دوشنبه - ۱۳۹۷/۰۷/۰۲
صفحه اصلی >> گوناگون >> مناسبت ها >> نعمت خانواده و آثار آن

نعمت خانواده و آثار آن

محیط خانه برای انسان مکتب است. مکتب ارزنده و بسیار سازنده در صورتی که انسان متوجه ی این امر باشد و از فرصت استفاده کند و بر اعصابش تسلط داشته باشد
می تواند هم خودسازی کند و هم دیگران را تربیت نماید.

خودسازی و دیگرسازی

می دانید از واجبات تأکید شده در مکتب اسلام «خودسازی» است همان گونه که وظیفه داریم تهذیب نفس و خودسازی کنیم، باید در اندیشه ی ساختن دیگران هم باشیم و برای ساختن دیگران اولین و مهمترین گام ساختن خانواده است.
«یا أیّها الّذین آمنوا قوا اَنفُسکم و اَهلیکُم ناراً» (۱)
«ای کسانی که ایمان آورده اید، خود و خانواده ی خویش را از آتش دوزخ نگاهدارید.»
وقتی پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) به رسالت مبعوث شد فرمان یافت که خویشاوندان خود را از خدا بترساند، یعنی سازندگی جامعه را از ساختن خویشاوندان خود شروع کند.
«و اَنذر عَشیرتک الأقربین» (۲)
«ای پیغمبر خویشاوندان خود را از خدا بترسان»
یعنی سازندگی جامعه را از ساختن اقوام و خانواده ی خود شروع کن. پس اول خانواده ی خویش را بساز سپس به ساختن جامعه بپرداز. خودسازی و ساختن زن و تربیت فرزندان از جمله وظایف بسیار بزرگ پدران است و این مهم تنها در سایه ی تسلط بر اعصاب و خویشتن داری میسر است. و بدانید که هرگز مکتبی برای خودسازی و تربیت صحیح فرزندان و رشد شخصیت معنوی آنها بهتر از محیط خانه پیدا نمی شود.
قبلاً نیز اشاره کردیم که با عمل صالح و خداپسندانه ی خود بخوبی می توانیم همسر خود را مطابق اخلاق خود کنیم البته در صورتی که اخلاق و رفتار ما بر معیار و موازین شرع مقدس اسلام باشد.

محیط خانه مکتب انسان سازی

محیط خانه می تواند محلی برای عروج و سلوک و تکامل مرد و زن باشد مخصوصاً اگر سعه ی صدر داشته باشیم زیرا تکرار و پافشاری و
اصرار، تأثیر بسزا و عجیبی دارد. حرف مؤثر است، ولی عمل تأثیر کامل و مطلوب می گذارد.
اگر کسی بار اول از نصیحت متنبّه نشود سرانجام در اثر تکرار و پافشاری زیاد متنبّه خواهد شد و این مرهون حوصله داشتن و دارا بودن سعه ی صدر است.
یکی از کارهای روان شناسان برای به کرسی نشاندن اهدافشان همین تکرار است ولی عمل مؤثرتر است چنانچه مرد نماز را اول وقت بخواند، زنی نیز نماز را در اول وقت خواهد خواند و اهل تجهّد خواهد شد. اگر مرد در خانه زبان مؤدّب داشته باشد، به هر حال در زن و فرزندان اثر می گذارد به تجربه ثابت شده است که فرزندان مؤدّب پدر و مادر با ادب داشته اند و بالعکس.

حکایت اصمعی

«اصمعی »که مردی متمکن و وزیر مأمون بود نقل می کند«روزی به شکار رفتم در بیابان بی آب و علفی گم شدم.تشنگی مرا از پای در آورده بود.خیمه ای در وسط بیابان دیدم به طرف آن رفتم .دیدم یک زن جوانی در خیمه نشسته ،به او سلام کردم و ازاو تقاضای آب کردم.رنگش پرید.سپس گفت در خیمه آب هست ،ولی اجازه ندارم ازآن به تو بدهم .ولی مقداری شیر برای ناهار دارم.این را برای تو می دهم .شیر را به من داد .طولی نکشید که سیاهیی از دور پیدا شد .این زن تا متوجه ی آن سیاهی شد ظرف آب را برداشت و بیرون از
خیمه منتظر ماندم دیدم پیرمرد سیاه و لنگی، که شوهر این زن بود، با شترش آمد!
زن به استقبال شوهر خود رفته بود. او را نشاند، پاهایش را شست و بسیار احترامش کرد. ولی، هر چه زن محبت و خوش اخلاقی می کرد مرد بدخلقی می نمود و هر چه خستگی داشت سر آن تلافی می کرد. هر چه زن با ملاطفت برخورد می کرد، شوهرش تند و خشن با او سخن می گفت. این منظره ی عجیب را نتوانستم تحمل کنم و حاضر شدم از زیر سایه ی خیمه به زیر آفتاب سوزان بروم اما، این صحنه ی برخورد زن و شوهر را نبینم. از خیمه که بیرون رفتم، مرد به من اعتنایی نکرد، ولی زنش جهت احترام مرا مشایعت کرد وقتی این احترام را از زن جوان دیدم به او گفتم حیف از جوانی و جمالت نیست؟ جوانی و جمال و اخلاق خود را در ازای چه چیزی در اختیار این مرد گذاشته ای؟ او نه جوان است و نه با جمال و نه ثروتی دارد. پس، چرا اینقدر در مقابل او تواضع می کنی و به او احترام می گذاری؟ زن با شنیدن این حرف سخت برآشفت و گفت: «افسوس بر تو! که با این که وزیر مملکت اسلامی هست، با این سخنان پوچ می خواهی محبت همسرم را از دلم بزدایی. چرا سخن چینی می کنی!؟
«اصمعی» گوید: من که از این سخنان متحیر شده بودم با نصیحت او روبرو شدم که می گفت:
روایتی از پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) شنیده ام و می خواهم به این روایت عمل کنم تا با ایمان کامل از دنیا بروم. حضرت در آن روایت این چنین فرمودند:
«ألإیمانُ نصفان، نصفٌ فی الصبر و نصفٌ فی الشُّکر» (۳)
سپس افزود، «دنیا، چه خوب و چه بد، چه تلخ و چه شیرین، می گذرد ولی مهم این است که انسان با ایمان از دنیا برود. دنیا پل رسیدن به آخرت و سرایی که همیشه باقی و محل قرار است آخرت است. اینجا جای مردن و رفتن است و آنجا محل قرار و ثبات و جاودانگی است.» بنابراین باید سلوک را روش خود سازیم از هر فرصتی برای اکمال ایمان خویش بهره جوییم و تا فرصتی باقی است به توشه ی راه اندیشیم که «ألنّاسُ نیامٌ ماتوا إنتبهوا» (۷۹) مردم خوابند، در خواب غفلت به سر می برند و پس از آن که روح از بدنشان بیرون رود و بمیرند، آنگاه بیدار می شوند.
زندگی جاودانه و حقیقی پس از دنیا آغاز می شود و شب اول قبر آغاز حیات ابدی است.

تهذیب نفس، فلسفه ی بزرگ ازدواج

از این رو، بر زن و مرد لازم است که در پرتو کانون گرم خانواده به تکامل دست یازند و همدیگر را با برخوردی از «صبر» و «شکر» که
دو رکن ایمان است یاری کنند. شرع مقدس اسلام در تشکیل خانواده تنها به ارضای غریزه ی جنسی نظر ندارد ـ اگر چه این نکته ی مهم نیز جزیی از فلسفه ی ازدواج است و اسلام برای حفظ عفت عمومی در جوامع بشری به دختران و پسران بالغی که نیاز به ازدواج دارند، امر به پیوند و تشکیل خانواده دنبال می کند عبارت از «تهذیب نفس» است. زیرا محیط خانه و کانون گرم خانواده را بهترین مکتب ارزنده و حیات بخش انسان ساز درست استفاده نکنیم و یا آن را از هم بپاشانیم، تقصیر شارع مقدس اسلام نیست، بلکه خود مقصر هستیم که با عوامل گوناگون باعث سردی کانون خانواده یا از هم پاشیدگی آن شده ایم. چه بسا که با عدم مواظبت و مراقبت از دستور شارع مقدس از خود و همسر و فرزندان خویش، حیوانی درنده می سازیم و تحویل اجتماع می دهیم و خود را به عذابهای برزخی و قیامتی دچار می کنیم که اولین اثرش فشار قبر و عذاب در آنجا است.

شکر نعمتها

خداوند تبارک و تعالی می فرماید: «لَئن شکرتُم لأزیدنّکُم و لَئن کفرتُم إنّ عذابی لشدیدٌ» (۴)
«اگر شما، بندگان، شکرگزار نعمتها باشید، بر نعمتهای شما می افزاییم و اگر کفران نعمت کنید شما را با عذاب شدید گرفتار می کنیم.»
اما، «شکر نعمت» تنها در شکر نعمتهای مادی خلاصه نمی شود. مثلاً هنگام دست یافتن به پولی شکر زبانی کنیم. البته، این یک قسمت از شکر است ولی تمام آن نیست. انسان باید تمام نعمتهای مادی و معنوی پروردگار را شکرگزار باشد.

شکر نعمت بزرگ خانواده

از بالاترین و بهترین نعمتها برای زن و مرد نعمت «خانواده» است. انسان نباید وقتی که ازدواج کرد و تشکیل خانواده داد، از یاد خدا غفلت ورزد. کانون خانواده مکتبی است که باید اعضای خانواده در آن ترقی و رشد معنوی پیدا کنند.
اگر انسان از این نعمت بزرگ خداوند به نحو احسن استفاده نکرد مصداق آیه ی شریفه می شود که فرموده است: «إنّ عذابی لشدیدٌ» و در دنیا و آخرت به عذاب شدید خداوند گرفتار می شود.

خانه محل رحمت

خداوند مرد را برای زن و زن را برای مرد خلق کرده است تا تشکیل خانواده بدهند. و در کانون خانواده آرامش و اطمینان خاطر یابند. محیط خانه باید محل زدودن و زایل شدن نگرانیها و اضطراب خاطرها باشد. قرآن شریف محیط خانه را چنین بیان کرده است:
«خانه محلی است که سر تا پا رأفت و مهربانی و رحمت است».
بنابراین هر گونه رفتاری که باعث به سردی گراییدن کانون خانواده می شود نوعی کفران نعمت است.
عزیزان، باید بدانند که رحمت و رأفت و محبت اموری بسیار حساس و ظریف و همچون شیشه نازکند. گاهی یک سخن نیش دار کافی است محبت چندین ساله را فرو ریزد و چه بسا سخن بیجا و نسنجیده یا سوءظن نسبت به یکدیگر محبت چندین ساله را از دلها زایل کند و کانون خانواده را بر هم زند.

نتیجه ی کفران نعمت خانواده

خانه ای که در آن سوءظن و بی اعتمادی به یکدیگر راه یافته باشد دیگر هرگز شایسته ی نزول برکات و رحمت خداوند نباشد بلکه غضب خداوند بر آن باریدن خواهد گرفت و محل امن و آسایش و آرامش، به مرکز دلهره و ناراحتی و بیماریهای گوناگون روانی مبدل خواهد شد. این عذاب الهی است که در اثر کفران نعمت نازل می شود و هیچ عذابی بالاتر از این نیست که سردی و ناراحتی و یأس و اختلاف و دل مردگی و بی نشاطی بر خانواده ای حاکم باشد، که «إنّ عذابی لشدیدٌ».

فرجام کفران نعمت خانواده

بزرگترین گرفتاری افراد چنین خانواده هایی پس از مرگ بروز می کند زیرا زن و مرد بداخلاق به فشار قبر دچار می شوند و زخم زبانها و زبان درازیهای زن و شوهر به یکدیگر در عالم برزخ به صورت «مار»
و «عقرب» تجسم می یابد و قبر آنها را پر می کند، و تا روز قیامت با آنها همنشین و همدم خواهد بود.
قرآن کریم تعبیری دارد که می فرماید: «ولَهم مّقامعُ من حدیدٍ» (۵)
یعنی «گرز گران و عمودهای آهنین بر سر آنها مهیا باشد»
این گرزهای آتشین را ما با اعمال و رفتارمان به دست ملائکه می دهیم این گرزها وقتی بر سر انسان فرو می آیند آنقدر کوبندگی دارد که انسان را چندین هزار سال پایین می برد. در قرآن آمده است هر گاه این دسته از اهل عذاب بخواهند از دوزخ بیرون بیایند و از غم جانکاه و اندوه سوزنده ی آن نجات یابند فرشتگان عذاب، آنان را به دوزخ برمی گردانند و به آنها می گویند باید عذاب آتش سوزنده را بچشید. (۶) «زقوم» (۷) نتیجه ی اعمال و رفتار ما است.
وقتی زن یا مردی در خانه بداخلاق باشد و محیط خانه را سرد و تلخ کند، در واقع برای فردای خود «زقوم» می کارد. آب جوشان جهنم که «حمیم» نام دارد، نتیجه ی اعمال و رفتار ما است.
«ذلک بما قدّمت اَیدیکُم و أنّ الله لیس بِظلاّم للعبید» (۸)
«این عذاب را به دست خود از پیش فرستادید و خداوند هرگز در حق بندگان خود ستم نخواهد کرد»
وقتی مرد محیط خانه را سرد می کند، به این که دل زن را بسوزاند ـ خواه زن تقصیر داشته باشد و خواه مقصر نباشد ـ روز قیامت با آب جوشان دوزخ یعنی، «حمیم» دل او به همان میزانی که در دنیا با اعمال و گفتار و رفتار خود دل زنش را سوزانیده است، به آتش کشیده می شود.
البته، اگر زن مقصر باشد، مرد باید به روشی که شارع فرموده است یعنی موعظه، قهر و… رفتار کند. و به بهانه ی تقصیر نمی تواند دل او را بسوزاند که در آن صورت همچنان که گفتیم دچار عذاب سخت خواهد شد.

یاری یکدیگر

کمک کردن به زن در امور خانه در آخرت به صورت نعمتهای الهی و «حورالعین» متمثل می شود. از این رو مرد نباید همه ی کارهای منزل را به دوش زن بسپارد. البته، زن باید به وظیفه اش، که خانه داری است، عمل کند. زیرا، رضایت خدا و شرط رفتن به بهشت و خشنودی ائمه ی طاهرین (علیهم السلام) یاری به یکدیگر است هم برای مرد و هم برای زن.
در روایات می خوانیم: اگر زنی سفره ای را پهن یا جمع کند خداوند به او نظر رحمت می کند و جهنم را بر او حرام می کند. البته، بشرط اینکه در بهشت را با سخنان نیشدار و… بر خود نبندد.

کمک امام علی (علیه السلام) در امر خانه

رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) وارد خانه ی حضرت علی (علیه السلام) شدند و مشاهده فرمودند که ایشان مشغول عدس پاک کردن هستند. آنگاه فرمودند اگر مردی به زنش در امر خانه کمک کند، پروردگار عالم از او خشنود می شود
و به او نظر رحمت می کند و بهشت را برایش واجب می کند. هم چنین کسی که بخاطر خدا برای راحتی و آسایش خانواده اش زحمت بکشد و کار کند مثل اینست که در راه خدا جهاد کرده است.

روایتی از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله وسلم)

از پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) روایت شده است که شب معراج دیدم که ملائکه مشغول کار هستند و قصرها می سازند، ولی گاهی دست از کار می کشند، علت را از جبرییل پرسیدم: گفت: مصالح این قصرها از دنیا فرستاده می شود. یعنی اعمال نیک و صالح انسان مصالح و وسایلی هستند که برای ساختن این قصرها و سایر نعمتهای بهشتی به کار می رود.
مثلاً داشتن «حورالعین» در گرو خدمت کردن به همسر است. همچنان که خدمت کردن به مردم در قیامت تبدیل به قصرها می شود و نماز و عبادات به «جنّاتٍ تجری مِن تَحتها الأنهار» (۱۰) تبدیل می شود.
یکی از اصحاب رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) به ایشان عرض کرد ما در آخرت قصرها و حورالعین و نعمتهای فراوانی داریم، حضرت فرمودند به شرط این که آتش نفرستید و آنها را نسوزانید. یعنی، گناهان آتشی هستند که اعمال صالح و نیک انسان را می سوزانند و تباه می کنند. (۱۱)

نمونه ای از تباه کردن اعمال نیک

به عنوان مثال اگر مردی صبح تا شام کار کرده و زحمت کشیده است ولی شب هنگام که به خانه می آید عبوس و نارحت است به طوری که زن و فرزندانش از سخن گفتن با او بهراسند، این کار ارزش الهی ندارد و جهاد در راه خدا محسوب نمی شود.
عزیزان در محیط خانه عبوس نباشید، غم و غصه و ناراحتی را به درون خانه نبرید. شما در بیرون از خانه کار می کنید و خسته می شوید و همسر شما نیز، در خانه به کار و فعالیت مشغول است. او هم خسته می شود. پس باید خستگی یکدیگر را رفع کنید، نه این که با برخوردهای ناصحیح و غیراسلامی برخستگی یکدیگر بیفزایید. از شما عزیزان تقاضا دارم که در این بحثها و درسها اهمیت بدهید، آنها را جامه ی عمل بپوشانید تا با عمل به دستورهای شرع مقدس و نصایح ائمه ی معصومین (علیهم السلام) بهشت را برای خود بخرید و نعمتهای بهشتی را از پیش برای خود مهیا کنید. این دو روزه ی دنیا می گذرد.
آنچه جاویدان و باقی است، اعمال و رفتار خوب و یا بد شما است. اعمال شما تجسم پیدا می کند. خیلی مواظب باشید چون در برزخ و قیامت با شما همنشین و قرین خواهد بود.

پی نوشت :

۱-سوره ی تحریم، آیه ی ۶.
۲-سوره ی شعرا، آیه ی ۲۱۴.
۳-بحارالانوار، ج ۷۴، ص ۱۵۳.
۴-همان، ج ۴ ص ۴۳.
۵-سوره ی ابراهیم، آیه ۷.
۶-سوره ی حج، آیه ی ۲۱.
۷-سوره ی حج، آیه ی ۲۲.
۸-زقوم: «نام درختی است در قعر جهنم می روید، و طعام گناهکاران است، وقتی گناهکاران از «زقوم» می خورند درونشان به جوش می آید و به آتش کشیده می شود.
۹-سوره ی آل عمران ، آیه ی ۱۸۲.
۱۰-سوره ی بقره، آیه ی ۲۵.
۱۱-حدیث معراج ـ بحارالانوار، ج ۸، ص ۲۹۱.

منبع: کتاب خانواده در اسلام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: