دوشنبه - ۱۳۹۸/۰۷/۰۱
صفحه اصلی >> گوناگون >> سینما در 30 نما >> ناهنجاری های معلول نظام حکومتی در سینما

ناهنجاری های معلول نظام حکومتی در سینما

یکی از وظایف حکومت و دولت در برابر مردم ایجاد فضای عمومی مطلوب برای جامعه است. فضای جامعه باید به گونه ای باشد که زمینه فعالیت های فردی و گروهی در قالب امور دینی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی فراهم باشد. این امر، افزون بر تحقق فعالیت های مردم، روند توسعه و رشد جامعه و کشور را در زمینه های مختلف سرعت می بخشد. در مقابل می توان جامعه ای را تصور کرد که تنش ها و مشکلات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی به نحوی گسترش یافته که مردم از انجام فعالیت های روزمره ی خود بازمانده اند و کشور در سیر نزولی قرار دارد. شماری از آثار سینمایی و تلویزیونی با توجه به اهمیت این نکته، ناهنجاری های موجود در جامعه را که دولت و حکومت، سبب ایجاد یا تشدید آن ها است، به تصویر می کشند و به این وسیله، جریان حاکم را نقد می کنند.
یکی از ناهنجاری های عمده در سطح جامعه، مقابله با جرایم و بزه ها است که گروه نخست فیلم های مرتبط با این بخش به آن می پردازند. این آثار، جامعه ای را به تصویر می کشند که فساد و تباهی در آن موج می زند و هیچ عامل بازدارنده ی حکومتی در این میان نیست. جریان حکومتی کشوری که به صورت مستقیم یا نمادین اشاره می شود، از دو جهت در معرض انتقاد قرار می گیرد: جهت اول عدم کارآمدی سیستم حکومتی در جلوگیری از پدید آمدن جرایم است؛ به دیگر سخن، نظام حکومتی و سیاسی از این منظر مورد نقد قرار می گیرد که نتوانسته با ایجاد بسترهای مناسب و عوامل بازدارنده، مانع بروز و شیوع جرایم شود و این امر به فراگیری جرم و بزه در جامعه، منجر شده است. جهت دوم را می توان در نحوه ی مقابله و برخورد قانونی با جرایم در جامعه، جست و جو کرد. آثار مرتبط با این بخش، ناتوانی نظام حکومتی در برخورد قاطع و مؤثر با مجرمان و بزه کاران را به نقد می کشد. آثاری که در گروه نخست لحاظ می شود، با نشان دادن فراگیری جرم و بزه، نمایان گر جهت اول و معرفی کردن قهرمان های خودجوش و مستقل به عنوان تنها عامل بازدارنده جهت دوم بیان می کنند.
در آثاری نظیر مجموعه فیلم های « بتمن » ، (۱) سه گانه « بلید » ،(۲) سه گانه « مرد عنکبوتی » (۳) و « نگهبانان » (۴) قهرمان های خیالی کتاب های کمیک برای مقابله با مجرمان و تبه کاران اقدام می کنند. در این میان نظام حکومتی قادر به کنترل جریان جرم ها نیست و تنها عامل بازدارنده قهرمان ها محسوب می شوند.
فیلم های دیگری را نیز می توان به آثار یاد شده ضمیمه کرد که در آنها قهرمان ها انسان های معمولی هستند که بر اثر درگیر شدن با جریان خلافکاران، سعی در اصلاح جامعه دارند. در این فیلم ها هم حکومت، قادر به بهبود اوضاع نیست و گویا نیاز است فردی از میان مردم برای اصلاح وضعیت به پا خیزد. فیلم های « راننده ی تاکسی » ،(۵) « هری برون » ، (۶) « مبارز خیابانی: افسانه ی چان لی » (۷) و « زنبور سبز » (۸) نمونه هایی برای این دسته اند.
آثار دیگری را نیز می توان در گروه نخست جای داد که الگویی مشابه فیلم های یاد شده را دنبال می کنند. در این فیلم ها اتفاقاتی ناگوار از جانب گروهی از تبه کاران برای شخصیت اصلی یا افراد نزدیک به او رخ می دهد. این امر به شکلی نقد گونه حاکی از نبود امنیت و فضای مناسب زندگی برای افراد جامعه فیلم است. نظام حکومتی و قضایی در این زمینه هیچ اقدام مثبتی ندارد و همین امر سبب می شود که شخصیت اصلی داستان، خود برای مقابله با رخداد پیش آمده مقابله کند. تفاوت این دسته از آثار با دسته بند پیشین در این است که شخصیت اصلی برای اصلاح جامعه گامی برنمی دارد و تنها در زمینه عدالت و انتقام به نفع خود گام برمی دارد. باید توجه داشت که چنین مضمونی، حاکی از ناتوانی نظام حکومتی است. هم چنین اقدام فردی شخصیت اصلی را که معمولاً از راه های غیرقانونی است، معلول کوتاهی و ناکارآمدی حکومت می داند. فیلم های « ربوده شده » ،(۹) « مردی در آتش » ، (۱۰) « رانده شده برای قتل » (۱۱) و « هدف سخت » (۱۲) نمونه هایی برای این مضمون است.
گروه دوم فیلم هایی است که اشتباهات دستگاه قضایی را دلیل بر ضعف نظام حکومتی می شمارد. در این آثار، اشتباه قاضی که برآمده از ضعف قانون و نظام حاکم است، باعث می شود افرادی بی گناه، محکوم شوند و مجرمان، آزادانه به فعالیت خود ادامه دهند. آسیب حاصل از این ناهنجاری حکومتی علاوه بر از بین رفتن عدالت، مشکلات فراوان روحی و شخصیتی برای فرد محکوم است. قضاوت نادرست در شماری از این آثار سبب می شود اطرافیان فردی که در معرض قضاوت نادرست قار گرفته، با راه های خلاف قانون، دنبال جبران آسیب وارده بر او باشند که این خود ناهنجاری دیگری برآمده از ضعف نظام حکومتی است. فیلم های « راز در چشمانشان » ، (۱۳) « همه کار به خاطر او » ، (۱۴) « سه روز بعد » ، (۱۵) « جنایت هنری » (۱۶) و « رهایی از شاوشنگ » نمونه های این گروه هستند.
گروه سوم از فیلم ها، آثاری هستند که مضمون آنها در ارتباط با مسئله « تبعیض نژادی » یا « نژاد پرستی » است. این مسئله، پدیده شومی است که در طول تاریخ، سبب مصیبت های بسیاری برای بشر بوده است. امروزه در اوایل قرن بیست و یکم، با وجود پیشرفت های علمی و مادی، هنوز معضل تبعیض نژادی، وجدان های بیدار را می آزارد. با گذشت زمان، این امر از قالب مسئله ای اجتماعی خارج شده و مصداق های سیاسی جدیدی یافته است. برخی یهودیان که روزگاری، به علت وابستگی به قوم و مذهب یهود، در سراسر اروپا، تحقیر می شدند، امروزه بدترین ظلم ها و تبعیض ها در حق مردم مظلوم فلسطین روا می دارند. امریکا خود را پرچم دار دموکراسی جهانی میداند؛ اما واقعیت های اجتماعی حاکم در آن جا نشان میدهد، برخی اقوام و نژاد ها، هم چنان مورد تبعیض قومی و نژادی قرار می گیرند. آمارها در این زمینه نتایج قابل توجهی دارند که نتیجه ی برخی از آن ها عبارت است از: (۱۷)
۱. سیاهان جوان، ۶درصد جمعیت ایالات متحده را تشکیل می دهند؛ ولی آنان، ۵۰ درصد زندانیان آن جا را تشکیل داده اند.
۲. سه نفر از هر چهار امریکایی افریقای تبار (۷۶ درصد) ۱۸ تا ۳۶ ساله، که در مناطق شهری زندگی می کنند، تجربه دستگیری و زندانی شدن را داشته اند.
۳. در ماساچوست، سیاه پوستان و دورگه ها، ۹درصد جمعیت این ایالات را تشکیل می دهند؛ اما آنان ۸۳ درصد محکومان به حبس را در زندان های ماساچوست تشکیل داده اند.
۴. نوجوانان امریکایی افریقایی تبار، ده برایر بیش تر از نوجوانان سفید پوست، در معرض دستگیری و حبس در کانون های اصلاح و تربیت ایالتی قرار دارند.
۵. در سال ۱۸۶۵م، اندکی پس از این که « لینکلن » (۱۸) شانزدهمین رئیس جمهور امریکا، قانون آزادی برده ها را تصویب کرد، سیاهان تنها نیم درصد ثروت خالص ملی را در اختیار داشتند؛ اما اکنون و پس از چهل سال از تصویب قوانین مربوط به عدالت نژادی در ایالات متحده و با وجود ثروت هنگفت ورزشکاران و هنرمندان مشهور سیاه پوست نظیر « تایگروودز » ، (۱۹) « مایکل جردن » ، (۲۰) « بیل کازبی » ،(۲۱) و « اپرا وینفری » ،(۲۲) درصد ثروت خالص سیاهان، تنها یک درصد است.
۶.امروزه میانگین درآمد سالانه ی خانواده های سفید پوست برابر با ۴۷هزار دلار است؛ اما این نرخ برای خانواده های امریکایی افریقایی تبار، تنها ۲۶ هزار دلار است.
۷.کسب و کارهای متعلق به سیاهان، سه برابر بیش از شرکت های سفید پوستان در معرض خطر ورشکستگی قرار دارند.
۸. نرخ فقر در میان شهروندان دورگه ساکن ایالات متحده، ۵/ ۲ برابر سفید پوستان است.
۹. امروزه تنها نیمی از خانوارهای سرخ پوست امریکایی به خدمات مخابراتی دسترسی دارند.
گفته می شود تبعیض نژادی از دهه ی شصت میلادی به بعد رو به افول نهاده؛ اما با توجه به آمار حوادثی که در این زمینه رخ می دهد، باید اذعان کرد که تبعیض نژادی هم چنان ادامه دارد و شکل های جدید آن را در قالب ظلم به مسلمانان فلسطین، اسلام ستیزی و نگرش غربی به سیاه پوستان و دورگه ها می توان مشاهده کرد. امروزه بی اعتنایی به تبعیض های نژادی پنهان از سوی دولت مردان غربی، امری کاملاً عادی به شمار می رود.
فیلم های « خداحافظ بافانا » ،(۲۳) « مناظره کنندگان بزرگ » ،(۲۴) « تصادف » ، (۲۵) « مربی کارتر » ،(۲۶) « تاریخ مجهول امریکا » ،(۲۷) « استرالیا » و « حیوان » (۲۸) را می توان نمونه هایی برای این مسئله در عرصه ی سینما دانست که با رویکردی انتقادی، گستره ی تبعیض نژادی در غرب و آسیب های پیرامون آن را به تصویر می کشند.
گروه چهارم از فیلم هایی که به نقد نظام حکومتی می پردازند، آثاری هستند که جرایم سازمان یافته را دست مایه ی خود قرار می دهند. وجود گروه های مافیایی و تبه کار در سطح گسترده که برای پیشبرد اهداف خود، مرتکب خلاف های گوناگونی در عرصه ی اجتماعی، سیاسی و اقتصادی می شوند، نتیجه ی نوعی اهمال و ناکارآمدی نظام حاکم است که توانایی کنترل و ریشه کنی این جرایم را ندارد. تبه کاران در این گونه آثار از قدرت و نفوذ بالایی برخوردارند و معمولاً در بسیاری از سازمان های و نهاد های دولتی و حکومتی نیرو دارند که اشاره ای به فساد اداری در نظام حکومتی است. در این زمینه آثار فراوانی وجود دارد که می توان به سه گانه ی « پدر خوانده »، (۲۹) « روح سگ: سلوک سامورایی » ،(۳۰) دو قسمت « بیل را بکش » ، (۳۱) « بیست و دو گلوله » ، (۳۲) « شغل ایتالیایی » ، (۳۳) « تحت تعقیب » ، (۳۴) « قاپ زنی » ، (۳۵) « انتقام منصفانه » ، (۳۶) « تمام نُه یارد » (۳۷) و « تمام ده یارد » (۳۸) برای نمونه اشاره کرد.
گروه پنجم از فیلم های مرتبط با این بخش به مسئله انتخابات و فریب کاری کاندیداها به عنوان یکی دیگر از ناهنجاری های سیاسی می پردازند. این دسته، مشکلات و آسیب های شیوه های تبلیغات، برگزاری انتخابات، تقابل میان کاندیداهای رقیب و سلامت انتخابات را به عنوان یکی از مهم ترین موضوعات در عرصه ی سیاست داخلی به تصویر می کشند. فیلم های « کاندیدا » ، (۳۹) « نیمه ی ماه ارس » ، « اداره تنظیم » ، (۴۰) « یک پرتقال کوکی » (۴۱) و « پیکاک » (۴۲) نمونه های برای این گروه است.
گروه ششم از فیلم های این بخش، برخورد نادرست سازمان ها با کارمندان و مأموران دولتی را به نقد می کشند. در این فیلم ها کارمندان یا مأمورانی که سال ها برای سازمانی دولتی فعالیت کرده اند، به علتی کنار گذاشته می شوند و به آنان بی مهری می شود. فیلم های « شوالیه و روز » ، مجموعه فیلم های « مأموریت: غیر ممکن » ، « رد » ، « امریکایی » (۴۳) و « تیم ای » در این گروه جای می گیرند.
گروهی دیگر از فیلم های مرتبط با عملکرد سازمان های دولتی و حکومتی، فعالیت های موازی و متضاد این ارگان ها را در رخداد های داخلی به تصویر می کشند. در این آثار، اتفاقی سیاسی یا اجتماعی در داخل کشور رخ می دهد و سازمان های مربوط به این رخداد، نیروهای خود را اعزام می کنند و این امر بدون توجه به عملکرد موازی دیگر سازمان ها صورت می گیرد. به دیگر سخن هر سازمانی به این دلیل که خود را مسئول جریان می داند، نیروهای خود را اعزام می کند که این کار باعث تداخل و تضاد میان فعالیت های سازمان ها می شود. این مسئله در فیلم ها بیش تر میان سازمان های امنیتی و نظامی رخ می دهد و حاصل آن کندی حل شدن مشکل و برزو مشکلات جدید است. فیلم های « محاصره » ، « جی ادگار » ، (۴۴) « غیر قابل فکر » و « آقا و خانم اسمیت » (۴۵) نمونه های این مضمون به شمار می روند.
گروه آخر را فیلم های تشکیل می دهند که به موضوعات دیگری در حوزه های اجتماعی و سیاسی می پردازند. برای نمونه فیلم های « صورت زخمی » ، (۴۶) « گذر از مرز » ، (۴۷) « ناشناس » (۴۸) و « ماشته » به مهاجرت های غیر قانونی می پردازند و سعی در تبیین آسیب زایی این مقوله در جامعه دارند. هم چنین فیلم های « شرکاء » (۴۹) و « تفریح با دیک و جین » (۵۰) به مشکل بیکاری در جامعه و آسیب های وارده به خانواده ها و فیلم « جان کیو » (۵۱) به مشکلات بیمه و معضلات پزشکی می پردازند.

پی‌نوشت‌ها:

۱- Batman
۲- Blade
۳- Spider-Man
۴- Watchmen
۵- Taxi Driver
۶- Harry Brown
۷- Street Fighter: The Legend of Chun-Li
۸- The Green Hornet
۹- Taken
۱۰- Man on Fire
۱۱- Driven to Kill
۱۲- Hard Target
۱۳- The Secret in Their Eyes
۱۴- Anything for Her
۱۵- The Next Three Days
۱۶- Henry’s Crime
۱۷- رابینز، جان، آیا تبعیض نژادی هم چنان وجود دارد؟، سیاحت غرب، شماره ی ۴۸، صص۲۳ و ۲۴ .
۱۸- Abraham Lincoln
۱۹- Tiger Woods
۲۰- Michael Jordan
۲۱- Bill Cosby
۲۲- Orpah Winfrey
۲۳- Goodbye Bafana
۲۴- The Great Debaters
۲۵- Crash
۲۶- Coach Carter
۲۷- American History X
۲۸- The Animal
۲۹- The Godfather
۳۰- Ghost Dog: The Way of the Samurai
۳۱- Kill Bill
۳۲- ۲۲ Bullets
۳۳- The Italian Job
۳۴- Wanted
۳۵- Snatch.
۳۶- Raw Deal
۳۷- The Whole Nine Yards
۳۸- The Whole Ten Yards
۳۹- The Candidate
۴۰- The Adjustment Bureau
۴۱- A Clockwork Orange
۴۲- Peacock
۴۳- The American
۴۴- J. Edgar
۴۵- Mr. & Mrs. Smith
۴۶- Scarface
۴۷- Crossing Over
۴۸- Unknown
۴۹- The Company Men
۵۰- Fun with Dick and Jane
۵۱- John Q

منبع مقاله :
امین خندقی، جواد؛ (۱۳۹۱)، سینمای سیاسی، سیاست سینمایی، قم: ولاء منتظر(عج)، چاپ اول

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: