پنجشنبه - ۱۳۹۸/۰۳/۰۲
صفحه اصلی >> آموزش >> احکام >> شرایط وجوب امر به معروف و نهی از منکر

شرایط وجوب امر به معروف و نهی از منکر

اول:آن که کسى که مى ‏خواهد امر و نهى کند، بداند که آنچه شخص مکلف بجا نمى ‏آورد ، واجب است بجا آورد و آنچه بجا مى ‏آورد باید ترک کند. و بر کسى که معروف و منکر را نمى ‏داند واجب نیست.

دوم:آن که احتمال بدهد امر و نهى او تأثیر مى کند، پس اگر بداند [یقین داشته باشد که] اثر نمى ‏کند واجب نیست.

سوم: آن که بداند شخص معصیت کار بنا دارد که معصیت خود را تکرار کند، پس‏ اگر بداند یا گمان کند یا احتمال صحیح بدهد که تکرار نمى‏ کند واجب نیست.

چهارم:آن که در امر و نهى مفسده‏ اى نباشد، پس اگر بداند یا گمان کند که اگر امر یا نهى کند ضرر جانى یا عِرضى و آبرویى یا مالى قابل توجه به او مى ‏رسد واجب نیست، بلکه اگر احتمال صحیح بدهد که از آن ترس ضررهاى مذکور را پیدا کند واجب نیست بلکه اگر بترسد که ضررى متوجّه متعلقان او [مثل خانواده اش] مى ‏شود واجب نیست، بلکه با احتمال وقوع ضرر جانى یا عِرضى و آبرویى یا مالى موجب حَرَج بر بعضى مؤمنین، واجب نمى‏ شود بلکه در بسیارى از موارد حرام است.(۱)

مراتب امر به معروف و نهی از منکر :

مرتبه اول:
آن که با شخص گناهکار طورى رفتار شود که بفهمد براى ارتکاب او به معصیت ، به این صورت با او عمل شده است، مثل این که از او رو برگرداند، یا با چهره عبوس با او ملاقات کند، یا ترک مراوده با او کند و از او اعراض کند به نحوى که معلوم شود این امور براى آن است که او گناه را ترک نماید.

توجه: اگر دراین مرتبه درجاتى باشد لازم است با احتمال تأثیر درجه خفیف ‏تر، به همان اکتفا کند، مثلًا اگر احتمال مى ‏دهد که با ترک تکلم با او مقصود حاصل مى ‏شود، به همان اکتفا کند و به درجه بالاتر، عمل نکند، به ویژه اگر طرف ، شخصى است که این نحو عمل موجب هتک حرمت او مى ‏شود.

مرتبه دوم:
امر و نهى به زبان است، پس با احتمال تأثیر و حصول سایر شرایط گذشته، واجب است اهل معصیت را نهى کنند، و تارک واجب را به انجام دادن واجب امر نمایند.

نکته۱: اگر احتمال بدهد که بدون امر و نهی کردن و با موعظه و نصیحت ، گناهکار، معصیت را ترک مى ‏کند ، اکتفا به آن لازم است و نباید از آن تجاوز کند.
اما اگر مى ‏داند که نصیحت تأثیر ندارد ، واجب است با احتمال تأثیر، امر و نهى الزامى کند و اگر تأثیر نمى ‏کند مگر با تشدید در گفتار و تهدید بر مخالفت ، لازم است ولی باید از دروغ و گناه دیگر دوری شود.
نکته۲: اگر گناهکار ترک معصیت نمى‏کند مگر به انجام هر دو مرتبه اول و دوم ، واجب است انجام هر دو به این که هم از او دوری کند، و ترک معاشرت نماید و با چهره عبوس با او ملاقات کند، و هم او را با زبان امر به معروف و نهی از منکر نماید.

مرتبه سوم:
توسل به زور است، پس اگر بداند یا اطمینان داشته باشد که ترک منکر نمى ‏کند یا واجب را بجا نمى ‏آورد مگر با اعمال زور و جبر، واجب است ولی باید از مقدار لازم تجاوز نکند.

توجه: اگر توقف داشته باشد جلوگیرى از معصیت ، بر کتک زدن و سخت گرفتن بر شخص گناهکار، و در مضیقه قراردادن او ، جایز است، ولی لازم است مراعات شود که زیاده‏روى نشود، و بهتر آن است که در این امر و نظیر آن اجازه از مجتهد جامع الشرایط گرفته شود.
اما اگر متوقف بر وارد ساختن جراحت و قتل باشد ، بدون اجازه مجتهد جامع الشرایط با حصول شرایط آن ، جایز نیست .(۲)

پی نوشت:
۱. امام خمینی ره ، توضیح المسائل مسأله ۲۷۹۱
۲. امام خمینی ره ، توضیح المسائل م ۲۸۰۴به بعد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: