سه شنبه - ۱۳۹۷/۰۸/۲۹
صفحه اصلی >> گوناگون >> مناسبت ها >> خانواده از منظر قرآن کریم

خانواده از منظر قرآن کریم

نویسنده: جمعی از محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن کریم
خانواده در فارسى، معادل «اهل» در کلام عرب است.[۱] «اهل الرجل» کسانى را گویند که با او در یک مسکن زندگى کنند[۲] و به مفهوم محدود آن عبارت است از یک واحد اجتماعى، ناشى از ازدواج یک زن و یک مرد که فرزندان پدید آمده از آنها آن را تکمیل مى کنند.[۳] لازم به ذکر است که هر یک از عناوین «آل»، «ازدواج» و «فرزند» در جایگاه خودش مطرح مى شود. در این مدخل از مشتقّات «اهل»، «زوج»، «نکح»، «نسب»، «صهر» و از جمله هایى که بر خانواده به مفهوم محدود آن دلالت مى کند، استفاده شده است.
اهمّ عناوین: آرامش خانواده، اختلاف در خانواده، تربیت خانواده، تشکیل خانواده، تقوا در خانواده، حقوق خانواده.

آرامش خانواده

۱. آرامش و سکون خانواده، فلسفه تشکیل آن:
…نِسائِکُم هُنَّ لِباسٌ لَکُم واَنتُم لِباسٌ لَهُنَّ… .[۴]بقره (۲) ۱۸۷
هُوَ الَّذى خَلَقَکُم مِن نَفس وحِدَه وجَعَلَ مِنها زَوجَها لِیَسکُنَ اِلَیها…. اعراف (۷) ۱۸۹
ومِن ءایـتِهِ اَن خَلَقَ لَکُم مِن اَنفُسِکُم اَزوجـًا لِتَسکُنوا اِلَیها…. روم (۳۰) ۲۱

۲. سکون و آرامش در خانواده، از آیات الهى براى اندیشه مندان:

ومِن ءایـتِهِ اَن خَلَقَ لَکُم مِن اَنفُسِکُم اَزوجـًا لِتَسکُنوا اِلَیها…اِنَّ فى ذلِکَ لاَیـت لِقَوم یَتَفَکَّرون. روم (۳۰) ۲۱

۳. آرامش خانواده و پایدارى آن، در پرتو مودّت و مهربانى میان زن و شوهر:

…اَن خَلَقَ لَکُم مِن اَنفُسِکُم اَزوجـًا لِتَسکُنوا اِلَیها وجَعَلَ بَینَکُم مَوَدَّهً…. روم (۳۰) ۲۱

۴. آرامش خانواده، در پرتو رحمت خدا، میان زن و شوهر:

ومِن ءایـتِهِ اَن خَلَقَ لَکُم مِن اَنفُسِکُم اَزوجـًا لِتَسکُنوا اِلَیها وجَعَلَ بَینَکُم مَوَدَّهً ورَحمَهً اِنَّ فى ذلِکَ لاَیـت لِقَوم یَتَفَکَّرون. روم (۳۰) ۲۱
آشتى در خانواده => آشتى، آشتى در خانواده و اصلاح، اصلاح خانواده
احسان به خانواده

۵. احسان همراه پرهیزکارى در محیط خانواده، از توصیه هاى خانواده:

واِنِ امرَاَهٌ خافَت مِن بَعلِها نُشوزًا اَو اِعراضـًا…واِن تُحسِنوا…. نساء (۴) ۱۲۸

۶. احسان به خانواده، سبب زوال بخل و فرومایگى نفسانى:

واِنِ امرَاَهٌ خافَت مِن بَعلِها نُشوزًا اَو اِعراضـًا فَلا جُناحَ عَلَیهِما اَن یُصلِحا بَینَهُما صُلحـًا والصُّلحُ خَیرٌ واُحضِرَتِ الاَنفُسُ الشُّحَّ واِن تُحسِنوا…. نساء (۴) ۱۲۸

۷. احسان به خانواده، درپى دارنده پاداش الهى:

واِنِ امرَاَهٌ خافَت مِن بَعلِها نُشوزًا اَو اِعراضـًا…واِن تُحسِنوا…فَاِنَّ اللّهَ کَانَ بِما تَعمَلونَ خَبیرا.[۵] نساء (۴) ۱۲۸
اختلاف در خانواده

۸. لزوم پیشگیرى از بروز اختلاف در خانواده:

…والّـتى تَخافونَ نُشوزَهُنَّ… * واِن خِفتُم شِقاقَ بَینِهِما فَابعَثوا حَکَمـًا مِن اَهلِهِ وحَکَمـًا مِن اَهلِها اِن یُریدا اِصلـحـًا…. نساء (۴) ۳۴ و ۳۵
واِنِ امرَاَهٌ خافَت مِن بَعلِها نُشوزًا اَو اِعراضـًا فَلا جُناحَ عَلَیهِما اَن یُصلِحا بَینَهُما صُلحـًا والصُّلحُ خَیرٌ…. نساء (۴) ۱۲۸

۹. مسئولیّت خویشاوندان، در رفع اختلافات خانوادگى، مورد توجّه خداوند:

واِن خِفتُم شِقاقَ بَینِهِما فَابعَثوا حَکَمـًا مِن اَهلِهِ وحَکَمـًا مِن اَهلِها اِن یُریدا اِصلـحـًا یُوَفِّقِ اللّهُ بَینَهُما اِنَّ اللّهَ کانَ عَلیمـًا خَبیرا. نساء (۴) ۳۵

عوامل اختلاف در خانواده

۱. اعراض از همسر
۱۰. اعراض شوهر از همسرش، از عوامل اختلاف در خانواده:
واِنِ امرَاَهٌ خافَت مِن بَعلِها…اَو اِعراضـًا فَلا جُناحَ عَلَیهِما اَن یُصلِحا بَینَهُما صُلحـًا….نساء (۴) ۱۲۸

۲. بخل

۱۱. بخل و عدم گذشت، از عوامل اختلاف خانوادگى:
واِنِ امرَاَهٌ خافَت مِن بَعلِها نُشوزًا اَو اِعراضـًا فَلا جُناحَ عَلَیهِما اَن یُصلِحا بَینَهُما…واُحضِرَتِ الاَنفُسُ الشُّحَّ….[۶] نساء (۴) ۱۲۸

۳. سحر

۱۲. استفاده از سِحر، از عوامل ایجاد اختلاف و تفرقه در خانواده:
…ولـکِنَّ الشَّیـطینَ کَفَروا یُعَلِّمونَ النّاسَ السِّحرَ وما اُنزِلَ عَلَى المَلَکَینِ بِبابِلَ هـروتَ ومـروتَ…فَیَتَعَلَّمونَ مِنهُما ما یُفَرِّقونَ بِهِ بَینَ المَرءِ وزَوجِهِ…. بقره (۲) ۱۰۲

۴. نشوز

۱۳. نشوز و نافرمانى زن، از عوامل اختلاف خانواده:
…والّـتى تَخافونَ نُشوزَهُنَّ فَعِظوهُنَّ واهجُروهُنَّ فِى المَضاجِعِ واضرِبوهُنَّ….نساء (۴) ۳۴
۱۴. نشوز شوهر، از عوامل اختلاف خانواده:
واِنِ امرَاَهٌ خافَت مِن بَعلِها نُشوزًا اَو اِعراضـًا فَلا جُناحَ عَلَیهِما اَن یُصلِحا بَینَهُما صُلحـًا….نساء (۴) ۱۲۸

استهزا در خانواده

۱۵. استهزا و لطیفه گویى کافران (صدر اسلام) در جمع خانواده خویش، از خاطره هاى دیدار خود با مؤمنان، امرى لذّت آور براى آنان:
اِنَّ الَّذینَ اَجرَموا کانوا مِنَ الَّذینَ ءامَنوا یَضحَکون * واِذا مَرّوا بِهِم یَتَغامَزون * واِذَا انقَلَبوا اِلى اَهلِهِمُ انقَلَبوا فَکِهین * فَالیَومَ الَّذینَ ءامَنوا مِنَ الکُفّارِ یَضحَکون.مطففین (۸۳) ۲۹ ـ ۳۱ و ۳۴

اسرار خانواده

۱۶. حفظ و نگهدارى اسرار خانوادگى از دیگران، حتّى از برخى اعضاى خانواده، امرى لازم:
واِذ اَسَرَّ النَّبىُّ اِلى بَعضِ اَزوجِهِ حَدیثـًا فَلَمّا نَبَّاَت بِهِ واَظهَرَهُ اللّهُ عَلَیهِ عَرَّفَ بَعضَهُ واَعرَضَ عَن بَعض… * اِن تَتوبا اِلَى اللّهِ فَقَد صَغَت قُلوبُکُما… . تحریم (۶۶) ۳ و ۴
نیز => همین مدخل، خانواده محمّد
اصلاح خانواده => آشتى، آشتى در خانواده و اصلاح، اصلاح خانواده

امر به معروف در خانواده

۱۷. امر به معروف و نهى از منکر خانواده، وظیفه اى الهى بر عهده مؤمنان:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا قوا اَنفُسَکُم واَهلیکُم نارًا….[۷] تحریم (۶۶) ۶
۱۸. امر به معروف و نهى از منکر در خانواده، زمینه ساز نجات شان از آتش جهنّم:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا قوا اَنفُسَکُم واَهلیکُم نارًا وقودُهَا النّاسُ والحِجارَهُ…. تحریم (۶۶) ۶
نیز => همین مدخل، زکات در خانواده و نماز در خانواده

انحراف در خانواده

۱۹. انحراف و کفر، در افراد خانواده نوح:
ونادى نوحٌ رَبَّهُ فَقالَ رَبِّ اِنَّ ابنى مِن اَهلى… * قالَ یـنوحُ اِنَّهُ لَیسَ مِن اَهلِکَ اِنَّهُ عَمَلٌ غَیرُ صــلِح…. هود (۱۱) ۴۵ و ۴۶
فَاَوحَینا اِلَیهِ اَنِ اصنَعِ الفُلکَ…فَاسلُک فیها…واَهلَکَ اِلاّ مَن سَبَقَ عَلَیهِ القَولُ مِنهُم ولا تُخـطِبنى فِى الَّذینَ ظَـلَموا اِنَّهُم مُغرَقون.مؤمنون (۲۳) ۲۷
ضَرَبَ اللّهُ مَثَلاً لِلَّذینَ کَفَرُوا امرَاَتَ نوح … کانَتا تَحتَ عَبدَینِ مِن عِبادِنا صــلِحَینِ فَخانَتاهُما فَلَم یُغنیا عَنهُما مِنَ اللّهِ شیــًا… .تحریم (۶۶) ۱۰
۲۰. ظالم بودن برخى اعضاى خانواده نوح:
فَاَوحَینا اِلَیهِ اَنِ اصنَعِ الفُلکَ بِاَعیُنِنا ووحیِنا فَاِذا جاءَ اَمرُنا وفَارَ التَّنّورُ فَاسلُک فیها مِن کُلّ زَوجَینِ اثنَینِ واَهلَکَ اِلاّ مَن سَبَقَ عَلَیهِ القَولُ مِنهُم ولا تُخـطِبنى فِى الَّذینَ ظَـلَموا اِنَّهُم مُغرَقون. مؤمنون (۲۳) ۲۷
۲۱. غرق شدن برخى اعضاى خانواده نوح، به علّت ستمگرى آنان:
فَاَوحَینا اِلَیهِ اَنِ اصنَعِ الفُلکَ بِاَعیُنِنا ووحیِنا فَاِذا جاءَ اَمرُنا وفَارَ التَّنّورُ فَاسلُک فیها مِن کُلّ زَوجَینِ اثنَینِ واَهلَکَ اِلاّ مَن سَبَقَ عَلَیهِ القَولُ مِنهُم ولا تُخـطِبنى فِى الَّذینَ ظَـلَموا اِنَّهُم مُغرَقون. مؤمنون (۲۳) ۲۷
۲۲. انحراف و کفر، در خانواده لوط:
اِلاّ ءالَ لوط اِنّا لَمُنَجّوهُم اَجمَعین * اِلاَّ امرَاَتَهُ قَدَّرنا اِنَّها لَمِنَ الغـبِرین. حجر (۱۵) ۵۹ و ۶۰
قالَ اِنَّ فیها لوطـًا قالوا نَحنُ اَعلَمُ بِمَن فیها لَنُنَجِّیَنَّهُ واَهلَهُ اِلاَّ امرَاَتَهُ کانَت مِنَ الغـبِرین.عنکبوت (۲۹) ۳۲
ضَرَبَ اللّهُ مَثَلاً لِلَّذینَ کَفَرُوا امرَاَتَ نوح وامرَاَتَ لوط کانَتا تَحتَ عَبدَینِ مِن عِبادِنا صــلِحَینِ فَخانَتاهُما فَلَم یُغنیا عَنهُما مِنَ اللّهِ شیــًا…. تحریم (۶۶) ۱۰
۲۳. فراهم کردن زمینه انحراف خود و خانواده خویش، سبب خسران در آخرت:
فاعبُدوا ما شِئتُم مِن دونِهِ قُل اِنَّ الخـسِرینَ الَّذینَ خَسِروا اَنفُسَهُم واَهلیهِم یَومَ القِیـمَهِ اَلا ذلِکَ هُوَ الخُسرانُ المُبین. زمر (۳۹) ۱۵
وتَرهُم یُعرَضونَ عَلَیها خـشِعینَ مِنَ الذُّلِّ یَنظُرونَ مِن طَرف خَفىّ وقالَ الَّذینَ ءامَنوا اِنَّ الخـسِرینَ الَّذینَ خَسِرُوا اَنفُسَهُم واَهلیهِم یَومَ القِیـمَهِ…. شورى (۴۲) ۴۵

بازگشت به خانواده

۲۴. امید دادن خداوند به همسران مؤمن مطلّقه در ایّام عدّه، براى پدید آمدن زمینه هاى بازگشت آنان به زندگى مشترک خانوادگى:
یـاَیُّهَا النَّبىُّ اِذا طَـلَّقتُمُ النِّساءَ فَطَـلِّقوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ واَحصُوا العِدَّهَ واتَّقُوا اللّهَ رَبَّکُم لا تُخرِجوهُنَّ مِن بُیوتِهِنَّ ولا یَخرُجنَ اِلاّ اَن یَأتینَ بِفـحِشَه مُبَیِّنَه…لا تَدرى لَعَلَّ اللّهَ یُحدِثُ بَعدَ ذلِکَ اَمرا. طلاق (۶۵) ۱
۲۵. پندار نادرست متخلّفان از حدیبیّه، بر بازنگشتن پیامبر(صلى الله علیه وآله) و مجاهدان به خانواده هاى شان:
بَل ظَنَنتُم اَن لَن یَنقَلِبَ الرَّسولُ والمُؤمِنونَ اِلى اَهلیهِم اَبَدًا وزُیِّنَ ذلِکَ فى قُلوبِکُم وظَنَنتُم ظَنَّ السَّوءِ وکُنتُم قَومـًا بورا.[۸]فتح (۴۸) ۱۲
۲۶. کافران مسخره کننده مؤمنان، شادمان از پوزخندها و اشاره هاى طعنه آمیز خود، هنگام بازگشت به خانواده هاى شان:
واِذَا انقَلَبوا اِلى اَهلِهِمُ انقَلَبوا فَکِهین.مطففین (۸۳) ۳۱
۲۷. بازگشت شادمانه اصحاب یمین به خانواده خویش، پس از حسابرسى در قیامت:
فَاَمّا مَن اوتِىَ کِتـبَهُ بِیَمینِه * فَسَوفَ یُحاسَبُ حِسابـًا یَسِیرا * ویَنقَلِبُ اِلى اَهلِهِ مَسرورا.انشقاق (۸۴) ۷ ـ ۹
۲۸. ناتوانى انسان از بازگشت به خانواده خود، هنگام فرارسیدن صیحه مرگبار:
ما یَنظُرونَ اِلاّ صَیحَهً وحِدَهً تَأخُذُهُم وهُم یَخِصِّمون * …ولا اِلى اَهلِهِم یَرجِعون.یس (۳۶) ۴۹ و ۵۰

پوشاک خانواده

۲۹. پوشاک متعارف خانواده، ملاک پرداخت کفّاره قسم:
…ولـکِن یُؤاخِذُکُم بِما عَقَّدتُمُ الاَیمـنَ فَکَفّـرَتُهُ … مِن اَوسَطِ ما تُطعِمونَ اَهلیکُم اَو کِسوَتُهُم … ذلِکَ کَفّـرَهُ اَیمـنِکُم اِذا حَلَفتُم … .[۹]مائده (۵) ۸۹
۳۰. تبیین پوشاک متعارف خانواده، در پرداخت کفّاره قسم، زمینه اى براى شکرگزارى:
…الاَیمـنَ فَکَفّـرَتُهُ اِطعامُ عَشَرَهِ مَسـکینَ مِن اَوسَطِ…اَو کِسوَتُهُم…ذلِکَ کَفّـرَهُ اَیمـنِکُم اِذا حَلَفتُم…کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللّهُ لَکُم ءایـتِهِ لَعَلَّکُم تَشکُرون. مائده (۵) ۸۹
۳۱. تبیین پوشاک متعارف خانواده، براى پرداخت کفّاره قسم، از آیات الهى:
…الاَیمـنَ فَکَفّـرَتُهُ اِطعامُ عَشَرَهِ مَسـکینَ مِن اَوسَطِ ما…اَو کِسوَتُهُم…ذلِکَ کَفّـرَهُ اَیمـنِکُم اِذا حَلَفتُم…کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللّهُ لَکُم ءایـتِهِ….مائده (۵) ۸۹

پیدایش خانواده

۳۲. پیدایش خانواده، با پیوندهاى نسبى:
وهُوَ الَّذى خَلَقَ مِنَ الماءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبـًا….[۱۰]فرقان (۲۵) ۵۴
۳۳. پیدایش خانواده، با پیوندهاى سببى:
وهُوَ الَّذى خَلَقَ مِنَ الماءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ…وصِهرًا…. فرقان (۲۵) ۵۴
وهُوَ الَّذى خَلَقَ مِنَ الماءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبـًا وصِهرًا….[۱۱] فرقان (۲۵) ۵۴
۳۴. پیدایش خانواده با پیوندهاى سببى و نسبى، از آیات خداوند:
وهُوَ الَّذى خَلَقَ مِنَ الماءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبـًا وصِهرًا…. فرقان (۲۵) ۵۴
۳۵. پیدایش خانواده با پیوندهاى سببى و نسبى، از نشانه هاى ربوبیّت و قدرت خداوند:
وهُوَ الَّذى خَلَقَ مِنَ الماءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبـًا وصِهرًا وکانَ رَبُّکَ قَدیرا. فرقان (۲۵) ۵۴

تبعیض در خانواده

۳۶. احساس فرزندان یعقوب، در تبعیض محبّت به فرزندان، برانگیزاننده حسادت میان آن:
اِذ قالوا لَیوسُفُ واَخوهُ اَحَبُّ اِلى اَبینا مِنّا ونَحنُ عُصبَهٌ اِنَّ اَبانا لَفى ضَلـل مُبین * اُقتُلوا یوسُفَ اَوِ اطرَحوهُ اَرضـًا یَخلُ لَکُم وجهُ اَبیکُم وتَکونوا مِن بَعدِهِ قَومـًا صــلِحین.یوسف (۱۲) ۸ و ۹

تربیت خانواده

۳۷. تلاش اسماعیل صادق الوعد، براى آموزش و تربیت دینى خانواده اش:
واذکُر فِى الکِتـبِ اِسمـعیلَ اِنَّهُ کانَ صادِقَ الوَعدِ… * وکانَ یَأمُرُ اَهلَهُ بِالصَّلوهِ والزَّکوهِ….مریم (۱۹) ۵۴ و ۵۵
۳۸. تربیت دینى در محیط خانواده، فرمان خداوند به پیامبر(صلى الله علیه وآله):
وأمُر اَهلَکَ بِالصَّلوهِ واصطَبِر عَلَیها….طه (۲۰) ۱۳۲
۳۹. لزوم تربیت دینى اعضاى خانواده، براى نجات از آتش جهنّم:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا قوا اَنفُسَکُم واَهلیکُم نارًا وقودُهَا النّاسُ والحِجارَهُ…. تحریم (۶۶) ۶

تشکیل خانواده

۴۰. تشکیل خانواده، سبب جلوگیرى از افشاى عیوب و آلودگیهاى جنسى:
…هُنَّ لِباسٌ لَکُم واَنتُم لِباسٌ لَهُنَّ… .[۱۲]بقره (۲) ۱۸۷
۴۱. تشکیل خانواده از جانب پیامبر(صلى الله علیه وآله)، مورد سرزنش مشرکان:
ولَقَد اَرسَلنا رُسُلاً مِن قَبلِکَ وجَعَلنا لَهُم اَزوجـًا وذُرِّیَّهً وما کانَ لِرَسول اَن یَأتِىَ بِـایَه اِلاّ بِاِذنِ اللّهِ لِکُلِّ اَجَل کِتاب.[۱۳]رعد (۱۳) ۳۸
آثار تشکیل خانواده => ازدواج، آثار ازدواج و نیز همین مدخل، آرامش خانواده و خانواده آدم

انبیا و تشکیل خانواده

۴۲. تشکیل خانواده، از سوى انبیاى پیش از پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله):
ولَقَد اَرسَلنا رُسُلاً مِن قَبلِکَ وجَعَلنا لَهُم اَزوجـًا وذُرِّیَّهً…. رعد (۱۳) ۳۸
۴۳. عیب نبودن تشکیل خانواده از جانب پیامبر(صلى الله علیه وآله)، با توجّه به تشکیل خانواده از ناحیه پیامبران پیش از وى:
ولَقَد اَرسَلنا رُسُلاً مِن قَبلِکَ وجَعَلنا لَهُم اَزوجـًا وذُرِّیَّهً وما کانَ لِرَسول اَن یَأتِىَ بِـایَه اِلاّ بِاِذنِ اللّهِ لِکُلِّ اَجَل کِتاب. رعد (۱۳) ۳۸

تشکیل خانواده و اقتصاد

۴۴. تأثیر مسائل اقتصادى، در تشکیل و استحکام خانواده:
واَنکِحوا الاَیـمى مِنکُم والصّــلِحینَ مِن عِبادِکُم واِمائِکُم اِن یَکونوا فُقَراءَ یُغنِهِمُ اللّهُ مِن فَضلِهِ… * ولیَستَعفِفِ الَّذینَ لایَجِدونَ نِکاحـًا حَتّى یُغنِیَهُمُ اللّهُ مِن فَضلِهِ…. نور (۲۴) ۳۲ و ۳۳
۴۵. کمبود امکانات اقتصادى و فقر مالى، مانع تشکیل خانواده:
واَنکِحوا الاَیـمى مِنکُم والصّــلِحینَ مِن عِبادِکُم واِمائِکُم اِن یَکونوا فُقَراءَ یُغنِهِمُ اللّهُ مِن فَضلِهِ واللّهُ وسِعٌ عَلیم * ولیَستَعفِفِ الَّذینَ
لایَجِدونَ نِکاحـًا حَتّى یُغنِیَهُمُ اللّهُ مِن فَضلِهِ … . نور (۲۴) ۳۲ و ۳۳
۴۶. لزوم پایبندى مردان به عفّت، در صورت مانع اقتصادى براى تشکیل خانواده:
ولیَستَعفِفِ الَّذینَ لایَجِدونَ نِکاحـًا حَتّى یُغنِیَهُمُ اللّهُ مِن فَضلِهِ…. نور (۲۴) ۳۳
۴۷. امید دادن خداوند به مردان فاقد امکانات اقتصادى، در تشکیل خانواده:
ولیَستَعفِفِ الَّذینَ لایَجِدونَ نِکاحـًا حَتّى یُغنِیَهُمُ اللّهُ مِن فَضلِهِ…. نور (۲۴) ۳۳

معیار تشکیل خانواده

۱. عفّت
۴۸. عفّت و پاکدامنى، از معیارهاى ازدواج و تشکیل خانواده:
ومَن لَم یَستَطِع مِنکُم طَولاً اَن یَنکِحَ المُحصَنـتِ المُؤمِنـتِ فَمِن ما مَلَکَت اَیمـنُکُم مِن فَتَیـتِکُمُ المُؤمِنـتِ…فانکِحوهُنَّ بِاِذنِ اَهلِهِنَّ وءاتوهُنَّ اُجورَهُنَّ بِالمَعروفِ مُحصَنـت غَیرَ مُسـفِحـت ولا مُتَّخِذتِ اَخدان…. نساء (۴) ۲۵
الیَومَ اُحِلَّ لَکُمُ…والمُحصَنـتُ مِنَ المُؤمِنـتِ والمُحصَنـتُ مِنَ الَّذینَ اوتوا الکِتـبَ مِن قَبلِکُم اِذا ءاتَیتُموهُنَّ اُجورَهُنَّ مُحصِنینَ غَیرَ مُسـفِحینَ ولا مُتَّخِذِى اَخدان…. مائده (۵) ۵
الزّانى لا یَنکِحُ اِلاّ زانِیَهً اَو مُشرِکَهً والزّانِیَهُ لا یَنکِحُها اِلاّ زان اَو مُشرِکٌ وحُرِّمَ ذلِکَ عَلَى المُؤمِنین. نور (۲۴) ۳
الخَبیثـتُ لِلخَبیثینَ والخَبیثونَ لِلخَبیثـتِ والطَّیِّبـتُ لِلطَّیِّبینَ والطَّیِّبونَ لِلطَّیِّبـتِ اُولـئِکَ مُبَرَّءونَ مِمّا یَقولونَ…. نور (۲۴) ۲۶
۲. کفویّت
۴۹. سنخیّت و هم کفو بودن در ایمان و اعتقادات، از معیارهاى تشکیل خانواده:
ولا تَنکِحوا المَشرِکـتِ حَتّى یُؤمِنَّ ولاََمَهٌ مُؤمِنَهٌ خَیرٌ مِن مُشرِکَه ولَو اَعجَبَتکُم ولا تُنکِحوا المُشرِکینَ حَتّى یُؤمِنوا ولَعَبدٌ مُؤمِنٌ خَیرٌ مِن مُشرِک ولَو اَعجَبَکُم…. بقره (۲) ۲۲۱
ومَن لَم یَستَطِع مِنکُم طَولاً اَن یَنکِحَ المُحصَنـتِ المُؤمِنـتِ فَمِن ما مَلَکَت اَیمـنُکُم مِن فَتَیـتِکُمُ المُؤمِنـتِ…. نساء (۴) ۲۵
الیَومَ اُحِلَّ لَکُمُ…والمُحصَنـتُ مِنَ المُؤمِنـتِ والمُحصَنـتُ مِنَ الَّذینَ اوتوا الکِتـبَ مِن قَبلِکُم اِذا ءاتَیتُموهُنَّ اُجورَهُنَّ مُحصِنینَ غَیرَ مُسـفِحینَ ولا مُتَّخِذِى اَخدان ومَن یَکفُر بِالایمـنِ فَقَد حَبِطَ عَمَلُهُ وهُوَ فِى الأخِرَهِ مِنَ الخـسِرین. مائده (۵) ۵
الزّانى لا یَنکِحُ اِلاّ زانِیَهً اَو مُشرِکَهً والزّانِیَهُ لا یَنکِحُها اِلاّ زان اَو مُشرِکٌ وحُرِّمَ ذلِکَ عَلَى المُؤمِنین. نور (۲۴) ۳
الخَبیثـتُ لِلخَبیثینَ والخَبیثونَ لِلخَبیثـتِ والطَّیِّبـتُ لِلطَّیِّبینَ والطَّیِّبونَ لِلطَّیِّبـتِ اُولـئِکَ مُبَرَّءونَ مِمّا یَقولونَ…. نور (۲۴) ۲۶

تقوا در خانواده

۵۰. رعایت تقوا در محیط خانواده، از توصیه هاى خداوند:
نِساؤُکُم حَرثٌ لَکُم فَأتوا حَرثَکُم اَنّى شِئتُم…واتَّقوا اللّهَ…. بقره (۲) ۲۲۳
واِذَا طَـلَّقتُمُ النِّساءَ فَبَلَغنَ اَجَلَهُنَّ فَاَمسِکوهُنَّ بِمَعروف اَو سَرِّحوهُنَّ بِمَعروف ولا تُمسِکوهُنَّ ضِرارًا لِتَعتَدوا…واتَّقوا اللّهَ… * والولِدتُ یُرضِعنَ اَولـدَهُنَّ حَولَینِ کامِلَینِ لِمَن اَرادَ اَن یُتِمَّ الرَّضاعَهَ وعَلَى المَولودِ لَهُ رِزقُهُنَّ وکِسوَتُهُنَّ بِالمَعروفِ لاتُکَلَّفُ نَفسٌ اِلاّ وُسعَها لاتُضارَّ ولِدَهٌ بِوَلَدِها ولا مَولودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ وعَلَى الوارِثِ مِثلُ ذلِکَ فَاِن اَرادا فِصَالاً عَن تَراض مِنهُما وتَشَاوُر فَلا جُنَاحَ عَلَیهِما واِن اَرَدتُّم اَن تَستَرضِعوا اَولـدَکُم فَلا جُناحَ عَلَیکُم اِذَا سَلَّمتُم ما ءَاتَیتُم بِالمَعروفِ واتَّقوا اللّهَ… . بقره (۲) ۲۳۱ و ۲۳۳
واِنِ امرَاَهٌ خافَت مِن بَعلِها نُشوزًا اَو اِعراضـًا فَلا جُناحَ عَلَیهِما اَن یُصلِحا بَینَهُما صُلحـًا…واِن…وتَتَّقوا…. نساء (۴) ۱۲۸
یـاَیُّهَا النَّبىُّ اِذا طَـلَّقتُمُ النِّساءَ فَطَـلِّقوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ واَحصُوا العِدَّهَ واتَّقُوا اللّهَ رَبَّکُم … .طلاق (۶۵) ۱
۵۱. برخوردارى رعایت کنندگان تقوا در محیط خانواده، از پاداش الهى:
واِنِ امرَاَهٌ خافَت مِن بَعلِها نُشوزًا اَو اِعراضـًا فَلا جُناحَ عَلَیهِما اَن یُصلِحا بَینَهُما صُلحـًا…واِن تُحسِنوا وتَتَّقوا فَاِنَّ اللّهَ کَانَ بِما تَعمَلونَ خَبیرا.[۱۴]نساء (۴) ۱۲۸
۵۲. رعایت تقوا و عدالت به میزان توانایى بین همسران در خانواده، عامل آمرزش شوهر:
ولَن تَستَطیعوا اَن تَعدِلوا بَینَ النِّساءِ ولَو حَرَصتُم فَلا تَمیلوا کُلَّ المَیلِ فَتَذَروها کالمُعَلَّقَهِ واِن تُصلِحوا وتَتَّقوا فَاِنَّ اللّهَ کَانَ غَفورًا رَحیمـا.[۱۵]نساء (۴) ۱۲۹
۵۳. تقواپیشگى مردان و زنان مطلّقه، موجب رهایى از مشکلات روابط زناشویى و خروج از تنگناهاى زندگى خانوادگى:
یـاَیُّهَا النَّبىُّ اِذا طَـلَّقتُمُ النِّساءَ فَطَـلِّقوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ…واتَّقُوا اللّهَ رَبَّکُم لا تُخرِجوهُنَّ مِن بُیوتِهِنَّ ولا یَخرُجنَ اِلاّ اَن یَأتینَ بِفـحِشَه مُبَیِّنَه وتِلکَ حُدودُ اللّهِ… * فَاِذا بَلَغنَ اَجَلَهُنَّ فَاَمسِکوهُنَّ بِمَعروف…ذلِکُم یوعَظُ بِهِ مَن کانَ یُؤمِنُ بِاللّهِ والیَومِ الأخِرِ ومَن یَتَّقِ اللّهَ یَجعَل لَهُ مَخرَجـا. طلاق (۶۵) ۱ و ۲

تکبّر در خانواده

۵۴. تکبّر و به خود بالیدن تکذیب گران حق در میان خانواده خویش، عملى مذموم و مورد تهدید خداوند:
ولـکِن کَذَّبَ وتَوَلّى * ثُمَّ ذَهَبَ اِلى اَهلِهِ یَتَمَطّى * اَولى لَکَ فَاَولى * ثُمَّ اَولى لَکَ فَاَولى. قیامت (۷۵) ۳۲ ـ ۳۵

چشم روشنى خانواده

۵۵. وسیله چشم روشنى قرار گرفتن همسران و نوادگان براى خانواده، از دعاهاى عبادالرّحمان:
وعِبادُ الرَّحمـنِ الَّذینَ… * والَّذینَ یَقولونَ
رَبَّنا هَب لَنا مِن اَزوجِنا وذُرّیّـتِنا قُرَّهَ اَعیُن واجعَلنا لِلمُتَّقینَ اِمامـا. فرقان (۲۵) ۶۳ و ۷۴
۵۶. موسى(علیه السلام)، فرزندخوانده خانواده فرعون و چشم روشنى براى آن:
وقالَتِ امرَاَتُ فِرعَونَ قُرَّتُ عَین لى ولَکَ لا تَقتُلوهُ عَسى اَن یَنفَعَنا اَو نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وهُم لا یَشعُرون. قصص (۲۸) ۹
۵۷. فرزند، مایه سرور و چشم روشنى در خانواده:
والَّذینَ یَقولونَ رَبَّنا هَب لَنا مِن اَزوجِنا وذُرّیّـتِنا قُرَّهَ اَعیُن…. فرقان (۲۵) ۷۴
۵۸. فرزندخوانده، مایه چشم روشنى در خانواده فرعون:
وقالَتِ امرَاَتُ فِرعَونَ قُرَّتُ عَین لى ولَکَ لا تَقتُلوهُ عَسى اَن یَنفَعَنا اَو نَتَّخِذَهُ وَلَدًا….قصص (۲۸) ۹

حفظ خانواده

۵۹. حفظ کانون خانواده، توصیه خداوند به زن و شوهر:
واِنِ امرَاَهٌ خافَت مِن بَعلِها نُشوزًا اَو اِعراضـًا فَلا جُناحَ عَلَیهِما اَن یُصلِحا بَینَهُما صُلحـًا والصُّلحُ خَیرٌ واُحضِرَتِ الاَنفُسُ الشُّحَّ واِن تُحسِنوا وتَتَّقوا فَاِنَّ اللّهَ کَانَ بِما تَعمَلونَ خَبیرا.نساء (۴) ۱۲۸
۶۰. لزوم حفظ خود و خانواده، از زمینه هاى ورود به آتش جهنّم:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا قوا اَنفُسَکُم واَهلیکُم نارًا و قودُهَا النّاسُ و الحِجارَهُ عَلَیها … .تحریم (۶۶) ۶

حقوق خانواده

۶۱. نقش سازنده ایمان به خدا و روز قیامت در ایجاد رابطه صحیح میان همسران و رعایت حقوق متقابل آنان در محیط خانواده:
یـاَیُّهَا النَّبىُّ اِذا طَـلَّقتُمُ النِّساءَ فَطَـلِّقوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ واَحصُوا العِدَّهَ واتَّقُوا اللّهَ رَبَّکُم لا تُخرِجوهُنَّ مِن بُیوتِهِنَّ ولا یَخرُجنَ اِلاّ اَن یَأتینَ بِفـحِشَه مُبَیِّنَه… * فَاِذا بَلَغنَ اَجَلَهُنَّ فَاَمسِکوهُنَّ بِمَعروف اَوفَارِقوهُنَّ بِمَعروف واَشهِدوا ذَوى عَدل مِنکُم واَقیمُوا الشَّهـدَهَ لِلّهِ ذلِکُم یوعَظُ بِهِ مَن کانَ یُؤمِنُ بِاللّهِ والیَومِ الأخِرِ…. طلاق (۶۵) ۱ و ۲
۶۲. رعایت نکردن حدود الهى مربوط به حقوق خانواده و روابط زناشویى، موجب قرار گرفتن در زمره ظالمان:
الطَّـلـقُ مَرَّتانِ فَاِمسَاکٌ بِمَعروف اَو تَسریحٌ بِاِحسـن ولا یَحِلُّ لَکُم اَن تَأخُذوا مِمّا ءاتَیتُموهُنَّ شَیــًا اِلاّ اَن یَخافا اَلاَّ یُقیما حُدودَ اللّهِ فَاِن خِفتُم اَلاَّ یُقیما حُدودَ اللّهِ فَلا جُناحَ عَلَیهِما فیمَا افتَدَت بِهِ تِلکَ حُدودُ اللّهِ فَلا تَعتَدوها ومَن یَتَعَدَّ حُدودَ اللّهِ فَاُولـئِکَ هُمُ الظّــلِمون. بقره (۲) ۲۲۹

حَکَمْ در خانواده

۶۳. تعیین حکم (داور) از میان خویشاوندان، براى رفع اختلافات خانوادگى، مورد توصیه خداوند:
واِن خِفتُم شِقاقَ بَینِهِما فَابعَثوا حَکَمـًا مِن اَهلِهِ وحَکَمـًا مِن اَهلِها اِن یُریدا اِصلـحـًا یُوَفِّقِ اللّهُ بَینَهُما اِنَّ اللّهَ کانَ عَلیمـًا خَبیرا. نساء (۴) ۳۵
نیز => همین مدخل، دخالت در خانواده

خانواده آدم

۶۴. آدم و حوّا(علیهما السلام)، نخستین تشکیل دهنده خانواده انسانى:
وقُلنا یـــادَمُ اسکُن اَنتَ وزَوجُکَ الجَنَّهَ وکُلا مِنها رَغَدًا حَیثُ شِئتُما…. بقره (۲) ۳۵
ویــادَمُ اسکُن اَنتَ وزَوجُکَ الجَنَّهَ فَکُلا مِن حَیثُ شِئتُما…. اعراف (۷) ۱۹
فَقُلنا یَــادَمُ اِنَّ هَـذا عَدُوٌّ لَکَ ولِزَوجِکَ فَلا یُخرِجَنَّکُما مِنَ الجَنَّهِ فَتَشقى. طه (۲۰) ۱۱۷

خانواده ابراهیم

۶۵. اضطراب و خوف ابراهیم(علیه السلام) و خانواده اش، با مشاهده ورود مهمانان (فرشتگان) به محضر ایشان:
ونَبِّئهُم عَن ضَیفِ اِبرهیم * اِذ دَخَلوا عَلَیهِ فَقالوا سَلـمـًا قالَ اِنّا مِنکُم وجِلون.حجر (۱۵) ۵۱ و ۵۲
۶۶. ابراهیم(علیه السلام) و خانواده او، مشمول رحمت و برکات خاصّ خداوند:
ولَقَد جاءَت رُسُلُنا اِبرهیمَ بِالبُشرى… * قالوا اَتَعجَبینَ مِن اَمرِ اللّهِ رَحمَتُ اللّهِ وبَرَکـتُهُ عَلَیکُم اَهلَ البَیتِ…. هود (۱۱) ۶۹ و ۷۳

خانواده اسماعیل

۶۷. اسماعیل(علیه السلام)، توصیه کننده خانواده اش به نماز و زکات:
واذکُر فِى الکِتـبِ اِسمـعیلَ… * وکانَ یَأمُرُ اَهلَهُ بِالصَّلوهِ والزَّکوهِ…. مریم (۱۹) ۵۴ و ۵۵
۶۸. توصیه خانواده به زکات از جانب اسماعیل(علیه السلام)، زمینه رضایت الهى از وى:
واذکُر فِى الکِتـبِ اِسمـعیلَ اِنَّهُ کانَ صادِقَ الوَعدِ وکانَ رَسولاً نَبیـّا * وکانَ یَأمُرُ اَهلَهُ بِالصَّلوهِ والزَّکوهِ وکانَ عِندَ رَبِّهِ مَرضیـّا.[۱۶]مریم (۱۹) ۵۴ و ۵۵

خانواده اسماعیل صادق الوعد

۶۹. تلاش اسماعیل صادق الوعد، براى آموزش و تربیت دینى خانواده اش:
واذکُر فِى الکِتـبِ اِسمـعیلَ اِنَّهُ کانَ صادِقَ الوَعدِ… * وکانَ یَأمُرُ اَهلَهُ بِالصَّلوهِ والزَّکوهِ….[۱۷] مریم (۱۹) ۵۴ و ۵۵

خانواده ایّوب

۷۰. بازگشت دوباره خانواده ایّوب و همانند آن، به فرمان خداوند، پس از مرگ آنان، در پى دعاى آن حضرت:
واَیّوبَ اِذ نادى رَبَّهُ اَنّى مَسَّنِىَ الضُّرُّ واَنتَ اَرحَمُ الرّحِمین * فَاستَجَبنا لَهُ فَکَشَفنا ما بِهِ مِن ضُرّ وءاتَینـهُ اَهلَهُ ومِثلَهُم مَعَهُم….انبیاء (۲۱) ۸۳ و ۸۴
واذکُر عَبدَنا اَیّوبَ اِذ نادى رَبَّهُ اَنّى مَسَّنِىَ
الشَّیطـنُ بِنُصب وعَذاب * ووهَبنا لَهُ اَهلَهُ ومِثلَهُم مَعَهُم رَحمَهً مِنّا وذِکرى لاِولِى الاَلبـب. ص (۳۸) ۴۱ و ۴۳
۷۱. بازگشت دوباره خانواده ایّوب و افزایش تعداد آنان پس از زنده شدن، به امر خداوند، برخاسته از رحمت بارى تعالى:
واَیّوبَ اِذ نادى رَبَّهُ اَنّى مَسَّنِىَ الضُّرُّ واَنتَ اَرحَمُ الرّحِمین * فَاستَجَبنا لَهُ فَکَشَفنا ما بِهِ مِن ضُرّ وءاتَینـهُ اَهلَهُ ومِثلَهُم مَعَهُم رَحمَهً مِن عِندِنا….[۱۸]انبیاء (۲۱) ۸۳ و ۸۴
واذکُر عَبدَنا اَیّوبَ اِذ نادى رَبَّهُ اَنّى مَسَّنِىَ الشَّیطـنُ بِنُصب وعَذاب * ووهَبنا لَهُ اَهلَهُ ومِثلَهُم مَعَهُم رَحمَهً مِنّا…. ص (۳۸) ۴۱ و ۴۳
۷۲. بازگشت دوباره خانواده ایّوب، در پى دعاى آن حضرت، عامل تذکر و بیدارى خداپرستان:
واَیّوبَ اِذ نادى رَبَّهُ اَنّى مَسَّنِىَ الضُّرُّ واَنتَ اَرحَمُ الرّحِمین * فَاستَجَبنا لَهُ فَکَشَفنا ما بِهِ مِن ضُرّ وءاتَینـهُ اَهلَهُ ومِثلَهُم مَعَهُم رَحمَهً مِن عِندِنا وذِکرى لِلعـبِدین. انبیاء (۲۱) ۸۳ و ۸۴
۷۳. بازگشت دوباره خانواده ایّوب، در پى دعاى آن حضرت از سوى خداوند، عامل بیدارى و تذکّر براى خردورزان:
واذکُر عَبدَنا اَیّوبَ اِذ نادى رَبَّهُ اَنّى مَسَّنِىَ الشَّیطـنُ بِنُصب وعَذاب * ووهَبنا لَهُ اَهلَهُ ومِثلَهُم مَعَهُم رَحمَهً مِنّا وذِکرى لاِولِى الاَلبـب. ص (۳۸) ۴۱ و ۴۳

خانواده در بهشت

۷۴. استمرار زندگى خانوادگى در بهشت، براى مؤمنان:
…لِلَّذینَ ءامَنوا… * رَبَّنا واَدخِلهُم جَنّـتِ عَدن الَّتى وعَدتَّهُم ومَن صَـلَحَ مِن ءابائِهِم واَزوجِهِم وذُرِّیّـتِهِم اِنَّکَ اَنتَ العَزیزُ الحَکیم.غافر (۴۰) ۷ و ۸
اَلَّذینَ ءامَنوا بِـایـتِنا… * اُدخُلُوا الجَنَّهَ اَنتُم واَزوجُکُم تُحبَرون. زخرف (۴۳) ۶۹ و ۷۰
والَّذینَ ءامَنوا واتَّبَعَتهُم ذُرّیَّتُهُم بِایمـن اَلحَقنا بِهِم ذُرّیَّتَهُم وما اَلَتنـهُم مِن عَمَلِهِم مِن شَىء کُلُّ امرِى بِما کَسَبَ رَهین. طور (۵۲) ۲۱
۷۵. الحاق اعضاى مؤمن خانواده بهشتیان به ایشان، امتنان الهى در حق آنان:
والَّذینَ ءامَنوا واتَّبَعَتهُم ذُرّیَّتُهُم بِایمـن اَلحَقنا بِهِم ذُرّیَّتَهُم وما اَلَتنـهُم مِن عَمَلِهِم مِن شَىء کُلُّ امرِى بِما کَسَبَ رَهین * فَمَنَّ اللّهُ عَلَینا ووقـنا عَذابَ السَّموم * اِنّا کُنّا مِن قَبلُ نَدعوهُ اِنَّهُ هُوَ البَرُّ الرَّحیم.طور (۵۲) ۲۱ و ۲۷ و ۲۸
۷۶. الحاق اعضاى مؤمن خانواده بهشتیان به ایشان، برخاسته از نیکى و رحمت الهى در حق آنان:
والَّذینَ ءامَنوا واتَّبَعَتهُم ذُرّیَّتُهُم بِایمـن اَلحَقنا بِهِم ذُرّیَّتَهُم وما اَلَتنـهُم مِن عَمَلِهِم مِن شَىء کُلُّ امرِى بِما کَسَبَ رَهین * فَمَنَّ اللّهُ عَلَینا ووقـنا عَذابَ السَّموم * اِنّا کُنّا مِن قَبلُ نَدعوهُ اِنَّهُ هُوَ البَرُّ الرَّحیم.طور (۵۲) ۲۱ و ۲۷ و ۲۸
۷۷. الحاق خانواده مؤمنان در بهشت، در پى اهتمام آنان به سعادت اخروى خانواده خویش و خیرخواهى شدید نسبت به آنان:
والَّذینَ ءامَنوا واتَّبَعَتهُم ذُرّیَّتُهُم بِایمـن اَلحَقنا بِهِم ذُرّیَّتَهُم وما اَلَتنـهُم مِن عَمَلِهِم مِن شَىء کُلُّ امرِى بِما کَسَبَ رَهین * قالوا اِنّا کُنّا قَبلُ فى اَهلِنا مُشفِقین. طور (۵۲) ۲۱ و ۲۶
۷۸. ملحق شدن اعضاى خانواده به یکدیگر در بهشت، در صورت صالح بودن:
جَنّـتُ عَدن یَدخُلونَها ومَن صَلَحَ مِن ءابائِهِم واَزوجِهِم وذُرِّیّـتِهِم والمَلـئِکَهُ یَدخُلونَ عَلَیهِم مِن کُلِّ باب. رعد (۱۳) ۲۳
رَبَّنا واَدخِلهُم جَنّـتِ عَدن الَّتى وعَدتَّهُم ومَن صَـلَحَ مِن ءابائِهِم واَزوجِهِم وذُرِّیّـتِهِم….غافر (۴۰) ۸
۷۹. استمرار زندگى خانوادگى در بهشت، براى اولواالالباب:
اَفَمَن یَعلَمُ اَنَّما اُنزِلَ اِلَیکَ مِن رَبِّکَ الحَقُّ کَمَن هُوَ اَعمى اِنَّما یَتَذَکَّرُ اُولُوا الاَلبـب * جَنّـتُ عَدن یَدخُلونَها ومَن صَلَحَ مِن ءابائِهِم واَزوجِهِم وذُرِّیّـتِهِم والمَلـئِکَهُ یَدخُلونَ عَلَیهِم مِن کُلِّ باب * سَلـمٌ عَلَیکُم بِما صَبَرتُم فَنِعمَ عُقبَى الدّار. رعد (۱۳) ۱۹ و ۲۳ و ۲۴
۸۰. داخل شدن ملائکه بر خانواده اولواالالباب از هر درى از درهاى بهشت، همراه با سلام بر آنان:
اَفَمَن یَعلَمُ اَنَّما اُنزِلَ اِلَیکَ مِن رَبِّکَ الحَقُّ کَمَن هُوَ اَعمى اِنَّما یَتَذَکَّرُ اُولُوا الاَلبـب * جَنّـتُ عَدن یَدخُلونَها ومَن صَلَحَ مِن ءابائِهِم واَزوجِهِم وذُرِّیّـتِهِم والمَلـئِکَهُ یَدخُلونَ عَلَیهِم مِن کُلِّ باب * سَلـمٌ عَلَیکُم بِما صَبَرتُم فَنِعمَ عُقبَى الدّار. رعد (۱۳) ۱۹ و ۲۳ و ۲۴
۸۱. بهره مند شدن خانواده هاى مؤمنان در بهشت، از میوه ها و گوشتهاى مورد دلخواه شان در بهشت:
والَّذینَ ءامَنوا واتَّبَعَتهُم ذُرّیَّتُهُم بِایمـن اَلحَقنا بِهِم ذُرّیَّتَهُم وما اَلَتنـهُم مِن عَمَلِهِم مِن شَىء کُلُّ امرِى بِما کَسَبَ رَهین * واَمدَدنـهُم بِفـکِهَه ولَحم مِمّا یَشتَهون. طور (۵۲) ۲۱ و ۲۲
۸۲. دست به دست شدن جامهاى شراب میان مؤمنان و خانواده هاى شان در بهشت:
والَّذینَ ءامَنوا واتَّبَعَتهُم ذُرّیَّتُهُم بِایمـن اَلحَقنا بِهِم ذُرّیَّتَهُم وما اَلَتنـهُم مِن عَمَلِهِم مِن شَىء کُلُّ امرِى بِما کَسَبَ رَهین * یَتَنـزَعونَ فیها کَأسـًا لا لَغوٌ فیها ولا تَأثیم. طور (۵۲) ۲۱ و ۲۳
۸۳. خدمت کاران جوان و زیبارو، در طواف خانواده هاى مؤمنان در بهشت، براى پذیرایى از آنان:
والَّذینَ ءامَنوا واتَّبَعَتهُم ذُرّیَّتُهُم بِایمـن اَلحَقنا بِهِم ذُرّیَّتَهُم وما اَلَتنـهُم مِن عَمَلِهِم مِن شَىء کُلُّ امرِى بِما کَسَبَ رَهین * ویَطوفُ عَلَیهِم غِلمانٌ لَهُم کَاَنَّهُم لُؤلُؤٌ مَکنون.طور (۵۲) ۲۱ و ۲۴
۸۴. ورود مؤمنان با خانواده هاى شان در بهشت، با شادمانى:
اَلَّذینَ ءامَنوا بِـایـتِنا وکانوا مُسلِمین * اُدخُلُوا الجَنَّهَ اَنتُم واَزوجُکُم تُحبَرون.زخرف (۴۳) ۶۹ و ۷۰
۸۵. پذیرایى خادمان بهشتى از پرهیزکاران و خانواده شان با نوشیدنیهایى در جامهاى زرّین:
…اِلاَّ المُتَّقین * اَلَّذینَ ءامَنوا بِـایـتِنا وکانوا مُسلِمین * یُطافُ عَلَیهِم بِصِحاف مِن ذَهَب واَکواب وفیها ما تَشتَهیهِ الاَنفُسُ وتَلَذُّ الاَعیُنُ
واَنتُم فیها خــلِدون. زخرف (۴۳) ۶۷ و ۶۹ و ۷۱
۸۶. تمامى زیباییها و لذّتهاى مورد تمایل اهل تقوا و خانواده شان، آماده براى آنان در بهشت:
…اِلاَّ المُتَّقین * اَلَّذینَ ءامَنوا بِـایـتِنا وکانوا مُسلِمین * یُطافُ عَلَیهِم بِصِحاف مِن ذَهَب واَکواب وفیها ما تَشتَهیهِ الاَنفُسُ وتَلَذُّ الاَعیُنُ واَنتُم فیها خــلِدون. زخرف (۴۳) ۶۷ و ۶۹ و ۷۱
۸۷. بهره ورى پرهیزکاران با خانواده شان، از میوه هاى فراوان در بهشت:
…اِلاَّ المُتَّقین * اَلَّذینَ ءامَنوا بِـایـتِنا وکانوا مُسلِمین * وتِلکَ الجَنَّهُ الَّتى اورِثتُموها بِما کُنتُم تَعمَلون * لَکُم فیها فـکِهَهٌ کَثیرَهٌ مِنها تَأکُلون. زخرف (۴۳) ۶۷ و ۶۹ و ۷۲ و ۷۳
۸۸. نجات خانواده بهشتیان، از عذاب باد سوزان جهنّم، امتنان الهى بر آنان:
والَّذینَ ءامَنوا واتَّبَعَتهُم ذُرّیَّتُهُم بِایمـن اَلحَقنا بِهِم ذُرّیَّتَهُم وما اَلَتنـهُم مِن عَمَلِهِم مِن شَىء کُلُّ امرِى بِما کَسَبَ رَهین * فَمَنَّ اللّهُ عَلَینا ووقـنا عَذابَ السَّموم. طور (۵۲) ۲۱ و ۲۷
۸۹. بهره مندى مؤمنان و خانواده هاى شان از بهشت، پاداش اعمال آنان:
اَلَّذینَ ءامَنوا بِـایـتِنا وکانوا مُسلِمین * وتِلکَ الجَنَّهُ الَّتى اورِثتُموها بِما کُنتُم تَعمَلون.زخرف (۴۳) ۶۹ و ۷۲

خانواده صالح

۹۰. توطئه و هم قسمى گروههاى نه گانه فسادگر، براى قتل شبانه صالح(علیه السلام) و خانواده اش:
وکانَ فِى المَدینَهِ تِسعَهُ رَهط یُفسِدونَ فِى الاَرضِ ولا یُصلِحون * قالوا تَقاسَموا بِاللّهِ لَنُبَیِّتَنَّهُ واَهلَهُ ثُمَّ لَنَقولَنَّ لِوَلیِّهِ ما شَهِدنا مَهلِکَ اَهلِهِ واِنّا لَصـدِقون. نمل (۲۷) ۴۸ و ۴۹
۹۱. همه خانواده صالح، مورد خشم عمیق مفسدان:
وکانَ فِى المَدینَهِ تِسعَهُ رَهط یُفسِدونَ فِى الاَرضِ ولا یُصلِحون * قالوا تَقاسَموا بِاللّهِ لَنُبَیِّتَنَّهُ واَهلَهُ ثُمَّ لَنَقولَنَّ لِوَلیِّهِ ما شَهِدنا مَهلِکَ اَهلِهِ واِنّا لَصـدِقون. نمل (۲۷) ۴۸ و ۴۹
۹۲. گرفتار شدن ثمودیان به عذاب ویرانگر و کیفر نابودکننده الهى، پیش از تحقّق توطئه آنان علیه صالح(علیه السلام) و خانواده اش:
ولَقَد اَرسَلنا اِلى ثَمودَ اَخاهُم صــلِحـًا اَنِ اعبُدوا اللّهَ فَاِذا هُم فَریقَانِ یَختَصِمون * قالوا تَقاسَموا بِاللّهِ لَنُبَیِّتَنَّهُ واَهلَهُ ثُمَّ لَنَقولَنَّ لِوَلیِّهِ ما شَهِدنا مَهلِکَ اَهلِهِ واِنّا لَصـدِقون * ومَکَروا مَکرًا ومَکَرنا مَکرًا وهُم لا یَشعُرون * فَانظُر کَیفَ کانَ عـقِبَهُ مَکرِهِم اَنّا دَمَّرنـهُم وقَومَهُم اَجمَعین. نمل (۲۷) ۴۵ و ۴۹ ـ ۵۱
۹۳. چاره اندیشى توطئه گران، علیه صالح(علیه السلام) و خانواده اش، براى انکار جنایت خویش و گریز از قصاص یا پرداخت خونبها:
وکانَ فِى المَدینَهِ تِسعَهُ رَهط یُفسِدونَ فِى الاَرضِ ولا یُصلِحون * قالوا تَقاسَموا بِاللّهِ لَنُبَیِّتَنَّهُ واَهلَهُ ثُمَّ لَنَقولَنَّ لِوَلیِّهِ ما شَهِدنا مَهلِکَ اَهلِهِ واِنّا لَصـدِقون. نمل (۲۷) ۴۸ و ۴۹

خانواده عبادالرّحمان

۹۴. دعا براى قرار گرفتن خانواده در مسیر اطاعت خداوند و پیشوا قرار گرفتن براى اهل تقوا، از اوصاف عبادالرّحمان:
وعِبادُ الرَّحمـنِ… * والَّذینَ یَقولونَ رَبَّنا هَب
لَنا مِن اَزوجِنا وذُرّیّـتِنا قُرَّهَ اَعیُن واجعَلنا لِلمُتَّقینَ اِمامـا. فرقان (۲۵) ۶۳ و ۷۴
۹۵. دعا براى قرار گرفتن خانواده در مسیر اقتدا و پیروى از متّقیان، از اوصاف عبادالرّحمان:
وعِبادُ الرَّحمـنِ… * والَّذینَ یَقولونَ رَبَّنا هَب لَنا مِن اَزوجِنا وذُرّیّـتِنا قُرَّهَ اَعیُن واجعَلنا لِلمُتَّقینَ اِمامـا.[۱۹] فرقان (۲۵) ۶۳ و ۷۴
۹۶. وسیله چشم روشنى قرار گرفتن خانواده (همسر و فرزندان) از دعاهاى عبادالرّحمان:
وعِبادُ الرَّحمـنِ الَّذینَ یَمشونَ عَلَى الاَرضِ هَونـًا واِذا خاطَبَهُمُ الجـهِلونَ قالوا سَلـمـا * والَّذینَ یَقولونَ رَبَّنا هَب لَنا مِن اَزوجِنا وذُرّیّـتِنا قُرَّهَ اَعیُن واجعَلنا لِلمُتَّقینَ اِمامـا.فرقان (۲۵) ۶۳ و ۷۴

خانواده لوط

۹۷. درخواست لوط(علیه السلام) از خداوند براى نجات خود و خانواده اش، از پیامد اعمال قوم خویش:
قالوا لـَئِن لَم تَنتَهِ یــلوطُ لَتَکونَنَّ مِنَ المُخرَجین * رَبِّ نَجِّنى واَهلى مِمّا یَعمَلون.شعراء (۲۶) ۱۶۷ و ۱۶۹
۹۸. نجات یافتن لوط(علیه السلام) و خانواده اش به غیر از همسر وى، از عذاب مقدّر شده براى قوم آن حضرت، با عنایت خداوند:
ولوطـًا اِذقالَ لِقَومِهِ… * فَاَنجَینـهُ واَهلَهُ اِلاَّ امرَاَتَهُ… * واَمطَرنا عَلَیهِم مَطَرًا… .اعراف (۷) ۸۰ و ۸۳ و ۸۴
قالُوا یــلُوطُ اِنّا رُسُلُ رَبِّکَ لَن یَصِلو ا اِلَیکَ فَاَسرِ بِاَهلِکَ بِقِطع مِنَ الَّیلِ ولا یَلتَفِت مِنکُم اَحَدٌ اِلاَّ امرَاَتَکَ اِنَّهُ مُصیبُها ما اَصابَهُم اِنَّ مَوعِدَهُمُ الصُّبحُ اَلَیسَ الصُّبحُ بِقَریب.هود (۱۱) ۸۱
قالوا اِنّا اُرسِلنا اِلى قَوم مُجرِمین * اِلاّ ءالَ لوط اِنّا لَمُنَجّوهُم اَجمَعین * اِلاَّ امرَاَتَهُ قَدَّرنا اِنَّها لَمِنَ الغـبِرین. حجر (۱۵) ۵۸ ـ ۶۰
قالوا لـَئِن لَم تَنتَهِ یــلوطُ لَتَکونَنَّ مِنَ المُخرَجین * فَنَجَّینـهُ واَهلَهُ اَجمَعین * ثُمَّ دَمَّرنَا الأخَرین * واَمطَرنا عَلَیهِم مَطَرًا فَساءَ مَطَرُ المُنذَرین.شعراء (۲۶) ۱۶۷ و ۱۷۰ و ۱۷۲ و ۱۷۳
فَما کانَ جَوابَ قَومِهِ اِلاّ اَن قالوا اَخرِجوا ءالَ لوط… * فَاَنجَینـهُ واَهلَهُ اِلاَّ امرَاَتَهُ قَدَّرنـها مِنَ الغـبِرین * واَمطَرنا عَلَیهِم مَطَرًا فَساءَ مَطَرُ المُنذَرین. نمل (۲۷) ۵۶ – ۵۸
ولَمّا جاءَت رُسُلُنا اِبرهیمَ بِالبُشرى قالوا اِنّا مُهلِکوا اَهلِ هـذِهِ القَریَهِ اِنَّ اَهلَها کانوا ظــلِمین * قالَ اِنَّ فیها لوطـًا قالوا نَحنُ اَعلَمُ بِمَن فیها لَنُنَجِّیَنَّهُ واَهلَهُ اِلاَّ امرَاَتَهُ کانَت مِنَ الغـبِرین * ولَمّا اَن جاءَت رُسُلُنا لوطـًا سىءَ بِهِم وضاقَ بِهِم ذَرعـًا وقالوا لا تَخَف ولا تَحزَن اِنّا مُنَجّوکَ واَهلَکَ اِلاَّ امرَاَتَکَ کانَت مِنَ الغـبِرین. عنکبوت (۲۹) ۳۱ – ۳۳
واِنَّ لوطـًا لَمِنَ المُرسَلین * اِذ نَجَّینـهُ واَهلَهُ اَجمَعین * اِلاّ عَجوزًا فِى الغـبِرین * ثُمَّ دَمَّرنَا الأخَرین. صافات (۳۷) ۱۳۳ – ۱۳۶
۹۹. دستور فرشتگان براى خروج لوط(علیه السلام) به همراه خانواده اش از محلّ سکونت قوم خویش در دل شب، هنگام نزول عذاب:
قالُوا یــلُوطُ اِنّا رُسُلُ رَبِّکَ لَن یَصِلو ا اِلَیکَ فَاَسرِ بِاَهلِکَ بِقِطع مِنَ الَّیلِ ولا یَلتَفِت مِنکُم اَحَدٌ اِلاَّ امرَاَتَکَ اِنَّهُ مُصیبُها ما اَصابَهُم اِنَّ مَوعِدَهُمُ الصُّبحُ اَلَیسَ الصُّبحُ بِقَریب.هود (۱۱) ۸۱
۱۰۰. انحراف و کفر، در خانواده لوط:
اِلاّ ءالَ لوط اِنّا لَمُنَجّوهُم اَجمَعین * اِلاَّ امرَاَتَهُ قَدَّرنا اِنَّها لَمِنَ الغـبِرین. حجر (۱۵) ۵۹ و ۶۰
قالَ اِنَّ فیها لوطـًا قالوا نَحنُ اَعلَمُ بِمَن فیها لَنُنَجِّیَنَّهُ واَهلَهُ اِلاَّ امرَاَتَهُ کانَت مِنَ الغـبِرین.عنکبوت (۲۹) ۳۲
ضَرَبَ اللّهُ مَثَلاً لِلَّذینَ کَفَرُوا امرَاَتَ نوح وامرَاَتَ لوط کانَتا تَحتَ عَبدَینِ مِن عِبادِنا صــلِحَینِ فَخانَتاهُما فَلَم یُغنیا عَنهُما مِنَ اللّهِ شیــًا وقیلَ ادخُلاَ النّارَ مَعَ الدّخِلین.تحریم (۶۶) ۱۰

خانواده محمّد

۱۰۱. خروج پیامبر(صلى الله علیه وآله) در صبحگاهان از میان خانواده خویش، به منظور برپا نمودن پایگاههاى جنگى براى مؤمنان، در مصاف با کافران:
واِذ غَدَوتَ مِن اَهلِکَ تُبَوِّئُ المُؤمِنینَ مَقـعِدَ لِلقِتالِ…. آل عمران (۳) ۱۲۱
۱۰۲. خبر دادن خداوند از افشاى اسرار خانوادگى محمّد(صلى الله علیه وآله)، به وسیله بعضى همسران وى:
واِذ اَسَرَّ النَّبىُّ اِلى بَعضِ اَزوجِهِ حَدیثـًا فَلَمّا نَبَّاَت بِهِ واَظهَرَهُ اللّهُ عَلَیهِ عَرَّفَ بَعضَهُ واَعرَضَ عَن بَعض فَلَمّا نَبَّاَها بِهِ قالَت مَن اَنبَاَکَ هـذا قالَ نَبَّاَنِىَ العَلیمُ الخَبیر. تحریم (۶۶) ۳
۱۰۳. افشاى اسرار خانوادگى محمّد(صلى الله علیه وآله)، به واسطه برخى همسران وى، گناه و نیازمند توبه:
واِذ اَسَرَّ النَّبىُّ اِلى بَعضِ اَزوجِهِ حَدیثـًا فَلَمّا نَبَّاَت بِهِ واَظهَرَهُ اللّهُ عَلَیهِ عَرَّفَ بَعضَهُ واَعرَضَ عَن بَعض فَلَمّا نَبَّاَها بِهِ قالَت مَن اَنبَاَکَ هـذا قالَ نَبَّاَنِىَ العَلیمُ الخَبیر * اِن تَتوبا اِلَى اللّهِ فَقَد صَغَت قُلوبُکُما واِن تَظـهَرا عَلَیهِ فَاِنَّ اللّهَ هُوَ مَولـهُ وجِبریلُ وصــلِحُ المُؤمِنینَ والمَلـئِکَهُ بَعدَ ذلِکَ ظَهیر. تحریم (۶۶) ۳ و ۴
۱۰۴. توصیه خداوند به پیامبر(صلى الله علیه وآله)، براى فرمان دادن خانواده اش به نماز:
وأمُر اَهلَکَ بِالصَّلوهِ واصطَبِر عَلَیها….طه (۲۰) ۱۳۲
۱۰۵. توصیه خداوند به پیامبر(صلى الله علیه وآله)، براى فرمان دادن خانواده اش به صبر در نماز:
وأمُر اَهلَکَ بِالصَّلوهِ واصطَبِر عَلَیها لا نَسـَلُکَ رِزقـًا نَحنُ نَرزُقُکَ والعـقِبَهُ لِلتَّقوى.طه (۲۰) ۱۳۲

خانواده مریم

۱۰۶. کناره گیرى مریم(علیها السلام) از خانواده خویش و استقرار وى در شرق بیت المقدّس:
واذکُر فِى الکِتـبِ مَریَمَ اِذِ انتَبَذَت مِن اَهلِها مَکانـًا شَرقیـّا.[۲۰] مریم (۱۹) ۱۶
۱۰۷. فرستادن فرشته اى ارجمند از جانب خداوند بر مریم(علیها السلام)، در پى استقرار او در ناحیه شرقى و در مکانى مستور از خانواده اش:
واذکُر فِى الکِتـبِ مَریَمَ اِذِ انتَبَذَت مِن اَهلِها مَکانـًا شَرقیـّا * فَاتَّخَذَت مِن دونِهِم حِجابـًا فَاَرسَلنا اِلَیها روحَنا فَتَمَثَّلَ لَها بَشَرًا سَویـّا.مریم (۱۹) ۱۶ و ۱۷
۱۰۸. کناره گیرى مریم(علیها السلام) از خانواده خویش و استقرار در شرق بیت المقدّس، شایسته یادآورى:
واذکُر فِى الکِتـبِ مَریَمَ اِذِ انتَبَذَت مِن اَهلِها مَکانـًا شَرقیـّا. مریم (۱۹) ۱۶

خانواده مقتول

۱۰۹. لزوم پرداخت دیه به خانواده مقتول، در قتل غیرعمد:
وما کانَ لِمُؤمِن اَن یَقتُلَ مُؤمِنـًا اِلاّ خَطَــًا ومَن قَتَلَ مُؤمِنـًا خَطَــًا فَتَحریرُ رَقَبَه مُؤمِنَه ودِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ اِلى اَهلِهِ…واِن کانَ مِن قَوم بَینَکُم وبَینَهُم میثـقٌ فَدِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ اِلى اَهلِهِ….نساء (۴) ۹۲
۱۱۰. ضرورت پرداخت دیه، افزون بر کفّار، در کشتن مؤمن از روى خطا، به خانواده وى:
وما کانَ لِمُؤمِن اَن یَقتُلَ مُؤمِنـًا اِلاّ خَطَــًا ومَن قَتَلَ مُؤمِنـًا خَطَــًا فَتَحریرُ رَقَبَه مُؤمِنَه ودِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ اِلى اَهلِهِ اِلاّ اَن یَصَّدَّقوا فَاِن کَانَ مِن قَوم عَدُوّ لَکُم وهُوَ مُؤمِنٌ فَتَحریرُ رَقَبَه مُؤمِنَه واِن کانَ مِن قَوم بَینَکُم وبَینَهُم میثـقٌ فَدِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ اِلى اَهلِهِ وتَحرِیرُ رَقَبَه مُؤمِنَه…. نساء (۴) ۹۲
۱۱۱. عدم وجوب پرداخت دیه، در کشتن مؤمن، در صورت چشم پوشى خانواده مقتول از خونبها (دیه):
وما کانَ لِمُؤمِن اَن یَقتُلَ مُؤمِنـًا اِلاّ خَطَــًا ومَن قَتَلَ مُؤمِنـًا خَطَــًا فَتَحریرُ رَقَبَه مُؤمِنَه ودِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ اِلى اَهلِهِ اِلاّ اَن یَصَّدَّقوا فَاِن کَانَ مِن قَوم عَدُوّ لَکُم وهُوَ مُؤمِنٌ فَتَحریرُ رَقَبَه مُؤمِنَه واِن کانَ مِن قَوم بَینَکُم وبَینَهُم میثـقٌ فَدِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ اِلى اَهلِهِ…. نساء (۴) ۹۲
۱۱۲. بخشش خونبها از جانب خانواده مقتول، نوعى صدقه:
وما کانَ لِمُؤمِن اَن یَقتُلَ مُؤمِنـًا اِلاّ خَطَــًا ومَن قَتَلَ مُؤمِنـًا خَطَــًا فَتَحریرُ رَقَبَه مُؤمِنَه ودِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ اِلى اَهلِهِ اِلاّ اَن یَصَّدَّقوا فَاِن کَانَ مِن قَوم عَدُوّ لَکُم وهُوَ مُؤمِنٌ فَتَحریرُ رَقَبَه مُؤمِنَه واِن کانَ مِن قَوم بَینَکُم وبَینَهُم میثـقٌ فَدِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ اِلى اَهلِهِ…. نساء (۴) ۹۲
۱۱۳. عدم لزوم پرداخت دیه به خانواده مقتول، در صورت دشمنى وى با مؤمنان:
وما کانَ لِمُؤمِن اَن یَقتُلَ مُؤمِنـًا اِلاّ خَطَــًا ومَن قَتَلَ مُؤمِنـًا خَطَــًا فَتَحریرُ رَقَبَه مُؤمِنَه ودِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ اِلى اَهلِهِ اِلاّ اَن یَصَّدَّقوا فَاِن کَانَ مِن قَوم عَدُوّ لَکُم وهُوَ مُؤمِنٌ فَتَحریرُ رَقَبَه مُؤمِنَه واِن کانَ مِن قَوم بَینَکُم وبَینَهُم میثـقٌ فَدِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ اِلى اَهلِهِ…. نساء (۴) ۹۲
۱۱۴. آزادسازى یک برده با ایمان بر قتل خطایى، در صورت مؤمن بودن مقتول و هم پیمان خانواده کافرش با مسلمانان:
وما کانَ لِمُؤمِن اَن یَقتُلَ مُؤمِنـًا اِلاّ خَطَــًا ومَن قَتَلَ مُؤمِنـًا خَطَــًا فَتَحریرُ رَقَبَه مُؤمِنَه ودِیَهٌ
مُسَلَّمَهٌ اِلى اَهلِهِ اِلاّ اَن یَصَّدَّقوا فَاِن کَانَ مِن قَوم عَدُوّ لَکُم وهُوَ مُؤمِنٌ فَتَحریرُ رَقَبَه مُؤمِنَه واِن کانَ مِن قَوم بَینَکُم وبَینَهُم میثـقٌ فَدِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ اِلى اَهلِهِ وتَحرِیرُ رَقَبَه مُؤمِنَه فَمَن لَم یَجِد فَصیامُ شَهرَینِ مُتَتابِعَینِ تَوبَهً مِنَ اللّهِ وکانَ اللّهُ عَلیمـًا حَکیمـا. نساء (۴) ۹۲
خانواده موسى => موسى(علیه السلام)، خانواده موسى

خانواده مؤمنان

۱۱۵. خوف از خداوند در محیط خانواده، از اوصاف مؤمنان:
والَّذینَ ءامَنوا واتَّبَعَتهُم ذُرّیَّتُهُم بِایمـن اَلحَقنا بِهِم ذُرّیَّتَهُم وما اَلَتنـهُم مِن عَمَلِهِم مِن شَىء کُلُّ امرِى بِما کَسَبَ رَهین * قالوا اِنّا کُنّا قَبلُ فى اَهلِنا مُشفِقین. طور (۵۲) ۲۱ و ۲۶
۱۱۶. خوف مؤمنان از خداوند در محیط خانواده، زمینه برخوردارى آنان از نعمتهاى بهشتى و رهایى از عذاب جهنّم:
والَّذینَ ءامَنوا واتَّبَعَتهُم ذُرّیَّتُهُم بِایمـن اَلحَقنا بِهِم ذُرّیَّتَهُم وما اَلَتنـهُم مِن عَمَلِهِم مِن شَىء کُلُّ امرِى بِما کَسَبَ رَهین * واَمدَدنـهُم بِفـکِهَه ولَحم مِمّا یَشتَهون * یَتَنـزَعونَ فیها کَأسـًا لا لَغوٌ فیها ولا تَأثیم * ویَطوفُ عَلَیهِم غِلمانٌ لَهُم کَاَنَّهُم لُؤلُؤٌ مَکنون * واَقبَلَ بَعضُهُم عَلى بَعض یَتَساءَلون * قالوا اِنّا کُنّا قَبلُ فى اَهلِنا مُشفِقین. طور (۵۲) ۲۱ ـ ۲۶
خانواده نوح => نوح(علیه السلام)، خانواده نوح
خانواده یعقوب => یعقوب(علیه السلام)، خانواده یعقوب

خسران خانواده

۱۱۷. آیین شرک و عبادت غیر خدا، مایه خسارت و از کف دادن سرمایه عمر و محرومیّت از بهره هاى بایسته از خانواده، در عرصه قیامت:
فاعبُدوا ما شِئتُم مِن دونِهِ قُل اِنَّ الخـسِرینَ الَّذینَ خَسِروا اَنفُسَهُم واَهلیهِم یَومَ القِیـمَهِ اَلا ذلِکَ هُوَ الخُسرانُ المُبین. زمر (۳۹) ۱۵
۱۱۸. تباه کردن خود و خانواده، خسرانى روشن و تردیدناپذیر:
فاعبُدوا ما شِئتُم مِن دونِهِ قُل اِنَّ الخـسِرینَ الَّذینَ خَسِروا اَنفُسَهُم واَهلیهِم یَومَ القِیـمَهِ اَلا ذلِکَ هُوَ الخُسرانُ المُبین. زمر (۳۹) ۱۵
وتَرهُم یُعرَضونَ عَلَیها خـشِعینَ مِنَ الذُّلِّ یَنظُرونَ مِن طَرف خَفىّ وقالَ الَّذینَ ءامَنوا اِنَّ الخـسِرینَ الَّذینَ خَسِرُوا اَنفُسَهُم واَهلیهِم یَومَ القِیـمَهِ…. شورى (۴۲) ۴۵
۱۱۹. خسران خود و خانواده، مصداق ظلم و موجب عذاب پایدار:
وتَرهُم یُعرَضونَ عَلَیها خـشِعینَ مِنَ الذُّلِّ یَنظُرونَ مِن طَرف خَفىّ وقالَ الَّذینَ ءامَنوا اِنَّ الخـسِرینَ الَّذینَ خَسِرُوا اَنفُسَهُم واَهلیهِم یَومَ القِیـمَهِ اَلا اِنَّ الظّــلِمینَ فى عَذاب مُقیم.شورى (۴۲) ۴۵

خوردنیهاى خانواده

۱۲۰. خوردنى و طعام متعارف خانواده، ملاک پرداخت کفّاره قسم:
…الاَیمـنَ فَکَفّـرَتُهُ اِطعامُ عَشَرَهِ مَسـکینَ مِن
اَوسَطِ ما تُطعِمونَ اَهلیکُم…ذلِکَ کَفّـرَهُ اَیمـنِکُم اِذا حَلَفتُم…. مائده (۵) ۸۹
۱۲۱. تبیین خوردنى و طعام متعارف خانواده در پرداخت کفّاره قسم، زمینه اى براى شکرگزارى:
…الاَیمـنَ فَکَفّـرَتُهُ اِطعامُ عَشَرَهِ مَسـکینَ مِن اَوسَطِ ما تُطعِمونَ اَهلیکُم…ذلِکَ کَفّـرَهُ اَیمـنِکُم اِذا حَلَفتُم…کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللّهُ لَکُم ءایـتِهِ لَعَلَّکُم تَشکُرون. مائده (۵) ۸۹
۱۲۲. تبیین خوردنى و طعام متعارف خانواده براى پرداخت کفّاره قسم، از آیات الهى:
…الاَیمـنَ فَکَفّـرَتُهُ اِطعامُ عَشَرَهِ مَسـکینَ مِن اَوسَطِ ما تُطعِمونَ اَهلیکُم…ذلِکَ کَفّـرَهُ اَیمـنِکُم اِذا حَلَفتُم…کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللّهُ لَکُم ءایـتِهِ…. مائده (۵) ۸۹
خوف در خانواده => همین مدخل، خانواده مؤمنان

دخالت در خانواده

۱۲۳. توصیه خداوند به دخالت خویشاوندان در خانواده، به منظور اصلاح میان زن و شوهر، در صورت خوف از اختلاف میان آن دو:
واِن خِفتُم شِقاقَ بَینِهِما فَابعَثوا حَکَمـًا مِن اَهلِهِ وحَکَمـًا مِن اَهلِها اِن یُریدا اِصلـحـًا یُوَفِّقِ اللّهُ بَینَهُما اِنَّ اللّهَ کانَ عَلیمـًا خَبیرا. نساء (۴) ۳۵
۱۲۴. عدم جواز دخالت در خانواده، حتّى از سوى خویشاوندان، در صورت خوف نداشتن از اختلاف میان زن و شوهر:
واِن خِفتُم شِقاقَ بَینِهِما فَابعَثوا حَکَمـًا مِن اَهلِهِ وحَکَمـًا مِن اَهلِها اِن یُریدا اِصلـحـًا یُوَفِّقِ اللّهُ بَینَهُما اِنَّ اللّهَ کانَ عَلیمـًا خَبیرا. نساء (۴) ۳۵
نیز => همین مدخل، حَکَمْ در خانواده

دشمنى در خانواده

۱۲۵. لزوم پرهیز و دورى جستن از بعضى اعضاى خانواده، همسران و فرزندان، در راه اداى وظیفه و دیندارى، به سبب دشمنى:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اِنَّ مِن اَزوجِکُم واَولـدِکُم عَدُوًّا لَکُم فَاحذَروهُم… .[۲۱]تغابن (۶۴) ۱۴
۱۲۶. عفو، چشم پوشى و بخشیدن دشمنیهاى خانواده، مورد توصیه خداوند به مؤمنان:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اِنَّ مِن اَزوجِکُم واَولـدِکُم عَدُوًّا لَکُم فَاحذَروهُم واِن تَعفوا وتَصفَحوا وتَغفِروا…. تغابن (۶۴) ۱۴
۱۲۷. عفو، چشم پوشى و بخشیدن دشمنیهاى خانواده، زمینه جلب غفران و رحمت الهى:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اِنَّ مِن اَزوجِکُم واَولـدِکُم عَدُوًّا لَکُم فَاحذَروهُم واِن تَعفوا وتَصفَحوا وتَغفِروا فَاِنَّ اللّهَ غَفورٌ رَحیم. تغابن (۶۴) ۱۴
۱۲۸. لزوم تعیین داورانى بر حکمیّت، در صورت احساس بروز دشمنى میان مرد و خانواده اش:
واِن خِفتُم شِقاقَ بَینِهِما فَابعَثوا حَکَمـًا مِن اَهلِهِ وحَکَمـًا مِن اَهلِها اِن یُریدا اِصلـحـًا یُوَفِّقِ اللّهُ بَینَهُما اِنَّ اللّهَ کانَ عَلیمـًا خَبیرا. نساء (۴) ۳۵
۱۲۹. لزوم دورى از خانواده، در صورت دشمنى آنان با انسان:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اِنَّ مِن اَزوجِکُم واَولـدِکُم عَدُوًّا لَکُم فَاحذَروهُم واِن تَعفوا وتَصفَحوا وتَغفِروا فَاِنَّ اللّهَ غَفورٌ رَحیم. تغابن (۶۴) ۱۴
۱۳۰. توفیق الهى، موجب دفع دشمنى از میان مرد و خانواده اش، در صورت قصد اصلاح آنان:
واِن خِفتُم شِقاقَ بَینِهِما فَابعَثوا حَکَمـًا مِن اَهلِهِ وحَکَمـًا مِن اَهلِها اِن یُریدا اِصلـحـًا یُوَفِّقِ اللّهُ بَینَهُما اِنَّ اللّهَ کانَ عَلیمـًا خَبیرا. نساء (۴) ۳۵

دعا براى خانواده

۱۳۱. دعا و آمرزش خواهى براى پدر و مادر و اعضاى خانواده، عملى پسندیده:
رَبِّ اغفِر لى ولِولِدَىَّ ولِمَن دَخَلَ بَیتِىَ مُؤمِنـًا…. نوح (۷۱) ۲۸
۱۳۲. درخواست بهشت براى مؤمنان و خانواده صالح خود، از دعاهاى حاملان عرش و ملائکه طواف کننده عرش، در پیشگاه خداوند:
اَلَّذینَ یَحمِلونَ العَرشَ ومَن حَولَهُ یُسَبِّحونَ بِحَمدِ رَبِّهِم ویُؤمِنونَ بِهِ ویَستَغفِرونَ لِلَّذینَ ءامَنوا رَبَّنا وسِعتَ کُلَّ شَىء رَحمَهً وعِلمـًا فَاغفِرلِلَّذینَ تابوا واتَّبَعوا سَبیلَکَ وقِهِم عَذابَ الجَحیم * رَبَّنا واَدخِلهُم جَنّـتِ عَدن الَّتى وعَدتَّهُم ومَن صَـلَحَ مِن ءابائِهِم واَزوجِهِم وذُرِّیّـتِهِم اِنَّکَ اَنتَ العَزیزُ الحَکیم.[۲۲]غافر (۴۰) ۷ و ۸
۱۳۳. محفوظ نگهداشتن خانواده مؤمنان از بدیها، از دعاهاى حاملان عرش و ملائکه طواف کننده عرش، در پیشگاه خداوند:
اَلَّذینَ یَحمِلونَ العَرشَ ومَن حَولَهُ یُسَبِّحونَ بِحَمدِ رَبِّهِم ویُؤمِنونَ بِهِ ویَستَغفِرونَ لِلَّذینَ ءامَنوا رَبَّنا وسِعتَ کُلَّ شَىء رَحمَهً وعِلمـًا فَاغفِرلِلَّذینَ تابوا واتَّبَعوا سَبیلَکَ وقِهِم عَذابَ الجَحیم * رَبَّنا واَدخِلهُم جَنّـتِ عَدن الَّتى وعَدتَّهُم ومَن صَـلَحَ مِن ءابائِهِم واَزوجِهِم وذُرِّیّـتِهِم اِنَّکَ اَنتَ العَزیزُ الحَکیم * وقِهِمُ السَّـیِّـاتِ ومَن تَقِ السَّیِّـاتِ یَومَئِذ فَقَد رَحِمتَهُ وذلِکَ هُوَ الفَوزُ العَظیم. غافر (۴۰) ۷ ـ ۹
۱۳۴. نجات لوط(علیه السلام) و خانواده وى از اعمال زشت قومش، از دعاهاى حضرت در پیشگاه خداوند:
رَبِّ نَجِّنى واَهلى مِمّا یَعمَلون. شعراء (۲۶) ۱۶۹
۱۳۵. اجابت دعاى لوط(علیه السلام)، براى نجات خود و خانواده اش از اعمال زشت قومش، از جانب خداوند:
رَبِّ نَجِّنى واَهلى مِمّا یَعمَلون * فَنَجَّینـهُ واَهلَهُ اَجمَعین. شعراء (۲۶) ۱۶۹ و ۱۷۰

دلبستگى به خانواده

۱۳۶. دلبستگى به خانواده و ترجیح دوستى آن بر دوستى خدا و پیامبر(صلى الله علیه وآله) و جهاد، مورد مذمت خداوند:
قُل اِن کانَ ءاباؤُکُم واَبناؤُکُم واِخونُکُم
واَزوجُکُم وعَشیرَتُکُم واَمولٌ اقتَرَفتُموها وتِجـرَهٌ تَخشَونَ کَسادَها ومَسـکِنُ تَرضَونَها اَحَبَّ اِلَیکُم مِنَ اللّهِ ورَسولِهِ وجِهاد فى سَبیلِهِ فَتَرَبَّصوا حَتّى یَأتِىَ اللّهُ بِاَمرِهِ واللّهُ لا یَهدِى القَومَ الفـسِقین. توبه (۹) ۲۴
۱۳۷. دلبستگى به خانواده، مانع محبّت به خدا:
قُل اِن کانَ ءاباؤُکُم واَبناؤُکُم واِخونُکُم واَزوجُکُم وعَشیرَتُکُم واَمولٌ اقتَرَفتُموها وتِجـرَهٌ تَخشَونَ کَسادَها ومَسـکِنُ تَرضَونَها اَحَبَّ اِلَیکُم مِنَ اللّهِ ورَسولِهِ وجِهاد فى سَبیلِهِ فَتَرَبَّصوا حَتّى یَأتِىَ اللّهُ بِاَمرِهِ واللّهُ لا یَهدِى القَومَ الفـسِقین. توبه (۹) ۲۴
۱۳۸. دلبستگى به خانواده، مانع محبّت به پیامبر(صلى الله علیه وآله):
قُل اِن کانَ ءاباؤُکُم واَبناؤُکُم واِخونُکُم واَزوجُکُم وعَشیرَتُکُم واَمولٌ اقتَرَفتُموها وتِجـرَهٌ تَخشَونَ کَسادَها ومَسـکِنُ تَرضَونَها اَحَبَّ اِلَیکُم مِنَ اللّهِ ورَسولِهِ وجِهاد فى سَبیلِهِ فَتَرَبَّصوا حَتّى یَأتِىَ اللّهُ بِاَمرِهِ واللّهُ لا یَهدِى القَومَ الفـسِقین. توبه (۹) ۲۴
۱۳۹. دلبستگى به خانواده، مانع جهاد در راه خدا:
قُل اِن کانَ ءاباؤُکُم واَبناؤُکُم واِخونُکُم واَزوجُکُم وعَشیرَتُکُم واَمولٌ اقتَرَفتُموها وتِجـرَهٌ تَخشَونَ کَسادَها ومَسـکِنُ تَرضَونَها اَحَبَّ اِلَیکُم مِنَ اللّهِ ورَسولِهِ وجِهاد فى سَبیلِهِ فَتَرَبَّصوا حَتّى یَأتِىَ اللّهُ بِاَمرِهِ واللّهُ لا یَهدِى القَومَ الفـسِقین. توبه (۹) ۲۴
۱۴۰. ادّعاى دروغین بادیه نشینان بازمانده از جهاد، بر مانع بودن خانواده آنان براى شرکت در جهاد، به علّت دلبستگى شان به خانواده:
سَیَقولُ لَکَ المُخَلَّفونَ مِنَ الاَعرابِ شَغَلَتنا اَمولُنا واَهلونا فَاستَغفِر لَنا یَقولونَ بِاَلسِنَتِهِم ما لَیسَ فى قُلوبِهِم…. فتح (۴۸) ۱۱
رحمت در خانواده => همین مدخل، عواطف خانوادگى
زکات در خانواده => همین مدخل، خانواده اسماعیل(علیه السلام)

سرپرست خانواده

۱۴۱. سرپرست خانواده، داراى نقشى سازنده در حیات معنوى اعضاى خانواده:
واذکُر فِى الکِتـبِ اِسمـعیلَ… * وکانَ یَأمُرُ اَهلَهُ بِالصَّلوهِ والزَّکوهِ وکانَ عِندَ رَبِّهِ مَرضیـّا.مریم (۱۹) ۵۴ و ۵۵
وأمُر اَهلَکَ بِالصَّلوهِ واصطَبِر عَلَیها….طه (۲۰) ۱۳۲
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا قوا اَنفُسَکُم واَهلیکُم نارًا … . تحریم (۶۶) ۶
۱۴۲. توصیه خداوند به مؤمنان، مبنى بر مراقبت از اعضاى خانواده خود، در برابر عوامل و موجبات بدبختى و دوزخى شدن آنان:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا قوا اَنفُسَکُم واَهلیکُم نارًا … . تحریم (۶۶) ۶
۱۴۳. توجّه پدر به آینده دینى خانواده و لزوم احساس مسئولیت درباره آنان، امرى ارزشمند:
اَم کُنتُم شُهَداءَ اِذ حَضَرَ یَعقوبَ المَوتُ اِذ قالَ لِبَنیهِ ما تَعبُدونَ مِن بَعدى قالوا نَعبُدُ اِلـهَکَ واِلـهَ ءابائِکَ اِبرهیمَ واِسمـعیلَ واِسحـقَ اِلـهـًا
وحِدًا ونَحنُ لَهُ مُسلِمون. بقره (۲) ۱۳۳
واذکُر فِى الکِتـبِ اِسمـعیلَ اِنَّهُ کانَ صادِقَ الوَعدِ وکانَ رَسولاً نَبیـّا * وکانَ یَأمُرُ اَهلَهُ بِالصَّلوهِ والزَّکوهِ…. مریم (۱۹) ۵۴ و ۵۵
وأمُر اَهلَکَ بِالصَّلوهِ واصطَبِر عَلَیها….طه (۲۰) ۱۳۲

سلام بر خانواده

۱۴۴. لزوم رعایت ادب و سلام گفتن به افراد خانواده، هنگام ورود بر آنان:
…فَاِذا دَخَلتُم بُیوتـًا فَسَلِّموا عَلى اَنفُسِکُم تَحِیَّهً مِن عِندِ اللّهِ مُبـرَکَهً طَیِّبَهً….[۲۳] نور (۲۴) ۶۱
۱۴۵. لزوم سلام کردن به افراد خانواده دیگران، هنگام ورود به خانه هاى شان:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا لا تَدخُلوا بُیوتـًا غَیرَ بُیوتِکُم حَتّى تَستَأنِسوا وتُسَلِّموا عَلى اَهلِها ذلِکُم خَیرٌ لَکُم لَعَلَّکُم تَذَکَّرون. نور (۲۴) ۲۷
۱۴۶. ورود فرشتگان از دربهاى مختلف بهشت و سلام آنها بر بهشتیان و خانواده آنان:
جَنّـتُ عَدن یَدخُلونَها ومَن صَلَحَ مِن ءابائِهِم واَزوجِهِم وذُرِّیّـتِهِم والمَلـئِکَهُ یَدخُلونَ عَلَیهِم مِن کُلِّ باب * سَلـمٌ عَلَیکُم… .رعد (۱۳) ۲۳ و ۲۴

شادمانى در خانواده

۱۴۷. دریافت کنندگان نامه اعمال از پشت سر خود در قیامت، انسانهایى شادمان و مسرور در میان خانواده خویش در دنیا:
واَمّا مَن اوتِىَ کِتـبَهُ وراءَ ظَهرِه * فَسَوفَ یَدعوا ثُبورا * اِنَّهُ کانَ فى اَهلِهِ مَسرورا.انشقاق (۸۴) ۱۰ و ۱۱ و ۱۳
نیز => همین مدخل، خانواده در بهشت

عواطف خانوادگى

۱۴۸. عواطف خانوادگى با رحمت و مودّت میان زن و شوهر، از آیات الهى براى متفکّران:
ومِن ءایـتِهِ اَن خَلَقَ لَکُم مِن اَنفُسِکُم اَزوجـًا لِتَسکُنوا اِلَیها وجَعَلَ بَینَکُم مَوَدَّهً ورَحمَهً اِنَّ فى ذلِکَ لاَیـت لِقَوم یَتَفَکَّرون. روم (۳۰) ۲۱
۱۴۹. عواطف خانوادگى میان زن و شوهر، از آیات الهى:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا لِیَستَـذِنکُمُ الَّذینَ مَلَکَت اَیمـنُکُم والَّذینَ لَم یَبلُغُوا الحُلُمَ مِنکُم…لَیسَ عَلَیکُم ولا عَلَیهِم جُناحٌ بَعدَهُنَّ طَوّفونَ عَلَیکُم بَعضُکُم عَلى بَعض کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللّهُ لَکُمُ الأیـتِ…. نور (۲۴) ۵۸
۱۵۰. اهتمام خداوند به عواطف و ارتباط تنگاتنگ با فرزندان، در محیط خانواده:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا لِیَستَـذِنکُمُ… والَّذینَ لَم یَبلُغُوا الحُلُمَ مِنکُم ثَلـثَ مَرّت… ولا عَلَیهِم جُناحٌ بَعدَهُنَّ طَوّفونَ عَلَیکُم بَعضُکُم عَلى بَعض…. نور (۲۴) ۵۸

مشورت در خانواده

۱۵۱. کسب رضایت و مشاوره در خانواده، براى گرفتن فرزند از شیر مادر، قبل از دو سال:
والولِدتُ یُرضِعنَ اَولـدَهُنَّ حَولَینِ کامِلَینِ …
فَاِن اَرادا فِصَالاً عَن تَراض مِنهُما وتَشَاوُر فَلا جُنَاحَ عَلَیهِما….[۲۴]بقره (۲) ۲۳۳
۱۵۲. جواز گرفتن فرزند از شیر، قبل از دو سال، به شرط مشورت در خانواده و توافق پدر و مادر:
والولِدتُ یُرضِعنَ اَولـدَهُنَّ حَولَینِ کامِلَینِ…فَاِن اَرادا فِصَالاً عَن تَراض مِنهُما وتَشَاوُر فَلا جُنَاحَ عَلَیهِما…. بقره (۲) ۲۳۳

معاشرت در خانواده

۱۵۳. معاشرت در خانواده، کارى مطلوب:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا لِیَستَـذِنکُمُ الَّذینَ مَلَکَت اَیمـنُکُم والَّذینَ لَم یَبلُغُوا الحُلُمَ مِنکُم ثَلـثَ مَرّت مِن قَبلِ صَلوهِ الفَجرِ وحینَ تَضَعونَ ثیابَکُم مِنَ الظَّهیرَهِ ومِن بَعدِ صَلوهِ العِشاءِ ثَلـثُ عَورت لَکُم لَیسَ عَلَیکُم ولا عَلَیهِم جُناحٌ بَعدَهُنَّ طَوّفونَ عَلَیکُم بَعضُکُم عَلى بَعض کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللّهُ لَکُمُ الأیـتِ واللّهُ عَلیمٌ حَکیم. نور (۲۴) ۵۸
۱۵۴. لزوم ظاهر نشدن پدر و مادر با لباس خواب و خلوت، در برخورد و معاشرت با افراد خانواده خویش:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا لِیَستَـذِنکُمُ…والَّذینَ لَم یَبلُغُوا الحُلُمَ مِنکُم ثَلـثَ مَرّت مِن قَبلِ صَلوهِ الفَجرِ وحینَ تَضَعونَ ثیابَکُم مِنَ الظَّهیرَهِ ومِن بَعدِ صَلوهِ العِشاءِ ثَلـثُ عَورت لَکُم… .[۲۵]نور (۲۴) ۵۸
مودّت در خانواده => همین مدخل، عواطف خانوادگى

نماز در خانواده

۱۵۵. نماز در خانواده، بهترین جایگزین براى مال و رفاه:
ولا تَمُدَّنَّ عَینَیکَ اِلى ما مَتَّعنا بِهِ اَزوجـًا مِنهُم زَهرَهَ الحَیوهِ الدُّنیا لِنَفتِنَهُم فیهِ ورِزقُ رَبِّکَ خَیرٌ واَبقى * وأمُر اَهلَکَ بِالصَّلوهِ واصطَبِر عَلَیها لا نَسـَلُکَ رِزقـًا نَحنُ نَرزُقُکَ والعـقِبَهُ لِلتَّقوى. طه (۲۰) ۱۳۱ و ۱۳۲

نهى از منکر در خانواده

۱۵۶. ضرورت نهى از منکر در خانواده:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا قوا اَنفُسَکُم واَهلیکُم نارًا… .[۲۶] تحریم (۶۶) ۶
۱۵۷. نهى از منکر در خانواده، زمینه ساز نجات آنان از آتش جهنّم:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا قوا…واَهلیکُم نارًا وقودُهَا النّاسُ والحِجارَهُ…. تحریم (۶۶) ۶
نیز => آل ابراهیم، آل داود، آل عمران، آل فرعون، آل لوط، آل محمّد(صلى الله علیه وآله)، آل موسى، آل هارون، آل یعقوب، شوهر، فرزند، والدین، همسر آدم => حوّا(علیها السلام)، همسر ابولهب =>
امّ جمیل، همسران محمّد، همسر ایّوب => ایّوب(علیه السلام)، همسر زکریّا =>زکریّا(علیه السلام)، همسر عزیز مصر، همسر عمران، همسر فرعون =>آسیه، همسر موسى => موسى(علیه السلام)، همسر موسى، همسر نوح =>، نوح(علیه السلام)، همسر نوح

پی نوشت :

[۱] . قاموس الفارسیّه، ص ۲۱۳، «خانواده».
[۲] . مفردات، ص ۹۶، «اهل».
[۳] . نظام حیات خانواده در اسلام، قائمى، ص ۲۰.
[۴] . «لباس»، به معناى آرامش و سکون است. (مجمع البیان، ج ۱ ـ ۲، ص ۵۰۴)
[۵] . در معناى آیه گفته شد: «اگر در سخنان و کارهایتان احسان کنید و… خداوند به آنچه در مورد همسرانتان انجام مى گیرد آگاه است تا شما را در برابر کارهایتان پاداش بدهد. (مجمع البیان، ج ۳ ـ ۴، ص ۱۸۴)
[۶] . «شحّ» بخل همراه با حرص است. (مفردات، ص ۴۴۶، «شح») ظاهراً بیان بخل پس از صلحى که مستلزم گذشت از حقوق است، بیانگر این معناست که اگر صلح را نپذیرفتند، بدانید که بخل، مانع آن شده است.
[۷] . از امام صادق(علیه السلام) در تفسیر آیه سؤال شد: چگونه اهل خود را از آتش نگهدارى کنیم؟ فرمود: به آنان امر و نهى کنید. (الکافى، ج ۵ ،ص ۶۲ ، ح ۳)
[۸] . آیه مزبور درباره متخلّفان از حرکت به حدیبیّه است. (مجمع البیان، ج ۹ ـ ۱۰، ص ۱۷۳)
[۹] . ممکن است تقدیر در آیه، «أو کسوتهم من أوسط ما تکسون أهلیکم» باشد. (زبده البیان، ص ۶۳۲)
[۱۰] . «نسب» به خویشاوندى از راه زاد و ولد گفته مى شود. (مجمع البیان، ج ۷ ـ ۸ ، ص ۲۷۲)
[۱۱] . «صهر» یعنى داماد و خانواده زن. (مفردات، ص ۴۹۴، «صهر»)
[۱۲] . این دو جمله «هنّ لباس لکم و أنتم لباس لهنّ» از قبیل استعاره است، زیرا هر یک از زن و شوهر، یکدیگر را از ارتکاب فجور بازمى دارند. (المیزان، ج ۲، ص ۴۴)
[۱۳] . از پیامبر(صلى الله علیه وآله) براى داشتن همسران و فرزندان، بسیار عیبجویى مى کردند. آیه نازل شد: «و لقد أرسلنا رسلا…». (مجمع البیان، ج ۵ ـ ۶ ، ص ۴۵۷) با توجّه به سیاق آیات، عیب گیرندگان، مشرکان بودند.
[۱۴] . در معناى آیه گفته شد: «اگر در سخنان و کارهایتان احسان کنید و تقوا داشته باشید…خداوند به آنچه در مورد همسرانتان انجام مى گیرد آگاه است تا شما را در برابر کارهایتان پاداش بدهد. (مجمع البیان، ج ۳ ـ ۴، ص ۱۸۴)
[۱۵] . در تفسیر آیه آمده است: به میزان توانایى خود عدالت داشته باشید. (روح المعانى، ج ۴، جزء ۵، ص ۲۳۸)
[۱۶] . ظاهراً رضایت خداوند از اسماعیل(علیه السلام)، به سبب اعمال و اقوالش است، و از اینکه از میان اقوال و اعمال او در این آیه، امر خانواده به نماز و زکات بیان شد، برداشت یاد شده انجام گرفته است.
[۱۷] . ممکن است مقصود آیه «اسماعیل بن حزقیل» باشد که به رسالت الهى بر قوم خود مبعوث شد. (مجمع البیان، ج ۵ ـ ۶ ، ص ۸۰۰)
[۱۸] . «و مثلهم معهم…» یعنى خداوند افزون بر بازگرداندن کسان ایّوب و عطایى همانند خانواده ایّوب، به آن حضرت همراه با اضافه و زیادى داده است. (روح المعانى، ج ۱۰، جزء ۱۷، ص ۱۲۱)
[۱۹] . بنا بر قولى معناى آیه این است که متّقین را امام ما قرار بده. (مجمع البیان، ج ۷ ـ ۸ ، ص ۲۸۴)
[۲۰] . مقصود از «مکاناً شرقیّاً» بنا بر یک احتمال، شرق بیت المقدّس است. (روح المعانى، ج ۹، جزء ۱۶، ص ۱۰۸)
[۲۱] . از امام باقر(علیه السلام) درباره این آیه روایت شده است: [در صدر اسلام] مردى که قصد هجرت به سوى رسول خدا(صلى الله علیه وآله) را داشت، فرزند و همسرش دامان او را مى گرفتند و مى گفتند: تو را به خدا قسم مى دهیم که از نزد ما نروى و ما را بى کس نگذارى که ما بعد از تو از بین خواهیم رفت. برخى از آنان مطیع اهل و عیال خود مى شدند و [نزد آنان]مى ماندند، ازاین رو خداوند آنان را از فرزندان و همسرانشان برحذر داشته، آنان را از پیروى آنها نهى فرموده است. (تفسیر نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۲، ح ۲۰)
[۲۲] . مراد از «و من حوله…» ملائکه طواف کننده عرش هستند که اینها کرّوبیان و سرور فرشتگان اند. (مجمع البیان، ج ۷ ـ ۸ ، ص ۸۰۲)
[۲۳] . طبق حدیث منقول از امام باقر(علیه السلام) مقصود از «فسلَّموا»، سلام کردن مرد به خانواده خود، هنگام ورود به خانه است. (تفسیر نورالثقلین، ج ۳، ص ۶۲۷ ، ح۲۵۸)
[۲۴] . از امام صادق(علیه السلام) نقل شده است: مقصود از «فصال» در آیه شریفه، گرفتن فرزند از شیر، قبل از دو سال است. (مجمع البیان، ج ۱ ـ ۲ ، ص ۵۸۸)
[۲۵] . از اینکه فرزندان ممنوع شدند که بدون اذن وارد اتاق و محلّ استراحت پدر و مادرشان در سه وقت شوند مى توان استفاده کرد که والدین هم نباید با چنین وضعیّتى بر فرزندانشان وارد شوند.
[۲۶] . از امام صادق(علیه السلام) در تفسیر آیه سؤال شد: چگونه اهل خود را از آتش نگهدارى کنیم؟ فرمود: به آنان امر و نهى کنید. (الکافى، ج ۵، ص ۶۲ ، ح ۳)

منبع: فرهنگ قرآن، جمعی از محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن کریم، جلد ۱۲

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: