (۱۰) است (۱۱), ولى آبى (۱۲) که به دستورثطبیب (و دکتر) از جو مى گیرند و به آن ماءُ الشَّعیر مى گویند پاک (۱۳) مى باشد (م ۱۱۹. چیزهاى دیگرى نیز از نجاسات هستند. براى دانستن آنها به رسالهء توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجع کنید.توجه پوستهاى (۱۴) (کم و) مختصر لب و جاهاى دیگر بدن که موقع افتادنشان رسیده , اگر چه آنها را بکَنند پاک است (۱۵) (م ۹۴. دواجات (۱۶) (و داروهاى ) روان و عطر و روغن و واکس و صابون که (۱۷) از کشورهاى غیرمسلمان أمى آورند, اگر انسان یقین به نجاست آنها نداشته باشد پاک است (م ۹۷. ۱ـ زنجانى : بنابر احتیاط, باید از بول و غائط حیوان حرام گوشتى که خون آن جستن نمى کند, مثل ماهى حرام گوشت اجتناب (و دورى ) کرد, ولى فضلهء حیوانات کوچک مثل پشه و مگس که گوشت ندارند پاک است (م ۸۵ بهجت :… و بنابر احتیاط از بول و غائط حیوان حرام گوشتى که خون جهنده ندارد, در صورتى که عُسر و حَرَج (= مشقّت و سختى ) لازم نمى آید اجتناب نمایند, ولى فَضلهء حیوانات کوچک مثل پشه و مگس که گوشت ندارندپاک است (م ۸۸ تبریزى :… و بول و غائط حیوان حرام گوشتى که خون آن جستن نمى کند, مثل ماهىِ حرام گوشت پاک است . و همچنین فضلهء حیوانات کوچک مثل پشه و مگس که گوشت ندارند پاک است (م ۸۵ مکارم :… و احتیاط واجب آن است از بول حیوان حرام گوشت که خون جهنده ندارد نیز اجتناب کند, ولى فضله ءحیوانات کوچک مثل پشه و مگس و مانند آنها پاک است ; بنابراین از فضلهء موش و گربه و حیوانات درنده و مانندآنها باید اجتناب کرد (م ۸۹.
۲ـ بهجت : فضلهء پرندگان حرام گوشت نجس است و فضلهء خفاش بنابر احتیاط نجس است (م ۸۹ تبریزى : بول و فضلهء پرندگان حرام گوشت پاک و بهتر اجتناب است (م ۸۶ مکارم : فضله و بول پرندگان حلال گوشت و حرام گوشت نجس نیست … (م ۹۲ زنجانى : بنابر احتیاط, باید از فضلهء پرندگان حرام گوشت اجتناب );۳۳ّکرد (م ۸۶.
۳ـ مکارم :… نجس است در صورتى که خودش مرده باشد, اما اگر به غیر دستور شرعى آن را ذِبح کرده (وکشته ) باشند پاک است … بنابراین گوشت و پوست حیواناتى که از ممالک غیراسلامى مى آورند پاک است , ولى خوردن این گوشتها حرام است , مگر اینکه یقین به ذبح (و کشته شدن ِ) شرعى آنها پیدا شود; یا آورندهء آن خبردهد که ذبح شرعى شده است (م ۹۴.
۴ـ مکارم : خونى که از لثه یا جاى دیگر دهان بیرون مى آید, هرگاه در آب دهان حل شود و از بین برود پاک است و فرو بردن آب دهان نیز در این صورت جایز است , ولى عمداً این کار را نکند (م ۱۰۶.
۵ـ تبریزى :… اجتناب از آب دهان لازم نیست (م ۱۰۱.
۶ـ بهجت : ادامهء مسأله یعنى عبارت (و فرو بردن آب دهان در این صورت اشکال ندارد) در رسالهء ایشان دیده نشد (م ۱۰۴.
۷ـ زنجانى : ولى احتیاط آن است که آن را فرو نبرند (م ۱۰۱.
۸ـ کافر مانند کسى که خدا را قبول ندارد; و یا براى او شریک قرار مى دهد. براى دانستن معناى بیشتر کافر به رسالهء توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
۹ـ بهجت : شراب و هر چیزى که زیادِ آن , انسان را مست مى کند, چنانچه به خودى خود روان باشد, نجس وخوردن آن حرام است , اگرچه کم باشد یا مست کنندگى آن خفیف باشد (و زیاد نباشد), ولى اگر مثل بنگ وحشیش … (م ۱۱۵ تبریزى : شراب نجس است و بنابر احتیاط واجب هر چیزى که انسان را مست مى کند…(م ۱۱۲.
۱۰ـ مکارم : شراب و هر مایعى که انسان را مست مى کند نجس است بنابر احتیاط واجب … (م ۱۲۳.
۱۱ـ مکارم :… اما استعمال آن (و استفاده از آن ) به هر حال حرام است (م ۱۲۳.
۱۲ـ بهجت :… که غالباً از جو گرفته مى شود… (۱۱۹.
۱۳ـ مکارم : حرام و از جهت نجاست مانند شراب است , ولى آبى … (م ۱۲۸.
۱۴ـ بهجت :… نجس و خوردن آن حرام است , ولى آبى که … (م ۱۱۹.
);۴۴ّ۴۶ـ تبریزى :… نجس است و غیر فقّاع مانند آبى که به دستور طبیب … (م ۱۱۶.
۱۵ـ مکارم :… پاک و حلال است (م ۱۲۸.
۱۶ـ تبریزى : اگر پوستهاى مختصر لب و جاهاى دیگر بدن را بکَنند پاک است (م ۹۲ مکارم : پوستهایى که ازلب و سر و جاهاى دیگر بدن انسان جدا مى شود پاک است , اما اگر آن را با فشار جدا کنند, احتیاط واجب اجتناب است (م ۹۷.
۱۷ـ بهجت :… پاک است , ولى بنابر احتیاط واجب باید از پوستى که موقع افتادنش نرسیده و آن را کنده اند,اجتناب نمایند (م ۹۵ زنجانى : ولى بنابر احتیاط باید از پوستى که موقع افتادنشان نرسیده و آن را کنده اند,اجتناب نمایند (م ۹۱.
۱۸ـ مکارم : تمام مواد غذایى و غیر غذایى که از کشورهاى غیر اسلامى مى آورند, مانند کره و روغن و پنیر وانواع داروها و صابون و واکس و پارچه و عطر و امثال اینها, اگر انسان … (م ۱۰۱.
۱۹ـ تبریزى :… که از خارجه مى آورند… (م ۹۵.

آب و شرایط پاک کنندگى آن
چند چیز نجاست و ناپاکى را پاک مى کنند که به آنها <مُطَهِّرات > یا پاک کننده ها مى گویند. یکى از مطهّرات آب است . آب یا <مُطلَق >(1) است یا <مُضاف >. آب مضاف (۲) آبى است که آن را از چیزى بگیرند, مثل آب هندوانه و گُلاب ; یا با چیزى مخلوط باشد, مثل آبى که به قدرى با گِل و مانند آن مخلوط شود که دیگر به آن , آب نگویند (م ۱۸. غیر اینها آب مطلق است و آن بر پنج قسم است : اول : آب کُر:(۳) مقدار آبى است که اگر در ظرفى که درازا و پهنا و گودى آن هر یک سه وجب و نیم (۴) است بریزند آن ظرف را پُر کند… (م ۱۹. دوم : آب قلیل :(۵) آبى است که از زمین نجوشد و از کُر کمتر باشد(۶) (م ۲۸. سوم : آب جارى : آبى (۷) است که از منبعى جریان پیدا کند و جریان داشته باشد, مانند آب چشمه و قنات (۸)(م ۳۱. چهارم : آب باران . پنجم : آب چاه .
شرایط پاک کنندگى آب
آب با چهار شرط چیز نجس را پاک مى کند: اول : آنکه مطلق باشد. پس آب مضاف مانند(۹) گُلاب و عرق بید چیز نجس را پاک نمى کند. دوم : آنکه پاک باشد. سوم : آنکه وقتى چیز نجسى را مى شویند, آب , مضاف نشود(۱۰) و بو یا رنگ یا مزهء نجاست هم نگیرد.(۱۱) چهارم : آنکه بعد از آب کشیدنِ چیز نجس , عَین (و ذات و خودِ) نجاست (۱۲) (مانند خون ) در آن نباشد. و(۱۳)); پاک شدن چیز نجس با آب قلیل , یعنى آب کمتر از کر شرطهاى دیگرى هم دارد که بعداً گفته مى شود (م ۱۵۳. توجه از(۱۴) هر چیز نجس تا عین نجاست را از آن برطرف نکنند پاک نمى شود, ولى اگر بو یا رنگ نجاست در آن خمانده باشد اشکال ندارد. پس اگر خون را از لباس برطرف کنند و لباس را آب بکِشند و رنگ خون در آن بماند پاک حمى باشد, اما چنانچه به واسطهء بو یا رنگ یقین کنند یا احتمال دهند که ذره هاى نجاست در آن چیز مانده نجس است (م ۱۷۲. آبى (۱۵)که عین نجاست مثل خون و بَول به آن برسد و بو یا رنگ یا مزهء آن را تغییر دهد, اگرچه کر یا جارى باشد نجس مى شود… (م ۵۵.
۱ـ زنجانى : آب مطلق مایعى است که بدون قید و اضافه به آن , آب گفته مى شود, هر چند به آن , آبِ با اضافه هم گفته شود, مثلاً آب رودخانه که به گِل مخلوط شده باشد, اگرچه به آن , آبِ گِل نیز بگویند, چنانچه بتوان کلمه ءآب را بدون قید و اضافه دربارهء آن به کار برد, آب مطلق مى باشد, ولى اگر تنها آبِ گِل به آن گفته شود, دیگر آب مطلق نمى باشد (م ۱۵.
۲ـ مکارم :… آب مضاف آبى است که آب به تنهایى به آن گفته نمى شود, مثلاً مى گویند آب میوه , آب نمک وآب گل . اما آب مطلق آن است که مى توان بدون هیچ قید و شرطى به آن , آب گفت , مثل آبهاى معمولى (م ۲۱ زنجانى : آب مضاف مایعى است که تنها با قید و اضافه به آن , آب گفته شود, مانند آب هنداونه , گلاب (م ۱۵.
۳ـ بهجت : آب کر بنابر اقوا مقدار آبى است … (م ۲۱ مکارم : آب کر بنابر احتیاط واجب مقدار آبى است …(م ۲۳.
۴ـ بهجت (م ۲۱ و تبریزى (م ۱۶:… سه وجب است … .
۵ـ قلیل = کم ; اندک .
۶ـ بهجت :… و آب باران در حال باریدن هم نباشد (م ۳۰ زنجانى : آب قلیل آبى است که کر و جارى و۷۷ باران و آب چاه نباشد (م ۲۵.
۷ـ بهجت : آب جارى آبى است که از زمین بجوشد و جریان داشته باشد… (م ۳۳ مکارم : آبهایى که از زمین مى جوشد و جارى مى شود مانند آب چشمه و قنات , یا از برفهاى متراکم در کوهها سرچشمه مى گیرد و ادامه داردآب جارى است (م ۳۴ زنجانى : آب جارى آبى است که جریان داشته و ماده دار باشد, یعنى به منبعى متصل باشد, مانند آب چشمه , آب رودخانه , آب قنات و آب لوله کشى شهرى (م ۲۸.
۸ـ تبریزى :… و ولوله کشیهایى که فعلاً در بِلاد (= شهرها) مرسوم است جارى نیست و حکم آب کر را دارد(پیش از: م ۲۹.
۹ـ زنجانى : مانند آب هندوانه و گلاب … (م ۱۵۰.
۱۰ـ بهجت :… مگر اینکه قبل از مضاف شدن , چیز نجس پاک شده باشد و آب هم بو یا رنگ یا مزهء نجاست رانگرفته باشد (م ۱۵ تبریزى : و در شُستنى که بعد از آن , شستنِ دیگر لازم نیست بو یا رنگ یا مزهء نجاست هم نگیرد, و در غیر این شستن تغییر ضرر ندارد, مثلاً چیزى را با آب کر یا قلیل بشوید و دو دفعه شستن در او لازم باشد, در دفعهء اول اگرچه تغییر کند در دفعهء دوم با آبى تطهیر (= پاک ) کند که تغییر نکند پاک مى شود (م ۱۵۰.
۱۱ـ زنجانى : سوم آنکه وقتى چیز نجس را مى شویند از مطلق بودن خارج نشود. و بنابرا احوط در شستنى که بعد از آن , شستن دیگر لازم نیست , باید بو یا رنگ یا مزهء آن به واسطهء نجاست تغییر نکند, و در غیر آن شستن ,تغییر ضرر ندارد مثلاً اگر چیزى را با آب کر یا قلیل بشوید و دو دفعه شستن در او لازم باشد, در دفعهء اول اگرچه تییر کند, چنانچه در دفعهء دوم به آبى تطهیر کند که تغییر نکند پاک مى شود (م ۱۵۰.
۱۲ ـ بهجت :… عین نجاست یا چیزى که نجس شده و پاک نشده در آن نباشد… (م ۱۵۱.
۱۳ـ زنجانى : و در برخى موارد در تطهیر آب , شرایط دیگرى نیز لازم است که در مسائل بعد گفته مى شود(م ۱۵۰.
۱۴ـ مکارم : هرگاه چیز نجسى را بشویند و عین نجس برطرف شود, اما بو یا رنگ آن بماند ضررى ندارد. و اگرشک کند عین نجس مانده یا نه , باید بیشتر بشوید تا یقین کند از بین رفته است (م ۱۹۰.
۱۵ـ مکارم : هرگاه آبى بر اثر مجاورت و نزدیکى با عین نجس , بوى نجس بگیرد پاک است , مگر اینکه عین );۸۸ّنجس به آن برسد. در عین حال اجتناب از آن بهتر است (م ۵۸.

احکام آب قلیل
۱ـ اگر(۱) آب قلیل روى چیز نجس بریزد, یا چیز نجس به آن برسد نجس مى شود, ولى (۲) اگر از بالا روى چیز نجس بریزد, مقدارى که به آن چیز مى رسد نجس , و هر چه بالاتر از آن است پاک مى باشد… (م ۲۹. ۲ـ آب (۳) قلیلى که (۴) روى چیز نجس ریخته شود و از آن جدا گردد نجس است . و همچین بنابر اقوا(۵) باید از آب قلیلى هم که بعد از برطرف شدن عین نجاست براى آب کشیدن چیز نجس روى آن مى ریزند و از آن جدا مى شود(۶), اجتناب کنند…(م ۳۰. ۳ـ ظرف نجس (۷) را با آب قلیل باید سه مرتبه شست (۸), (ولى در کر و جارى یک مرتبه کافى است )…(۹) (م ۱۵۴) (۱۰). ۴ـ ظرف (۱۱) نجس را با آب قلیل دو جور مى شود آب کشید: یکى آنکه سه مرتبه پر کنند و خالى کنند; دیگر آنکه سه دفعه قدرى آب در آن بریزند و در هر دفعه آب را طورى در آن بگردانند که به جاهاى نجس آن برسد و بیرون بریزند. (م ۱۵۹. ۵ـ اگر بخواهند چیزى را که به بول نجس شده با آب قلیل آب بکشند(۱۲), چنانچه یک مرتبه آب روى آن بریزند و از آن جدا شود, در صورتى که بول در آن چیز نمانده باشد, یک مرتبهء دیگر که آب روى آن بریزند پاک مى شود. ولى در لباس و فرش و مانند اینها(۱۳) باید بعد از هر دفعه فشار دهند تا غُسالهء آن بیرون آید. و غُساله آبى است که معمولاً در وقت شستن و بعد از آن از چیزى که شسته مى شود خود به خود یا به وسیلهء فشار مى ریزد (م ۱۶۲. ۶ـ اگر(۱۴) جایى از بدن یا لباس را با آب قلیل آب بکشند, اطراف آنجا که متصل به آن است و معمولاً موقع آب کشیدن (۱۵) آنجا نجس مى شود, در صورتى (۱۶) که آبى که براى پاک شدن محل نجس مى ریزند به آن اطراف جارى شود, با پاک شدن محل نجاست پاک مى شوند(۱۷). و همچنین است اگر چیز پاکى را پهلوى چیز نجس بگذارند و روى هر دو آب بریزند. پس اگر براى آب کشیدن یک انگشت نجس , روى همهء انگشتها آب بزیزند و آب نجس به همهء آنها برسد, بعد از پاک شدن انگشت نجس , تمام انگشتها پاک مى شود(۱۸) (م ۱۷۶. یادآورى اگر چیزى به غیر بول (مانند خون ) نجس شود, چنانچه بعد از(۱۹) برطرف کردن نجاست یک مرتبه آب خروى آن بریزند و از آن جدا شود پاک مى گردد. و(۲۰) نیز اگر در دفعهء اولى که آب روى آن مى ریزند نجاست آن ح برطرف شود(۲۱) پاک مى شود. ولى در هر صورت لباس و مانند آن را باید فشار دهند تا غسالهء آن بیرون آید(۲۲) (م ۱۶۴. اگر(۲۳) ظاهر برنج و گوشت یا چیزى مانند اینها نجس شده باشد, چنانچه آن را در ظرفى بگذارند وخ سه (۲۴) مرتبه آب روى آن بریزند و خالى کنند پاک مى شود و ظرف آن هم پاک مى گردد. ولى اگر بخواهند لباس دیا چیزى را که فشار لازم دارد در ظرفى بگذارند و آب بکشند, باید(۲۵) در هر مرتبه که آب روى آن مى ریزند آن را فشار دهند و ظرف را کج کند تا غساله اى که در آن جمع شده بیرون بریزد(۲۶) (م ۱۶۸.توجه غیر از آب , پاک کننده هاى دیگرى مانند زمین و آفتاب هست که طبق شرایطى چیزهاى نجس را پاک جمى کنند. براى آشنایى بیشتر با احکام آن به رسالهء توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید. ۱ـ مکارم : هرگاه چیز نجسى به آب قلیل برسد, آن را نجس مى کند بنابر احتیاط واجب , اما اگر از بالابریزند,فقط از آن مقدار که به نجس رسیده نجس مى شود… (م ۳۲.
۲ـ تبریزى :… ولى اگر با فشار روى چیز نجس بریزد مقدارى که به آن چیز مى رسد نجس است و مقدارى که به آن چیز نرسیده پاک است (م ۲۶ بهجت :… ولى اگر از بالا با فشار بلکه با مطلق حرکت از بالا به پایین روى چیز نجس بریزد مقدارى که به آن چیز مى رسد نجس , و هر چه بالاتر از آن است پاک مى باشد… (م ۳۱.
۳ـ مکارم : اگر با آب قلیلِ پاک چیزى را که نجس شده بشویند پاک مى شود (با شرایطى که بعداً گفته خواهدشد), اما آبى که از آن جدا مى شود و آن را غُساله گویند نجس است … (م ۳۳.
۴ـ زنجانى (م ۲۷ و بهجت (م ۳۲ و تبریزى (م ۲۷: آب قلیلى که براى برطرف کردن عین نجاست روى چیز نجس ریخته شود… .
۵ـ بهجت : بنابر احتیاط واجب (م ۳۲ زنجانى : بنابر احتیاط (م ۲۷.
۶ـ تبریزى :… از آن جدا مى شود در صورتى که محل به مُجَرّد شستن با او پاک مى شود آن آب , پاک است ,مثلاً اگر محل نجس چیزى باشد که به یک مرتبه شستن پاک شود و عین نجس هم نداشته باشد, غُسالهء آن یعنى آبى که از او در وقت شستن جدا مى شود پاک است . و اما چیزى که دو مرتبه شستن آن لازم است , از غُسالهء شستن );::ّّاول بنابر احتیاط واجب اجتناب لازم است و غسالهء شستن دوم پاک است (م ۲۷.
۷ـ زنجانى : کاسهء نجس و مانند آن از سایر ظروف شُرب را با آب قلیل باید سه مرتبه شست … (م ۱۵۱.
۸ـ بهجت : ظرفى که به غیر بول نجس شده , اگر یک مرتبه شسته شود پاک مى شود, حتى اگر با آب قلیل باشد بنابر اقوا… (م ۱۵۲.
۹ـ زنجانى : و بنابر احوط در کر و جارى نیز سه مرتبه معتبر است … (م ۱۵۱.
۱۰ـ ظرفى که به وسیلهء سگ و خوک و شراب نجس شده است , احکام دیگرى دارد. براى دانستن آنها به رسالهء توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
۱۱ـ بهجت : ظرفى را که به غیر بول نجس شده , با آب قلیل به دو صورت مى توان اب کشید: اول آنکه بنابراقوا یک مرتبه از آب پر کنند و خالى کنند; دوم (آنکه ) یک دفعه قدرى آب در آن بریزند و آب را طورى در آن بگردانند که به جاهاى نجس آن برسد و بیرون بریزند. و اگر به بول نجس شده باشد این کار را دوبار انجام دهند(م ۱۵۷ زنجانى : کاسهء نجس … (م ۱۵۶.
۱۲ـ مکارم : براى تطهیر (= آب کشیدن و پاک کردن ) چیزى که با بول نجس شده با آب قلیل دو مرتبه و درآب کر و جارى و آب لوله کشى یک مرتبه کفایت مى کند (و کافى است ), اما در غیر بول یک مرتبه با آب قلیل یا کرکافى است (م ۱۸۱ (و) براى شستن لباس و فرش و مانند آن با آب قلیل باید آن را مقدارى فشار دهند تا آب از آن خارج شود (م ۱۸۲.
۱۳ـ زنجانى : بنابر احتیاط باید بعد از هر دفعه فشار دهند تا غسالهء آن بیرون آید… (م ۱۶۱.
۱۴ـ مکارم : این مسأله در رسالهء ایشان دیده نشد.
۱۵ـ تبریزى :… و معمولاً موقع آب کشیدن , آب به آنها سرایت مى کند با پاک شدن جاى نجس پاک مى شود,به این معنا که آب کشیدن اطراف مستقلاً (و جداگانه ) لازم نیست . بلکه اطراف و محل نجس به آب کشیدنِ با هم پاک مى شوند. و همچنین است … (م ۱۷۵.
۱۶ـ بهجت (م ۱۷۷ و تبریزى (م ۱۷۵ و زنجانى (م ۱۷۵: عبارت (در صورتى که آبى که براى پاک شدن محل نجس مى ریزند به آن اطراف جارى شود) در رسالهء آنان دیده نشد. );;;ّّ۱۱۶ـ بهجت :… با پاک شدن جاى نجس پاک مى شود. و در صورتى که بیش از یک مرتبه باید شسته شود, آب دوم باید به تمام جاهایى که آب اول رسیده و با آن نجس شده بود برسد. و همچنین است … (م ۱۷.
۱۸ـ زنجانى : اگر جایى از بدن یا لباس را با آب قلیل آب بکشند, بنابر احتیاط باید به اطراف آنجا که متصل به آن است و موقع آب کشیدن آنجا نجس مى شود, آب پاک برسد. و همچنین اگر چیز پاکى را کنار چیز نجس بگذارند و روى هر دو آب بریزند, بنابر احتیاط به قسمتهایى از چیز پاک که در هنگام آب کشیدن نجس شده آب پاک برسد. پس اگر براى آب کشیدن یک انگشت نجس , روى همهء انگشتها آب بریزند و آب نجس به همهء آنهابرسد, بنابر احتیاط باید آب پاک به تمام انگشتان برسد (م ۱۷۵.
۱۹ـ تبریزى :… نجس شود, چنانچه با برطرف کردن نجاست یک مرتبه آب روى آن بریزند و از آن جداشود… (م ۱۶۳.
۲۰ـ تبریزى : از عبارت (و نیز اگر…) تا عبارت (پاک مى شود) در رسالهء ایشان دیده نشد (م ۱۶۳.
۲۱ـ بهجت :… نجاست آن برطرف شود, و بعد از برطرف شدن نجاست هم آب روى آن بیاید پاک مى شود…(م ۱۶۴.
۲۲ـ مکارم :… براى تطهیر (= آب کشیدن و پاک کردن ) چیزى که با غیر بول نجس شده , یک مرتبه (شستن ) باآب قلیل یا کر کافى است (با استفاده از: م ۱۸۱ زنجانى : اگر چیزى به غیر بول نجس شود و یک مرتبه آب روى آن بریزند که با آن , نجاست برطرف شود و از آن جدا شود پاک مى گردد, ولى در شستن لباس و مانند اینها در آب قلیل بنابر احتیاط باید آنها را فشار دهند تا غسالهء آن بیرون آید… (م ۱۶۳.
۲۳ـ مکارم : اگر چیزى نجس شود چنانچه آن را در ظرفى بگذارند… (م ۱۸۷.
۲۴ـ بهجت :… چنانچه آن را در ظرفى بگذارند و یک مرتبه آب روى آن بریزند و خالى کنند… (م ۱۶۸.
۲۵ـ بهجت :… باید بعد از آنکه آب روى آن مى ریزند آن را فشار دهند و ظرف را کج کنند… (م ۱۶۸.
۲۶ـ زنجانى : اگر ظاهر برنج و گوشت و مانند اینها نجس شده باشد, در جایى که تعدد لازم نیست , چنانچه آن را در کاسه و مانند آن بگذارند و یک مرتبه آب روى آن بریزند و خالى کنند پاک مى شود, و لباس و مانند اینهابنابر احتیاط, در آب قلیل باید فشار داده شود (م ۱۶۷.

راههای ثابت شدن نجاست
نجاست (و ناپاکى ِ) هر چیز از سه راه ثابت مى شود: اول (۱): آنکه خود انسان یقین (۲) کند چیزى نجس است . و(۳) اگر گمان داشته باشد چیزى نجس است , لازم نیست از آن اجتناب نماید, مگر آنکه (۴) به واسطهء گمان , اطمینانى که مردم عادى آن را علم (و یقین ) به حساب مى آورند حاصل شود که در این صورت اجتناب لازم است ; بنابراین غذا خوردن در قهوه خانه ها و مهمانخانه هایى که افراد لااُبالى (و بى بند و بار) و کسانى که پاکى و نجسى را مراعات نمى کنند در آنها غذا مى خورند, اگر انسان یقین (۵) نداشته باشد غذایى را که براى او آورده اند نجس است اشکال ندارد. دوم : آنکه کسى که چیزى در اختیار اوست بگوید آن چیز نجس است (۶); مثلاً… (پدر یا مادر یا خواهر و یا برادر انسان ) بگوید ظرف یا چیز دیگرى که در اختیار اوست نجس مى باشد. سوم : آنکه (۷) دو مردم عادل بگویند چیزى نجس است , و نیز(۸) اگر یک نفر عادل هم بگوید چیزى نجس است , بنابر احتیاط واجب باید از آن چیز اجتناب کرد(۹) (م ۱۲۵.
۳ـ راه نجس شدن چیزهاى پاک
۱ـ اگر چیز پاک به چیز نجس برسد و هر دو یا یکى از آنها به طورى تر باشد که ترى یکى به دیگرى برسد چیز پاک نجس مى شود(۱۰). و اگرترى به قدرى کم باشد که به دیگرى نرسد, چیزى که پاک بوده نجس نمى شود(۱۱)(م ۱۲۹. ۲ـ اگر(۱۲) چیز پاکى به چیز نجس برسد و انسان شک کند که هر دو یا یکى از آنها تر بوده یا نه , آن چیز پاک نجس نمى شود(۱۳) (م ۱۳۰.
یادآورى
(مواد و چیزهاى درهم آمیخته یا همان ) اَخلاطى (۱۴) که از بینى یا گلو مى آید, اگر خون داشته باشد, جایى که ); خون دارد نجس و بقیهء آن پاک است . پس اگر به بیرون دهان یا بینى برسد, مقدارى را که انسان یقین دارد جاى نجسِ اخلاط به آن رسیده نجس است , و محلى را که شک دارد جاى نجس به آن رسیده یا نه پاک مى باشد (م ۱۳۶. احترام گذاشتن به ورق قرآن یا کاغذى که اسم خدا(۱۵) یا پیغمبر یا امام بر آن نوشته شده , لازم است اً(مثلاً روى آنها پا نگذاریم و روى آنها ننشینیم ) (با استفاده از: م ۱۴۴. خوردن (۱۶) و آشامیدن چیز نجس حرام است , و نیز(۱۷)خورانیدن عَین (و ذات و خودِ) نجس به اطفال (=ح کودکان ) حرام مى باشد. ولى اگر خود طفل (= کودک ) غذاى نجس را بخورد, یا با دستِ نجس , غذا را نجس کند و۳خورد, جلوگیرى از او لازم نیست (۱۸) (م ۱۴۵.
۱ـ زنجانى : اول آنکه خود انسان یقین یا اطمینان کند و یا نوع مردم یقین یا اطمینان کنند که چیزى نجس است , و چنانچه در جایى که نوع مردم اطمینان به نجاست ندارند, انسان برخلاف متعارف اطمینان به نجاست داشته باشد, حکم به نجاست آن نمى شود, و اگر اطمینان شخصى یا نوعى نباشد, اگرچه گمان داشته باشد چیزى نجس است , لازم نیست از آن اجتناب کند. بنابراین غذا خوردن …(م ۱۲۲.
۲ـ بهجت :… یا ظن (و گمان ِ) اطمینان آور پیدا کند که چیزى نجس است , وگرنه لازم نیست از آن اجتناب نماید… (م ۱۲۵ تبریزى :… یا اطمینان کند چیزى نجس است (م ۱۲۲.
۳ـ مکارم :… ولى گمان حتى گمان قوى (در ثابت شدن نجاست ) کافى نیست … (م ۱۳۶.
۴ـ از عبارت (مگر آنکه …) تا عبارت (… اجتناب لازم است ) در رسالهء مراجع دیگر دیده نشد.
۵ـ تبریزى :… یا اطمینان نداشته باشد… (م ۱۲۲ زنجانى : در آنها غذا مى خورند تا یقین یا اطمینان شخصى یا نوعى به نجاست غذایى که براى انسان مى آورند نباشد اشکال ندارد. (م ۱۲۲.
۶ـ بهجت :… نجس است و از گفتهء او اطمینان حاصل گردد, مثلاً… (م ۱۲۵.<5
۷.مکارم : … سوم دو نفر عادل و یا حتی یک نفر گواهی دهد ( م ۱۳۶ )
۸ـ تبریزى :… و نیز اگر یک فرد عادل بلکه شخص مُوَثَّق (و مورد اطمینان ) اگرچه عادل هم نباشد بگویدچیزى نجس است , باید از آن چیز اجتناب (و پرهیز) کرد (م ۱۲۲.
۹ـ زنجانى : و با گفتن یک مرد عادل نجاست ثابت نمى شود (م ۱۲۲.
۱۰ـ توضیحى در این قسمت در رسالهء آقاى تبریزى وجود دارد که مقلّدان ایشان به آنجا مراجعه کنند (م ۱۲۶ مکارم :… اما اگر هر دو خشک باشند, یا رطوبت به قدرى کم باشد که سرایت نکند (و به دیگرى نرسد) پاک است , مگر در ملاقات چیزى با مردهء انسان بیش از غُسل دادن که احتیاط واجب اجتناب است , هر چند خشک باشد (م ۱۴۳.
۱۱ـ بهجت :… نجس نمى شود ولى اگر دست انسان به بدن مَیِّتى (= مُرده اى ) که هنوز او را غسل نداده اند برسد,اگرچه بدن میت خشک باشد, احتیاط در این است که دست را بشوید (م ۱۲۷ تبریزى :… نجس نمى شود,اگرچه به عَین (و خود) نجس برسد (م ۱۲۶.
۱۲ـ مکارم : اگر در ملاقات یا در رطوبت داشتن شک کند, آن چیز نجس نمى شود (م ۱۴۴.
۱۳ـ تبریزى : نجس نمى شود مگر حالت سابقه (و گذشته ء) چیز پاک , رطوبت مُسریه (و سرایت کننده ) باشد(م ۱۲۷.
۱۴ـ مکارم : اخلاطى که از بینى یا گلو مى آید, هرگاه غلیظ باشد و نقطه اى از آن خون داشته باشد همان نقطه نجس است . و اگر روان باشد همه نجس مى شود (م ۱۵۰ زنجانى : اخلاط غلیظى که از بینى یا گلو مى آید…(م ۱۳۳.
۱۵ـ زنجانى : اسم خدا یا یکى از معصومین :…(م ۱۴۱.
۱۶ـ تبریزى : خوردن و آشامیدن چیز مُتَنَجّس (= نجس شده توسط چیز نجسى ) حرام است . و همچنین است خورانیدن آن به دیگرى , و در خورانیدن آن به طفل و دیوانه اَظهَر (ظاهرتر و روشنتر) جواز است (و اشکالى ندارد) و اگر خود طفل یا دیوانه غذاى نجس را بخورد یا با دست نجس , غذا را نجس کند و بخورد, بى اشکال لازم نیست از او جلوگیرى کنند (م ۱۴۲ مکارم : خوردن و آشامیدن چیز نجس حرام است , و خورانیدن عین نجس );۶۶ّمانند مُسکِرات (= چیزهاى مست کننده ) به اطفال نیز حرام مى باشد. و بنابر احتیاط واجب باید از خورانیدن غذایى که نجس شده به اطفال نیز خوددارى کرد, اما آنچه بر اثر نجس بودن دستِ خود آنها نجس مى شود, اشکال ندارد (م ۱۵۴.
۱۷ـ بهجت :… و نیز خورانیدن عین نجس به اطفال در صورتى که ضرر داشته باشد حرام مى باشد, بلکه اگرضرر هم نداشته باشد, بنابر احتیاط واجب باید از آن خوددارى کنند. و همچنین است چیزهایى که پاک است ولى خوردنش حرام است بنابر احتیاط ولى خوراندن غذاهایى که نجس شده است به طفل حرام نیست … (م ۱۴۲.
۱۸ـ زنجانى : خوردن و آشامیدن چیز نجس یا متنجّس حرام است . و همچنین خوراندن آن به دیگرى درصورتى که ضرر داشته باشد, و نیز خوراندن چیز مست کننده و چیزى که حیوانى مانند موش در آن مرده باشد, هرچند ضرر نداشته باشد, بلکه بنابر احتیاط واجب باید از خوراندن سایر اشیاى نجس یا متنجّس نیز خوددارى کرد(م ۱۴۲.

احکام آب کر و جارى
۱ـ اگر چیز نجس را زیر شیرى که متصل به کر است بشویند, آبى که از آن چیز مى ریزد(۱) اگر متصل به کر باشد و بو یا رنگ یا مزهء نجاست نگرفته باشد(۲) پاک است (م ۲۴. ۲ـ آب (۳) لوله هاى حمام و عمارات (= ساختمانها) که از شیرها و دوشها مى ریزد, اگر متصل به کر باشد مثل آب جارى است (۴) (م ۳۸. ۳ـ اگر(۵) چیز نجس را در آب کر یا جارى آب بکِشند, آبى که بعد از بیرون آوردن , از آن مى ریزد پاک (۶) است (۷) (م ۵۷. ۴ـ اگر(۸) چیز نجس را بعد از برطرف کردن عین نجاست (۹), یک مرتبه در آب کر یا جارى فرو برند که آب به تمام جاهاى نجس آن برسد پاک مى شود(۱۰). و احتیاط واجب آن است که فرش و لباس و مانند اینها(۱۱) را طورى فشار یا حرکت دهند که آب داخل آن خارج شود(۱۲) (م ۱۶۱. ۵ـ چیز(۱۳) نجسى که عین نجاست (مانند خون ) در آن نیست , اگر زیر شیرى که متصل به کر است یک دفعه بشویند پاک مى شود. و نیز اگر عین نجاست در آن باشد, چنانچه عین نجاست آن زیر شیر و یا به وسیلهء دیگرى برطرف شود, و آبى که از آن چیز مى ریزد بو یا رنگ یا مزهء نجاست به خود نگرفته باشد, با آب شیر پاک مى گردد. اما اگر آبى که از آن مى ریزد(۱۴) بو یا رنگ یا مزهء نجاست گرفته باشد, باید به قدرى آب شیر روى آن بریزد تا در آبى که از آن جدا مى شود بو یا رنگ یا مزهء نجاست نباشد(۱۵) (م ۱۷۹. ۱ـ مکارم :… آبى که از آن مى ریزد پاک است , مگر اینکه بو یا رنگ و یا طعم نجاست به خود گیرد (م ۲۸.
۲ـ بهجت :… و عین نجاست هم در آن نباشد پاک است (م ۲۶ زنجانى : و بو یا رنگ یا مزهء آن به سبب ملاقات بانجاست آن چیز تغییر نکرده باشد, پاک است (م ۲۱.
۳ـ مکارم : آبهاى لوله کشى شهرها و حمامها و مانند آن , که متصل به منبع است حکم آب جارى را دارد, به شرط اینکه آب منبع به تنهایى یا به اضافهء لوله کمتر از کر نباشد (م ۳۹ بهجت : آب لوله هاى حمام که از شیرها ودوشها مى ریزد, و آب لوله هاى ساختمان اگر متصل به کر باشد, در حکم آب کر است (م ۴۰.
۴ـ تبریزى :… اگر به ضمیمه (و همراه ) منبعى که متصل به آن است به قدر کر باشد, حکم کر را دارد (م ۳۵زنجانى : آب لوله کشى شهر جارى است و فرقى بین آب حمام و غیر حمام نیست (م ۳۵ (و) در حمامهایى که به آب لوله کشى متصل نیست , آب لوله هاى حمام که از شیرها و دوشها مى ریزد اگر به ضمیمهء حوضى که متصل به آن است به قدر کر باشد, کر محسوب مى شود (م ۳۶.
۵ـ زنجانى : اگر چیز نجسى را در غیر آب قلیل آب بکشند, از آبى که بعد از بیرون آوردن , از آن مى ریزد, بنابراحتیاط باید اجتناب کرد (م ۵۴.
۶ـ بهجت :… پاک و پاک کننده است (م ۵۹.
۷ـ مکارم : این مسأله در رسالهء ایشان دیده نشد.
۸ـ مکارم : اگر چیز نجسى را با آب کر یا جارى یا آب لوله کشى بشویند تا عین نجاست برطرف شود, یا بعد ازبرطرف کردن عین نجس در آب کر یا جارى فرو برند پاک مى شود, ولى فرش و لباس و مانند آن را باید فشار یاحرکت داد تا آب آن خارج شود (م ۱۸۰.
۹ـ تبریزى : عبارت (بعد از برطرف کردن عین نجاست ) در رسالهء ایشان دیده نشد (م ۱۶۰.
۱۰ـ زنجانى : اگر چیز نجس , غیر ظرف شُرب (= آشامیدن ) را یک مرتبه در غیر آب قلیل مانند کر و جارى بشویند که آب به تمام جاهاى آن برسد پاک مى شود… (م ۱۶۰.
۱۱ـ بهجت :… اگر با آب قلیل شسته شود طورى فشار یا حرکت دهند… (م ۱۶۱.
۱۲۶ـ تبریزى :… و در فرش و لباس و مانند اینها فشار یا مانند آن از مالیدن یا لگد کردن لازم است , و در صورتى که لباس و مانند آن مُتَنَجِّس (= نجس شده ) به بول باشد, در کر نیز دو مرتبه شستن لازم است (م ۱۶۰ زنجانى :از عبارت (احتیاط واجب آن است که فرش و لباس …) تا آخر مسأله در رسالهء ایشان دیده نشد (م ۱۶۰.
۱۳ـ تبریزى : مسأله به صورت بالا در رسالهء ایشان نیست . فقط فرموده اند: آب شیرى که متصل به کر است ,حکم کر را دارد, (م ۱۷۸ مکارم : مسأله به صورت بالا در رسالهء ایشان نیست . فقط فرموده اند: شیرى که متصل به کر مى باشد, آبى که از آن مى ریزد حکم آب کر و جارى را دارد. بنابراین هر چیز نجسى را با آن بشویند, همین که عین نجاست برطرف شد پاک مى شود (م ۱۹۵.
۱۴ـ بهجت :… از آن مى ریزد در اول زمان اتصال بو یا رنگ یا مزهء نجاست گرفته باشد… (م ۱۷۸.
۱۵ـ زنجانى : این مسأله در رسالهء ایشان دیده نشد.

احکام تخلّى
برخى از احکام تَخَلّى یعنى ادرار و مدفوع کردن عبارتند از: ۱ـ واجب است انسان وقت تخلّى و مواقع دیگر, عورت خود را از کسانى که مکلّفند(۱), اگرچه مثل خواهر و مادر و برادر با او مَحرَم باشند, و همچنین از دیوانهء مُمَیِّز(۲) و بچه هاى ممیّز که خوب و بد را مى فهمند بپوشاند… (م ۶۰. ۲ـ موقع تخلّى باید طرف جلوى بدن (۳), مانند شکم و سینه رو به قبله و پشت به قبله (۴) نباشد(۵)(م ۶۲(۶). ۳ـ احتیاط واجب (۷) آن است که بچه را در وقت تخلّى رو به قبله یا پشت به قبله ننشانند, ولى اگر خود بچه بنشیند, جلوگیرى از آن واجب نیست (م ۶۶.
تطهیر مخرج ادرار و مدفوع
۱ـ مخرج بول (محل بیرون آمدن ادرار) با غیر آب پاک نمى شود(۸), و اگر بعد از برطرف شدن بول یک مرتبه بشویند کافى است … ولى کسانى که بولشان از غیر مجراى طبیعى مى آید(۹) باید دو مرتبه بشویند, خصوصاً اگر بیرون آمدن بول از مَجرا غیرمُتَعارف (و غیر معمول ) باشد(۱۰) (م ۶۹. ۲ـ (محل بیرون آمدن مدفوع را مى توان با آب شُست و) اگر(۱۱) مخرج غائط ( محل بیرون آمدن مدفوع ) رابا آب بشویند, باید چیزى از غائط در آن نماند, ولى باقى ماندن رنگ و بوى آن مانعى ندارد. و اگر در دفعهء اول طورى شسته شود که ذره اى از غائط در آن نماند, دوباره شستن لازم نیست (م ۷۰.
۱ـ مکارم : خواه بیننده مَحرَم او باشد (مانند خواهر و مادر) یا نامحرم , بالغ باشد یا غیر بالغ … (م ۶۳ زنجانى : از کسانى که ممیّزند… (م ۵۷.
۲ـ بهجت (م ۶۲ و تبریزى (م ۵۷:… و همچنین از دیوانه و بچه هاى ممیّز که خوب و بد را مى فهمند بپوشاند… مکارم : عبارت (دیوانهء ممیّز) در رسالهء ایشان دیده نشد (م ۶۳.
۳ـ بهجت (م ۶۴ و تبریزى (م ۵۹ و زنجانى (م ۵۹:… طرف جلوى بدن یعنى شکم و سینه … .
۴ـ تبریزى :… پشت به قبله نباشد, و مراد از قبله جهتى است که در حال علم و اختیار باید نماز به آن طرف خوانده شود (م ۵۹.
۵ـ مکارم : در موقع تخلّى باید رو به قبله و پشت به قبله نباشد… (م ۶۵.
۶ـ این حکم به ویژه در حمام , اردو, مسافرت , دشت , بیابان و گردشهاى آزاد باید به خاطر سپرده شود.
۷ـ تبریزى : احتیاط مستحب آن است … (م ۶۳ زنجانى : احتیاط آن است … (م ۶۳.
۸ـ تبریزى :… با غیر آب پاک نمى شود, و در کر و جارى اگر بعد از برطرف شدن بول یک مرتبه بشوید کافى است , ولى با آب قلیل بنابر احتیاط واجب باید دو مرتبه شست … (م ۶۶ مکارم :… با غیر آب پاک نمى شود, و اگربا آب قلیل بشویند واجب است دو بار بشویند, اما با شیلنگهاى متصل به آب لوله کشى که در حکم جارى است ,یک مرتبه کافى است (م ۷۳.
۹ـ بهجت :… از غیر مجراى طبیعى مى آید, و یا اینکه از مخرج طبیعى مى آید, ولى از محلى که معمولاً نجس مى شود به جاهاى دیگر نیز برسد, احتیاط واجب آن است که بعد از برطرف شدن بول دو مرتبه بشویند و زن نیزحکم مرد را دارد (م ۷۱.
۱۰ـ مکارم : در شستن مخرج بول و غائط فرق میان مجراى طبیعى و غیرطبیعى نیست , ولى در مخرج غیرطبیعى غیر آب کفایت نمى کند (و کافى در تطهیر نیست ) (م ۷۴ زنجانى : مخرج بول با غیر آب پاک نمى شود, و در غیر آب قلیل اگر بعد از برطرف شدن بول یک مرتبه بشویند کافى است , ولى با آب قلیل بنابراحتیاط باید دو مرتبه شست و بهتر آن است که سه مرتبه شسته شود. و در هر صورت اگر پس از برطرف شدن عین , آب ادامه داشته باشد, یک مرتبه شستن به حساب مى آید و لازم نیست براى محاسبه , آب قطع گردد و سپس ) بر مخرج بول جریان داشته باشد (م ۶۶.
۱۱ـ مکارم : این مسأله در رسالهء ایشان دیده نشد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: