سه شنبه - ۱۳۹۷/۰۸/۲۹
صفحه اصلی >> گوناگون >> سینما در 30 نما >> سینما و زمان ها و دنیاهای موازی

سینما و زمان ها و دنیاهای موازی

گروهی از فیلم ها داستانی را به تصویر می کشند که در چند زمان موازی یا دنیای موازی رخ می دهد. به این توضیح که در زمان واحد دو دوره ی زمانی یا دو دنیای متفاوت وجود دارد و شخصیت های داستان یا برخی از آن ها در میان این دنیاها یا زمان ها جا به جا می شوند و موقعیت زمانی و مکانی خود را تغییر می دهند.

یک. دنیاهای موازی

در داستان این گونه از فیلم ها چندین دنیا وجود دارد که به واسطه ی راه های خاص به یکدیگر ارتباط پیدا می کنند. ممکن است در یک فیلم، شخصیت داستانی از زمان حال به زمان گذشته یا آینده برود و به همین دلیل در دنیای قدیم یا آینده قرار گیرد. اما این گروه، دنیاهای موازی را شامل نمی شود؛ زیرا مکان آن ها همان کره ی زمین است که فقط زمان آن عوض شده است.
فیلم « قطب نمای طلایی(۱) » نمونه ای روشن برای این دسته است. ابتدای فیلم، چیستی و چگونگی وجود دنیاهای فراوان در سراسر کهکشان بیان می شود که چگونه از ذرات ساخته شده اند. در هر دنیا ساکنانی با ویژگی های متفاوت وجود دارد و بر همین اساس در برخی مکان ها موجودات غیر انسانی نیز زیست می کنند. راه ارتباطی این دنیاها با یکدیگر از طریق قطب نمایی طلایی مشخصی می شود که تعداد اندکی از آن وجود دارد.
مجموعه فیلم های « دروازه ی ستارگان »(۲) که سه قسمت از آن تاکنون اکران شده، انسان ها به دروازه ای باستانی دست می یابند که رفتن به دنیاهای دیگر را میسر می سازد. گروهی ویژه متشکل از افراد نظامی و دانشمند برای بررسی از طریق آن به سیاره ای می روند که تفاوت های بسیاری با کره ی زمین دارد و انسان هایی همچون دوره های بدوی زندگی می کنند. این انسان ها تحت تسلط و حکومت موجودات بیگانه ی فرا زمینی قرار دارند و به عنوان بردگانی برای این موجودات کار می کنند.
« گالیور » در فیلم « سفرهای گالیور »(۳) که مسئول بایگانی در یک اداره است برای نوشتن داستان به جایی در اقیانوس می رود و در آن جا به طور اتفاقی به دروازه ی دنیای دیگر وارد می شود. این راه همچون گرد بادی بزرگ است که او را در خود می کشد و فرو می برد. در این دنیا انسان های بسیار کوچکی زندگی می کنند. علاوه بر آن جایی دیگر وجود دارد که انسان های بسیار غول پیکری زیست می کنند و گالیور، مدتی در آن جا زندانی می شود.
یکی از شخصیت های اصلی در فیلم « لانه ی خرگوش »(۴) به دلیل یک تصادف و کشتن یک بچه، دچار مشکلات شدید روحی و عاطفی است. وی برای تسکین خود و کسب آرامش به تئوری وجود دنیاهای موازی، معتقد شده و آن را در قالب کتاب کمیک به تصویر کشیده است. به این توضیح که طبق این نگرش، دنیاهای مختلفی وجود دارد که کره ی زمین یکی از آن ها است. هر انسانی دارای چندین روح و بدن است که هر کدام از آن ها در یکی از این دنیاها زندگی می کنند. کالبدهای مختلف یک فرد با یکدیگر ارتباطی ندارد؛ ولی این امر تسکینی برای فرد محسوب می شود که اگر دچار مشکلی در این دنیا شده، امیدوار باشد که جسم دیگر او در دنیای دیگر بدون مشکل زندگی می کند.
مقوله ی دنیاهای موازی در فیلم ها به دو صورت قابل تفسیر است: نخست این که دنیای جدید، مکانی دیگر از کهشکان باشد، به این معنا که علاوه بر حیات در کره ی زمین، دیگر سیارات نیز دارای حیات باشد. این تفسیر شبیه نظریه ی « زیست فرازمینی » (۵) است که دانشمندان مختلف، سال ها آن را بررسی کرده اند. ولی با تمام پیشرفت های علمی هنوز وجود چنین امری ثابت نشده و در حد یک نظریه، باقی مانده است. این نظریه از نظر دینی اشکال ندارد، مگر نگرشی که آن دنیای دیگر را خارج از محدوده ی خلقت خدا بداند که چنین امری هم در این فیلم ها یافت نشده و به آن پرداخته نمی شود.
تفسیر دوم از این مقوله، آن است که مراد این فیلم ها را دنیایی خارج از محدوده ی جهان شناخته شده بگیریم. به تعبیر دیگر دنیای دیگری که به تصویر کشیده می شود مربوط به هستی دیگری باشد و در مجموعه ای که ما با عنوان هستی یا جهان می شناسیم وجود نداشته باشد. تفاوت این حالت با تفسیر پیشین این است که تعبیر نخست، دنیایی خارج از کره ی زمین اما در محدوده ی کهشکان ها و جهان است؛ ولی تفسیر دوم، دنیا را خارج از تمام هستی درنظر میگیرد. با لحاظ این معنا همان مطالبی که در حالت قبل بیان شد، در اینجا هم می آید با این تفاوت که فرض، بیش تر از حقیقت دور است.

دو. زمان های موازی

در این گروه از فیلم ها انسان ها در زمان حرکت می کنند و به گذشته یا آینده می روند؛ به گونه ای که زمان گذشته و حال، یا آینده و حال، هر دو به موازات یکدیگر پیش می روند و می توان بارها درمیان آنها سفر کرد. این زمان ها در همدیگر تأثیر مستقیم دارند به این توضیح که وقوع رخدادی در گذشته، در حال و وقوع امری در حال، در آینده مؤثر خواهد بود.
انتشار ویروسی کشنده در فیلم « دوازده میمون »(۶) بیش تر انسان ها را از بین برده است. سازمان مخفی با فرستادن زندانیان به زمان گذشته به دنبال کشف عامل انتشار ویروس و جلوگیری از آن است. در این پروژه، زندانیان براساس صلاحیت ها انتخاب و با سیستمی پیشرفته به گذشته فرستاده می شوند.
در مجموعه فیلم های « نابودگر »(۷) که چهار قسمت از آن تاکنون اکران شده، جنگی بزرگ میان ماشین ها و انسان ها در می گیرد و بیش تر انسان ها نابود می شوند یا به بردگی ماشین ها در می آیند. رایانه ی اصلی کنترل کننده ی ماشین برای نابودی رهبر جریان مقاومت انسان ها مقابل ماشین ها، روبات هایی پیشرفته را از زمان آینده به زمان حال می فرستد تا مادرِ این فرد را پیش از تولد از بین ببرند. پس از شکست این مأموریت دوباره برای نابودی این فرد در نوجوانی و پس از آن جوانی روبات های دیگری فرستاده می شود. رهبر انسان ها هم برای محافظت ازخودش روبات هایی به گذشته می فرستد.
فرمانده ی نظامی، همراه نوکرش در فیلم « فقط دیدار »(۸) به واسطه ی جادو از قرون وسطا به زمان معاصر می آیند تا مدتی از توطئه درامان باشند. این افراد پس از مدتی دوباره به زمانی پیش از روز سفرشان به دوران معاصر باز می گردند؛ یعنی فیلم داستان را در سه دوره ی زمانی پیش می برد.
در فیلم « بازگرداننده »(۹) گروهی از تبه کاران، سفینه ای فضایی را می دزدند و باعث جنگی عظیمی میان موجودات فرازمین و انسان ها می شوند. دختری از این زمان به گذشته می آید تا مانع این سرقت شود تا بتواند مانع این جنگ خونین شود. سپس دوباره به آینده باز می گردد.
شرکتی خصوصی در فیلم « صدای رعد » (۱۰) فناوری سفر در زمان را به دست می آورد و با استفاده از آن، افراد ثروتمند را برای شکار موجودات پیش از تاریخ به گذشته می برد. شکارچیان برای حرکت روی زمین در زمان گذشته، روی فضایی خاص حرکت می کنند تا با حضور در گذشته، آسیبی به تاریخ وارد نیاید؛ اما یکی از افراد از این دالان بیرون می آید و پروانه ای کشته می شود. همین امر باعث بروز مشکلات فراوان زیست محیطی در زمان حال می شود.
به دلیل مشکلی که آمریکا با اقتصاد ژاپن دارد در فیلم « گودزیلا علیه کینگ گیدورا »(۱۱) گروهی از آمریکایی ها مأموریت پیدا می کنند به گذشته بروند و با بیدار کردن دوباره ی هیولاهای باستانی، ژاپن را از بین ببرند تا سلطنت آینده ی اقتصادیِ این کشور محقق نشود.
شخصیت اصلی فیلم « ماشین زمان » (۱۲) پس از مرگ همسرش، ماشین سفر در زمان را می سازد تا برای نجات او به گذشته برود؛ اما موفق به نجات همسرش نمی شود. پس از آن، خود را به آینده می فرستد و در آن جا با وقایعی هولناک روبه رو می شود.
در فیلم « شاهزاده ی ایران: ماسه های زمان » (۱۳) شخصیت های مختلف از طریق ماسه ها و خنجری جادویی به گذشته می روند. یکی از وزرای ایرانی که برادر پادشاه نیز است قصد دارد با رفتن به گذشته، مانع سلطنت برادرش شود و خودش جای او را بگیرد؛ اما قهرمان داستان با استفاده از همین خنجر و ماسه های زمان مانع او می شود.
وجود زمان های موازی و جا به جایی در این زمان فقط می تواند یکی از تخیلات انسان معاصر باشد که به دلیل جذابیت هایش به عنوان دست مایه ی فیلم ها قرار گیرد. هم چنین وجود مایه ی طنز در شخصیتی که از یک زمان با فرهنگی متفاوت به زمان دیگر می رود، باعث شده پرداخت به این موضوع در قالب طنز نیز آثار فراوانی داشته باشد.
دلیل این که نمی توان این امر را جز در تخیلات معنا کرد این است که با مقوله ی زمان که مربوط به فلسفه است به هیچ عنوان هم خوانی ندارد. صدرالمتألهین دقیق ترین تعریف از زمان را بیان کرده که عبارت است از: بُعد و امتدادی گذرا که هر موجود جسمانی علاوه بر ابعاد مکانی ناگذرا ( طول، عرض و عمق ) دارد.
هم چنین زمان، ظرف مستقلی برای اشیا و پدیده ها نیست؛ بلکه همانند حجم اجسام، صفتی ذاتی و درونی برای آن ها است و به طبع، هر پدیده ای، زمانی مخصوص به خود خواهد داشت که از شئون وجودش به شمار می رود.(۱۴)
بر این مبنا زمان و حرکت، دوگانگی وجود ندارند (۱۵) و حرکت هم چیزی جز خروجی تدریجی از قوه به فعل نیست.(۱۶) پس هنگامی که وجود در حرکت از قوه به فعل می رسد، زمانِ همراه با آن ذات نیز امتداد می یابد. اکنون چگونه ممکن است امر بالفعل ( زمانی که گذشته و بالفعل شده ) دوباره بالقوه شود و موجود، دوباره در آن امتداد زمانی به فعلیت برسد؟

پی‌نوشت‌ها:

۱. The Golden Compass.
۲. Stargate.
۳. Gulliver”s Travels.
۴. Rabbit Hole.
۵. Extraterrestrial life.
۶. Twelve Monkeys.
۷. The Terminator.
۸. Just Visting.
۹. Returner.
۱۰. A Sound of Thunder.
۱۱. Godzilla vs. King Ghidorah.
۱۲. Thde Time Machine.
۱۳. Prince of Persia: The Sands of Time.
۱۴. مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش فلسفه، ج۲، صص ۱۵۶ و ۱۵۷.
۱۵. همان، ص ۱۵۶.
۱۶. طباطبائیی، سید محمد حسین، نهایه الحکمه، ج۲، ص ۸۷.

منبع مقاله :
امین خندقی، جواد، (۱۳۹۱)،دین در سینما گزاره های اعتقادی،قم: ولاء منتظر(عج)، چاپ اول

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: