سه شنبه - ۱۳۹۸/۰۵/۰۱
صفحه اصلی >> گوناگون >> سینما در 30 نما >> شیطان در سینما

شیطان در سینما

داستان هایی با محوریت مسائل مربوط به شیطان، یکی از مهم ترین بخش های آثار سینمایی و تلویزیونی را از جهت تعداد تشکیل می دهد. هر ساله آثار فراوانی در این حوزه، تولید و اکران می شود. اقبال مخاطبان به فیلم های ترسناک و داستان های آمیخته با مسائل راز آلود و فرا طبیعی، باعث شده این فیلم ها یکی از دغدغه های اصلی شرکت های فیلم سازی در جهان باشد. با گسترش امکانات فنی و جلوه های بصری و صوتی در سال های اخیر، شاهد گونه ای متفاوت از فیلم ها در این ژانر هستیم. پیشرفت های یاد شده علاوه بر تأثیر گذاری روی حجم تولیدات و گیشه ی فروش، باعث ایجاد تأثیر بیش تر بر مخاطبان نیز شده است و نتیجه ی آن شکل گیری نگرش های اشتباه درباره شیطان شده است. برای آن که بتوانیم نمونه های مربوط به این موضوع را بررسی کنیم، ابتدا لازم است مطالبی خلاصه درباره چیستی و فلسفه ی وجودی شیطان بیان شود.
در باره ریشه ی واژه ی « شیطان » دو نظریه (۱) مطرح است: نخست این که آن را برگرفته از « شَطَنَ یَشطُنُ » به معنای دور شدن بگیریم و معنای دوم این است که آن را مأخوذ از « شَاطَ یَشیطُ » به معنای هلاک شدن یا سوختن بگیریم. از هری قول اول را ترجیح می دهد.(۲) قرشی هم بعد از نقل دو قول و قائلان آن می نویسد:
« محققین این قول ( قول دوم ) را قبول ندارند. »(۳)
شیطان وصف است، نه اسم خاص آن روح شریر و به مناسبت دوری از خیر و رحمت حق تعالی، وصف شیطان بر او اطلاق شده است: (۴) اما ابلیس، موجودی است زنده، با شعور، مکلف، نامرئی، فریب کار و … که از امر خدا سر پیچید و به آدم سجده نکرد؛ در نتیجه رانده شد و مستحق عذاب و لعن شد.(۵) ابلیس از ریشه ی «بلس» به معنای ناامید شدن گرفته شده و این موجود که نامش عزازیل بود، به همین علت ابلیس خوانده شد.(۶) کلمه ی ابلیس در هر یازده بار که در قرآن آمده، به صورت مفرد به کار رفته که نُه مورد آن مربوط به استکبار و اِبا از سجده است؛ ولی شیطان به صورت جمع هم می آید و مراد از او همان است که ذکر شد.
در قرآن درباره ی شیطان آمده است: موجودی از گروه جنیان است؛(۷) چون جنیان از جنس آتش بدون دودند؛ بنابراین شیطان هم از آتش است،(۸) او در مقابل رب، طغیان کرد (۹) و به او کفر ورزید.(۱۰) علت کفر و عصیان او درمقابل خدا، تمرد از سجده به پای انسان بود.(۱۱) او جنس خود را که از آتش بود، برتر از جنس آدم که خاک است، می دانست (۱۲) و بر این اساس، کینه و دشمنی انسان را سخت به دل گرفته است (۱۳) و می خواهد انسان ها را گمراه و به آرزوها سرگرم کند.(۱۴) و سعی می کند که حزبش را بر جهان مسلط کند؛ ولی خدا حزب او را دچار خسران می کند.(۱۵) ابلیس سعی می کند انسان را به رنج و عذاب بیفکند.(۱۶) و او را به سوی عذاب آتش فروزان سوق دهد (۱۷) و در دل مؤمنان حزن و اندوه جاری سازد (۱۸) تا در قیامت آن ها را در کنار خود محشور ببیند.(۱۹)
فرشتگان بر پایه ی آیات قرآن، امکان مخالفت با فرمان های الهی را ندارند؛(۲۰) ولی برای جن ها، مانند انسان، اختیار و ا مکان نافرمانی از دستورهای الهی وجود دارد. قرآن نیز آن ها را به مؤمن و کافر، فاسق و صالح، تقسیم می کند (۲۱) و لایق پاداش و کیفر در آخرت می داند.(۲۲)
جن مانند هر موجود دیگری، لایق و شایسته ی آفرینش است. این که جن، شیطان یا انسان های کافر و گنه کار، با اختیار خویش از مسیر اصلی و هدف نهاییِ آفرینش دور شده اند، باعث نمی شود که آفرینش آنان، لغو و مخالف حکمت باشد. خدای متعال، آن ها را آفرید تا با اختیار خویش، اطاعت کنند. لازمه ی اطاعت اختیاری، این است که امکان مخالفت اختیاری نیز به آن ها عطا شود؛ پس، مخالفت و عصیان آنان، ضروری به حکیمانه بودن آفرینش آن ها نمی زند.
آن چه گفته شد، فلسفه ی آفرینش شیطان با توجه به خود او و عملکردش است و می تواند توجیه کننده ی آفرینش او باشد؛ او اگر وجود شیطان را در رابطه با آفرینش آدمی بسنجیم، این پرسش مطرح می شود که آیا وجود شیطان برای آفرینش انسان، لازم و ضروری است؟
ابلیس، پس از نافرمانی و رانده شدن از درگاه الهی، از خدای متعال مهلت خواست تا فرزندان آدم را فریب دهد. از این که خدای متعال چنین فرصتی را به ابلیس داده، در می یابیم که فریب انسان ها از سوی شیطان در نظام آفرینش، نه تنها با هدف آفرینش انسان ناسازگار نیست؛ بلکه در مسیر آن است.
انسان برای رسیدن به کمال اختیاری که هدف آفرینش اوست، باید از دو نوع گرایش و تمایل خوب و بد، بهره مند باشد. اگر فقط گرایش به خوبی در او موجود باشد، مانند فرشتگان خواهد شد و چنان چه تنها گرایش های مادی داشته باشد، مانند حیوانات، مجالی برای صعود اختیاری معنوی نخواهد داشت واگر هر دو را داشته باشد، با انتخاب « خوبی ها »، از فرشتگان، برتر و به کمال مطلوب خود، می رسد و اگر « بدی ها » را برگزیند، از حیوانات، پست تر می شود.
انسان در درون خود، دو گرایش حق و باطل دارد؛ یعنی نفس اماره، او را به بدی ها و عقل و فطرت او را به خوبی ها می خواند. انسان در انتخاب هر یک از این دو راه، مختار و مستقل است؛ اما این استقلال در انتخاب، با این که شیطان از بیرون، وسوسه کننده و دعوت کننده ی او به بدی ها و فرشتگان دعوت کننده ی او به خوبی ها باشند، منافاتی ندارد.
انسان با اختیارِ خود، در ولایت شیطان یا فرشتگان داخل می شود. در همین موضوع، خدای متعال می فرماید:
« ای فرزندان آدم! مبادا شیطان، شما را فریب دهد؛ چنان که پدر ومادر شما را از بهشت بیرون کرد … ما شیطان را اولیای کسانی که به خدا ایمان نمی آورند، قرار داده ایم ».(۲۳)
نفس اماره، انسان را آماده ی پذیرش و وسوسه ها ودعوت های شیطان می کند و شیطان، انسان را بیش تر گمراه می کند. پیروی از عقل و فطرت نیز که هدایت درونی است، انسان را لایق رحمت های خاص الهی از سوی ملائکه میکند. وجود شیطان برای دعوت به بدی ها و تحریک نفس اماره، مکمل بیرونی گرایش انسان به بدی ها است؛ همان گونه که وجود فرشتگان ودعوت آنان به خوبی ها وتقویت عقل و فطرت، مکمل بیرونی گرایش انسان به خوبی است و از تعامل این دو، انسان کامل، پرورش می یابد.
از همین جا مسئله ی امتحان به عنوان یکی از اهداف خلقت انسان مطرح می شود؛ زیرا امتحان، تبلور اختیار انسان است و جای تعجب ندارد که در آیات فراوانی از قرآن کریم، مطرح شدن این مسئله را به گونه های مختلف مشاهده می کنیم؛ چنان که آمده است:
« ما انسان را از نطفه ای آمیخته آفریدیم و او را می آزماییم ».(۲۴)
برقراری یک امتحان عادلانه، تنها در صورت وجود شرایط و امکانات برای گزینش هر یک از دو طرف مسیر ( خیر و شر ) توسط انسان است؛ اما خدا، از آن رو که انسان را گل سر سبد مخلوقات خود می داند و تنها برای آفریدن او به خود تبریک گفته است.(۲۵) در جهت انتخاب مسیر کمال و خیر، امکانات فراوانی را در اختیار وی گذاشته است.
بنابراین، گرایش در جانب خیر و وجود نیرویی در جانب شر، باعث می شوند آزمایش الهی از حالت صوری و ظاهری در آید؛ یعنی وجود نیروهایی وسوسه گر در مقابل الهامات خدایی، باعث می شود تا انسان واقعاً درمیان دو راهی ها قرار گیرد و با اراده و عزم خویش، مسیری را برگزیند.
بر اساس همین نکته است که با نافرمانی ابلیس و رانده شدن او از درگاه خدا و سپس تقاضای وی برای مهلت داشتن به منظور اِغوای انسان، پروردگار با تقاضای او موافقت کرد و به وی مهلت داد تا در مقابل نیروهای الهی، وسوسه گرِ انسان به شر باشد؛ اما در عین حال، قدرت او را در این باره محدود ساخت و هیچ سلطه ای بر انسان ها به او نداد و وی فقط وسوسه کننده و تحریک کننده است.
بنابراین، وسوسه گری شیطان، پس از روی گردانی انسان از ندای فطرت و الهامات رحمانی است و کسانی که با اختیار و انتخاب خود، کفر ورزیده ، قابلیت محبت و همراهی با پاک ترین انسان های روی زمین را از دست داده اند، سزاوار آن هستند که به وسوسه های شیطانی گرفتار شوند و این، نوعی مجازات الهی درباره آنان در همین دنیاست؛
« آیا ندیدی که ما شیطان ها را بر کافران فرستادیم تا آنان را شدیداً تحریک کنند؟ »(۲۶)
پس از آن که بحث درباره چیستی و خصوصیات شیطان آمد، اکنون با بررسی نمونه ها به آسانی می توان نقاط نادرست در مضمون آن ها را دریافت و در کنار، آن نگرش صحیح را در نظر داشت.

از شیطان باید ترسید

دسته ای از آثار سینمایی و تلویزیونی سعی در به تصویر کشیدن شیطانی هولناک و نیرومند دارند. ترس از شیطان مهم ترین مفهومی است که در سرتاسر این آثار به مخاطب منتقل می شود. ابتدای فیلمِ « شیطان » نوشتاری از انجیل می آید که به انسان ها هشدار می دهد باید از شیطان ترسید. تمام داستان فیلم در خدمت انتقال همین مفهوم است و شیطان را موجودی نیرومند نشان می دهد که برای مجازات افراد در میان انسان ها حضور می یابد. در ابتدای فیلم، نماهای شهر، وارونه نشان داده می شود که تداعی کننده ی دنیای وارونه شیطان است. مضمونی که مشابه « صلیب وارونه » در مقایسه با صلیب درمسحیت است.(۲۷)
شیطان در فیلم « مرا به دوزخ بکش » پس از گذشت سه روز از طلسم شدن افراد، به سراغ، آنان می آید و بدترین کابوس های آنان را به حقیقت می رساند. هیچ راه مقابله ای با آن نیست و فقط فردی که طلسم کرده باید طلسمش را پس بگیرد. در مواجهه با این موجودات دو فرد جن گیر عاجزند و یکی از آن دو، جان خود را در این جلسه از دست می دهد.
شیطان در فیلم « ساحرگان ایستویک » (۲۸) همچون مردی مرموز با جذابیت های زیاد به سراغ انسان ها می رود و زنان را اغوا می کند. شیطان در این فیلم دارای قدرت جادوییِ فوق العاده ای است که با آن به اهدافش می رسد. هم چنین شیطان در فیلم « قلب انجل »(۲۹) قدرتی فوق العاده دارد و برای گرفتن روح انسان ها آمده است.
در فیلم « تشریفات مذهبی » شیطان با نام های مختلفی در فیلم ظاهر می شود؛ برای نمونه، شیطانی که بدن پدر لوکاس را تسخیر می کند « بال » نام دارد. شیطان در فیلم، موجودی ترسناک و فوق العاده قوی دیده می شود. او به راحتی در جسم تمام انسان ها حلول می کند وحتی پدر لوکاس را نیز مسخر خود می گرداند؛ با آن که وی کشیشی باتجربه است و دانش های خاص دارد.
ابتدای فیلم بخشی از صبحت های « پاپ جان پل دوم » رهبر کلیسای کاتولیک بین سال های ۱۹۷۸ م تا ۲۰۰۵ م به صورت نوشتار می آید: « مبارزه با شیطان مهم ترین مأموریت میکائیل فرشته محسوب می شود که هنوز در حال جنگ است؛ زیرا شیطان هنوز زنده است و در دنیای ما اقامت دارد ». این جمله نشان از جنگی دائمی میان فرشتگان و شیطان است که قدرت شیطان را نشان میدهد.
مجموعه فیلم های « طالع نحس »(۳۰) که پنج قسمت از آن تاکنون اکران شده، چگونگی تولد پسر شیطان را در میان انسان ها به تصویر می کشد. این پسر بچه که نمادهایی از شیطان را نیز به همراه دارد در دوران کودکی، نوجوانی و جوانی تمام دشمنان و کسانی را که به راز وی پی برده اند. به نحوی مرموز می کشد. هر فردی که به نحوی مقابل پسر به عنوان دجال می ایستد به نحوی مرموز می کشد و از بین می برد. هیچ فردی نمی تواند مقابل او قد علم کند و در هر قسمت داستان، او در مسیر رسیدن به حکومتش بیش تر پیش می رود. دراین فیلم، شیطان درخانواده ای با جایگاه سیاسی متولد می شود و راه او برای تسلط بر انسان ها از طریق سیاست رخ می دهد.
شیطان در فیلم « پایان دوران »(۳۱) به دنبال رسیدن به حکومتی جدید است. او برای تحقق این هدف در جسم انسان ها حلول می کند و آنان را مجبور به انجام کارهایی می گرداند. شیطان در فیلم « وکیل مدافع شیطان »(۳۲) یک فریب کار حرفه ای است. او شرکتی چند منظوره تأسیس و در قالب آن به هر کاری دست می زند. شیطان در فیلم او قدرتی برخوردار است که انجام هر کاری برای او سهل به نظر می رسد. وی قصد دارد دورانی جدید از جهان را بر پا کند که شیاطین بر آن حکم برانند.
درمجموعه فیلم های « ارباب آرزو »(۳۳) که چهار قسمت از آن تاکنون اکران شده، شیطانی شریر در ایران باستان وجود دارد . این موجود به گونه ای است که اگر سه آرزو برای کسی که او را احیا کرده برآورده کند، می تواند جهان را به تسخیر خود در آورد. وی آرزوی افراد را به بدترین حالت ممکن برآورده می کند. فردی، این جن پلید را طلسم می کند و سال ها بعد در دوران معاصر داخل یک مجسمه از ایران به آمریکا منتقل می شود. این شیطان در آن جا دوباره احیا می شود و فعالیت های شیطانی خود را دوباره آغاز می کند و این ماجرا در هر قسمت ادامه دارد. در ابتدای قسمت اول توضیحاتی در باره این جن داده می شود و نکته ای که در انتها بر آن تأکید می شود این است که باید از این موجود ترسید.
در فیلم « سلیمان کین » شیطان، موجودی هولناک است که قدرتی باور نکردنی دارد. او روح افراد را به تسخیر خود در می آورد. هیولاهایی غول پیکر علیه انسان ها ایجاد می کند و با ساختن لشکری از انسان های تسخیر شده، قصد دارد تمام دنیا و انسان ها را به تسلط خویش و تحت حکومتش در آورد.
فیلم های این گروه با داستان خود در پی ایجاد وحشت وترس از شیطان هستند. این وحشت، فقط یک واکنش برای مخاطبان نیست و نتایجی در بر خواهد داشت. این ترس باعث می شود مخاطب، قدرتی ویژه برای شیطان در نظر گیرد؛ همچنان که در فیلم های یاد شده هم آمد، عامل ترس قدرت و تسلط شیاطین بر انسان ها و موجودات دیگر است. خدای متعال در آیه ای از قرآن، ترس از شیطان را نهی و به خشیت الهی امر می کند و این را نشانه ی ایمان می داند؛(۳۴) زیرا ترس از چیزی باعث سلطه ی آن بر انسان می شود؛ همین مضمون در روایتی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نیز نقل شده است.(۳۵) بنابراین ترس از شیطان هم جز این، نتیجه ای نخواهد داشت. پس باید دقت کرد که ایجاد ترس در دل مخاطبان از شیطان، باعث توهم قدرتی فراگیر برای شیطان می شود که در نهایت، نتیجه ی آن پیروی از شیطان، مانند یک الهه ی شر خواهد شد.

حلول شیطان در موجودات

شیطان در گروهی از آثار سینمایی و تلویزیونی برای رسیدن به هدفش و انجام کارهایش در دنیا، در جسم انسان ها و دیگر موجودات حلول می کند و با تسخیر جسم آنان در پی اهدافش فعالیت می کند. پسر شیطان در فیلم « کنستانتین » ابتدا برای آمدن به میان انسان ها، داخل بدن مردی مکزیکی می شود و پس از آن برای رسیدن به هدفش و آزاد شدن در جهان، به بدن یک دوقلو نیاز دارد. در این فیلم شیاطین دیگر نیز انسان ها را به تسخیر خود در می آورند؛ برای نمونه در ابتدای فیلم کنستانتینِ جن گیر، یکی از این شیاطین را که « شیطان سرباز » خوانده می شود، از بدن دختری نوجوان بیرون می کشد و به جهنم می فرستد. در فیلم « شیطان » هم شیطان برای مجازات چند فرد گنه کار در جسم یک پیرزن حلول کرده، به میان انسان ها می آید.
در مجموعه فیلم های « فعالیت فرا طبیعی »(۳۶) که سه قسمت از آن تاکنون اکران شده، بخشی از زندگی خانواده هایی به تصویر کشیده می شود که در خلال زندگی آنان اتفاقات عجیبی رخ می دهد و شیاطین، انسان هایی را تسخیر می کنند؛ فیلم ادعا می کند که این تصاویر، واقعی است؛ در حالی که این آثار فیلم های سینمایی داستانی است که با هزینه های بسیار اندکی تولید می شود. افراد تسخیر شده در این فیلم ها معمولاً بچه ها یا زن ها هستند که ابتدا نشانه هایی از تسخیر در آن ها دیده می شود و تا انتهای داستان، شیطان بقیه افراد خانواده را تسخیر می کند سپس آن افراد، کشته یا مجروح می شوند. این فیلم ها به گونه ای تصویر برداری می شود که شبیه اثری مستند و واقعی به نظر برسد.
شیاطین در فیلم « مرا به دوزخ بکش » بدن ا نسان ها و حیوانات را به تسخیر خود در می آورند و به این صورت به دیگران زده یا با آنان گفت و گو می کنند. فیلم « رانندگی خشمگین » هم شیطان را در قالب مردی نشان می دهد که پیروان شیطان پرست برای خود فراهم می کند و قصد دارد حکومت شیطانی بر روی زمین بر پا کند. فیلم « رمزامگا »(۳۷) هم همین مضمون را در قالبی دیگر دنبال می کند. در این فیلم، شیطان در کالبدی انسانی در می آید و به عنوان فرمانده ی ارتش شر در جنگ عظیم آخرالزمانی به مقابله با انسان ها می پردازد تا بتواند بر انسان ها حکومت کند.
در فیلم « آه، خدایا! تو شیطانی » شیطان، انسانی است که در میان مردم زندگی می کند و با انسان ها معامله می کند و روح آنان را در اختیار خود می گیرد. او در فیلم « قلب انجل » مردی است که « لوییز سایفر» یا همان « لوسیفر » نام دارد و برای پس گرفتن طلبش از فردی که روحش را با او معامله کرده، آمده است؛ اما در فیلم «ساحرگان ایستویک» انسانی جادوگر است که زنان را فریب می دهد و بر آنان م سلط می شود. در فیلم « وکیل مدافع شیطان » هم او به شکل مردی در می آید که برای برپایی دوره ی جدید شیطانی در زمین با زنان ارتباط برقرار می کند ودختر و پسر زنا زاده ای دارد و می خواهد با استفاده از آنان خانواده ی شیطانی خود را تشکیل دهد.
در فیلم « پایان دوران » شیطان برای آن که بتواند به هدفش برسد از بدن مردی استفاده می کند و او را به تسخیر خود در می آورد. در فیلم « فصل جادوگری »(۳۸) او در کالبد دختری جادوگر ظاهر می شود تا به این وسیله برای مجازات به کلیسایی ویژه برود و بتواند آخرین نسخه از کتاب مربوط به سحر و جادو را به دست آورد و نابود کند.
در مجموعه فیلم های « طالع نحس » که پنج قسمت تاکنون اکران شده، دجال پسر شیطان است که در جسم نوزادی به وجود می آید. مادر این نوزاد، نوعی حیوان، شبیه سگ است که در بیمارستان به مادری دیگر سپرده می شود. این پسر با کلیسا و رفتن به آن مشکل دارد و حتی به این واسطه مریض می شود. سگ و کلاغی نگهبان دائماً مراقب اویند تا بتواند دشمنان را شکست دهد. این پسر در داستان این مجموعه فیلم، بزرگ می شود و جای پدر ناتنی اش را به عنوان یک سیاست مدار می گیرد و دنبال نابودی « مسیح جدید » است.
شیاطین در فیلم « تشریفات مذهبی » جسم افراد مختلف را به تسخیر خود در می آورند. آن قدر این مسئله مصداق های زیادی دارد که کلیسای وایتکان رم، دوره های جن گیری برگزار می کند تا بتواند افرادی را برای مقابله با این تهدیدها آموزش دهد. شیاطین در این فیلم موفق می شوند حتی جسم کشیش جن گیر توان مندی را به تسخیر خود در آورند.
فیلم « متولد نشده »(۳۹) روح های پلید و شیطانی را نشان می دهد که به گفته ی داستان فیلم نتوانسته اند به بهشت وارد شوند و به همین دلیل میان دو جهان مادی و بهشت سرگردان اند. این ارواح همواره سعی دارند از طریق افراد خاصی که « درگاه » نامیده می شوند، به این جهان بیایند. تسخیر جسم افراد و مخصوصاً دو قلوه ها به دست این موجودات باعث می شود. مشکلات فراوان روحی و روانی برای آنان ایجاد شود و دائماً با کابوس هایی ترسناک درخواب و بیداری مواجه ا ند.
در این فیلم ها دو مسئله ی تسخیر انسان ها و آسیب رساندن به آنان در باره رابطه ی شیطان و انسان دیده می شود. اکنون باید ببینیم کدام یک از این دو امکان دارد. مراد از شیاطین دراین گونه فیلم ها، جن ها هستند. مقوله ی داخل شدن جن در وجود انسان و در آمدن جن به صورت کالبد انسانی چندان روشن و واضح نیست. اشاره ها در این باره هم قابل تفسیر و تأویل اند. اما درباره تأثیرات روح و روان انسان ها از آسیب های جنیان که در قرآن به « مَس شدن »(۴۰) تعبیر شده، می توان نکاتی بیان کرد.
تمام آن چه درباره آزار و اذیت انسان ها از سوی جن در قالب داستان ها و حکایات بر سر زبان ها است، صحیح نیست؛ اما امکان آن قطعی است و حتی با در نظر گرفتن تفاوت ماهوی ساختار وجودی جن و انسان نیز می توان آن را تصور کرد. دلیل امکان آن را می توان در نمونه هایی روایی نیز جست و جو کرد.(۴۱) انسان موجود مختار و آزاد آفریده شده و شیاطین نیز موجودات آزار و با اختیارند. در بحث های پیشین فلسفه ی وجودی شیطان و عدم منافات آن با حکمت آمد.
شیاطین تسلطی بر انسان ها ندارند (۴۲) و فقط می توانند انسان ها را وسوسه کنند (۴۳) و به این وسیله آنان درمعرض آزمون الهی قرار می گیرند. بنابراین آن چه درتصور عامیانه ی مردم مبنی بر آسیب های ناشی از اجنه است. دلیل عقلی یا نقلی ندارد، هم چنین در آیات قرآن تصریح شده که جنیان تحت تسخیر آدمیان قرار گرفته اند و آیات مربوط به کار کردن جنیان برای حضرت سلیمان (علیه السلام) نمونه ای از آن به شمار می رود.(۴۴) باتوجه به آن چه آمد، می توان نادرستی مضامین فیلم های این دسته مبنی بر تسخیر انسان ها و آسیب رساندن به آنان از سوی شیاطین را دریافت.

ظاهر شدن شیطان به شکل بز

در دسته ای از فیلم ها شیطان همانند یک بز ظاهر می شود. معمولاً این موجود، بزی شاخ دار و قرمز رنگ است. در فیلم « مرا به دوزخ بکش » شیطان در جسم بزی حلول می کند و با شخصیت اصلی فیلم سخن می گوید. هم چنین در سه روزی که شیطان برای آسیب رساندن به دخترِ طلسم شده و تهدید او به خانه ی دختر هجوم می آورد، سایه ای با شاخ و سُم همانند بز روی زمین می افتد.
در فیلم « رمزامگا » شیطان ابتدا در کالبد انسانی است. زمانی که او و نیروهایش رو به شکست نزدیک می شوند. شیطان چهره ی اصلی خودش را نشان می دهد که هیولایی بز مانند با دو شاخ است. در فیلم « افسانه »(۴۵) هم شیطان به همین شکل است با این تفاوت که چهره اش تغییر نمی کند و همیشه در جنگل ساکن است. در مجموعه فیلم ها و انیمیشن های « پسر دوزخی » مهم ترین قهرمان، مقابل تهدیدهای غیر انسانی برای نسل بشر، موجودی قرمز رنگ با دو شاخ همچون بز است. او پسر شیطان خوانده می شود و طبق داستان فیلم، در طالع او آمده است که روزی زمین را تسخیر خواهد کرد.
در فیلم « ارباب حلقه ها: پیروان حلقه »(۴۶) جادوگر سفید با شیطانی مبارزه می کند که یک هیولای بزرگ به شکل بز قرمز غول پیکر است. در برخی از قسمت های مجموعه ی « افراد ایکس » مانند « افراد ایکس: درجه ی یک »(۴۷) موجود جهش یافته ای به نام عزازیل وجود دارد که پدر گروهی از جن ها در فیلم محسوب می شود. او بدنی قرمز و یک دم دارد و به عنوان موجودی اهریمنی در داستان فیلم، حاضر می شود.
در برخی فیلم ها، شیطان به صورت حیوانی دیگر ظهور می یابد؛ برای نمونه در فیلم « تشریفات مذهبی » شیطان به شکل های مختلفی از جمله قاطری با چشمان خونین برای افراد ظاهر می شود. در فیلم « فصل جادوگری » شیطان، حیوانی بسیار بزرگ و نیرومند است که شاخ و بال هایی همچون خفاش دارد.
منظور از به تصویر کشیدن شیطان همچون بزی قرمز رنگ، نمی تواند حلول شیطان در حیوانی به این شکل باشد؛ زیرا چنین حیوانی در خارج، وجودندارد و این فیلم ها زمانی چنین شکلی را نشان میدهند که در پی نشان دادن چهره ی واقعی شیطان باشند. با این توضیح که زمانی که شیطان، چهره ی واقعی خود را به نمایش می گذارد چنین شکلی پیدا می کند. بنابراین نشان دادن شیطان، شبیه یک بز، دلیلی دیگر دارد که می توان آن را میان آموزه های مسیحی در عهد جدید پیدا کرد.
در مکاشفات یوحنا آمده است:
« و دیدم وحش دیگری را که از زمین بالا می آید و دو شاخ مثل شاخ های بره داشت و مانند اژدها تکلم می کرد و با تمام قدرت وحش نخست(۴۸) در حضور وی عمل میکند و زمین و سکنه ی آن را بر این وا می دارد که وحش نخست را که از زخم مهلک شفا یافت بپرستند و معجزات عظیم به عمل می آورد تا آتش را نیز از آسمان و حضور مردم به زمین فرود آورد و ساکنان زمین را گمراه کند به آن معجزاتی که به وی داده شده که آن ها را در حضور وحش بنماید و به ساکنان زمین می گوید که صورتی از آن وحش که بعد از خوردن زخم شمشیر زیست نمود بسازند و به وی داده شده که آن صورت وحش را پرستش نکند کشته می گردد همه را از کبیر و صغیر و دولتمند و فقیر و غلام و آزاد بر این وا می دارد که بر دست راست یا بر پیشانی خود نشانی گذارند و این که هیچ کس خریدو فروش نتواند کرد جز کسی که نشان یعنی اسم یا عدد وحش داشته باشد، در این حکمت است پس هر که فهم دارد عدد وحش را بشمارد؛ زیرا که عدد انسان است و عددش ۶۶۶ است».(۴۹)
با توجه به بندهای پیشین از عهد جدید می توان دریافت که منبع اقتباس گروه دیگری از آثار که حیواناتی دیگر را به تصویر می کشند هم برداشتی از آنها است.
هم چنین این بز عنوان نمادی برای تمسخر مسیحیت استفاده می شود. از آن جایی که در آموزه های مسیحی، بحث از این به میان می آید که حضرت مسیح (علیه السلام) مانند بره ای برای گناهان انسان ها فدا شده است،(۵۰) همین امر سبب شده تا شیطان پرستان نیز نماد بز را برای شیطان قرار دهند و آن را در نمادهایشان استفاده کنند.(۵۱)

معامله با شیطان

هم چنانی که در عالم واقعیت، انسان هایی دچار اشتباه میشوند و راه نادرست را د ر پی می گیرند، در گروهی از فیلم ها شخصیت های داستانی با شیطان، معامله یا از او پیروی می کنند. پیروی از شیطان در این فیلم ها ابتدا باعث موفقیت ظاهری فرد می شود و مدتی از آن لذت می برد؛ ولی پس از گذشت زمان، متوجه می شود که این کار، اشتباهی بزرگ است و پیروی از شیطان، وی را به نابودی می کشاند.
فیلم « دورین گری »(۵۲) که دوباره تولید شده، پسر جوانی را نشان می دهد که پس از دریافت ارثی کلان به شهر می آید. وی در آن جا با فردی شهورت ران آشنا می شود که او را به معامله با شیطان دعوت می کند. پس از این ماجرا پیری و گذشت سال ها در تابلویی جادویی نهفته می شود و جوان سال ها به همان صورت می ماند. در این مدت او به هر کار کثیف و پستی دست می زند و هیچ چیز مانع او نمی شود تا اینکه درنهایت دیگران با دیدن تابلو رازش را می فهمند و همراه آن نابود می شود. پیش از این که جسم او در آتش بسوزد، سال ها پیش، او روح و انسانیت خود را از دست داده و به شیطانی پلید تبدیل شده است.
یک نوازنده ی موسیقی راک در فیلم « آه، خدایا! تو شیطانی » برای رسیدن به شهرت، روحش را به شیطان می فروشد که در نهایت، این کار سبب از دست دادن هویتش میشود. در فیلم « بدن جنیفر »(۵۳) گروه موسیقی برای کسب شهرت بر اساس کتاب شیطان پرستان، دختری را برای شیطان قربانی می کنند؛ اما در نهایت همین امر سبب کشته شدن تمام آنان می شود.
خواننده ای در فیلم « قلب انجل » برای کسب موفقیت با شیطان معامله می کند و روحش را به او می دهد. پس از آن که متوجه ضرر و عواقب آن می شود، پشیمان می شود و تصمیم می گیرد روح فرد دیگری را برای باز پس گیری روح خودش به شیطان بدهد.
دکتر پارناسوس در فیلم « توهمات دکتر پارناسوس » با شیطان قرار دادی می بندد و روحش را به او می دهد و در عوض فنا ناپذیر می شود. طبق این قرار داد اگر ا و تعداد مشخصی از ارواح افراد دیگر را برای شیطان فراهم نکند و تحویل ندهد. شیطان دخترش را در شانزده سالگی به جهنم می برد. پارناسوس در نهایت متوجه می شود این قرار داد و معامله با شیطان از اساس، اشتباه بوده و پشیمان می شود.
در فیلم « روح سوار »(۵۴) شخصیت اصلی داستان برای درمان بیماری، پدرش روحش را به شیطان می فروشد و نتیجه هم می دهد، ولی پس از مدتی شیطان به طریقی دیگر، او را می کشد. شخصیت اصلی برای باز پس گیری آن مجبور می شود با پسر شیطان مقابله کند و مانع تسخیر زمین به وسیله ی او شود. در هر دو مورد پیروی و ارتباط با شیطان، باعث از دست دادن چیزهای زیادی برای این شخصیت می شود.
در مجموعه فیلم های «دزدان دریایی کارائیب» گروهی از دزدان دریایی، روح خود را به شیطان شریر می دهند و به جای آن نمی میرند و در دنیای مادی می مانند. این افراد با دادن روح خود به خدمت صد ساله ی کشتی شریر و کاپیتان آن در می آیند و این اشتباه اگر چه باعث طولانی شدن عمرشان می شود؛ ولی آنان را از جهات دیگر به طور کامل نابود می سازد.
مضمون فیلم های این گروه، آموزه ای مثبت ولی ناقص در خود دارند. این فیلم ها پیروی از شیطان را سببی برای نابودی زندگی می دانند. نکته ی قابل تأمل این نگرش، آن است که مهم ترین دغدغه های افراد، زندگی در این دنیا است، حال آن که زندگی اصیل در حیات اخروی شکل خواهد گرفت و دلایل آن در بحث های پیشین آمد. با صرف نظر از این نکته می توان مضمون این فیلم ها را به طور کلی در جهت مثبت دانست؛ زیرا این آثار هشداری برای تبعیت از شیطان در زندگی است که پایانی جز تباهی ندارد.

پی‌نوشت‌ها:

۱. انصاری خزرجی، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱۳، صص ۲۳۷ و ۲۳۸ ؛ ابن فارس، احمد، ترتیب مقاییس اللغه، صص ۴۹۲و ۴۹۳.
۲. انصاری خزرجی، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱۳، ص ۲۳۸.
۳. قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن،ج۴، ص۳۳.
۴. همان.
۵. همان، ج۱، ص ۲۲۶.
۶. قمی، عباس، فرهنگ واژگان قرآن کریم، ص ۴۱.
۷. کهف، آیه ۵۰.
۸. حجرات، آیه ۲۷.
۹. مریم، آیه ۴۴.
۱۰. بقره، آیه ۳۴.
۱۱. همان.
۱۲. اعراف، آیه ۱۲.
۱۳. یوسف، آیه ۵.
۱۴. نساء، آیه ۱۱۹.
۱۵. مجادله، آیه ۱۹.
۱۶. ص، آیه ۴۱.
۱۷. لقمان، آیه ۲۱.
۱۸. مجادله، آیه ۱۰.
۱۹. مریم، آیه ۶۸.
۲۰. تحریم، آیه ۶.
۲۱. جن، آیه ۱۴.
۲۲. انعام، آیه ۱۲۸.
۲۳. اعراف، آیه ۲۷.
۲۴. انسان، آیه ۲.
۲۵. مؤمنون، آیه ۱۴.
۲۶. مریم، آیه ۸۳.
۲۷. ر. ک: امین خندقی، جواد، شناخت و بررسی شیطان پرستی، ص ۲۰۲.
۲۸. The Witches of Eastwick.
۲۹. Angel Heart.
۳۰. The Omen.
۳۱. End of Days.
۳۲. The Devil”s Advocate.
۳۳. Wishmaster.
۳۴. آل عمران، آیه ۱۷۵.
۳۵. ابن حسام، علی، کنزالعمال، ج۳، ص ۱۴۸، ح ۵۹۰۹.
۳۶. Paranormal Activity.
۳۷. The Omega Code
۳۸. Season of the Witch.
۳۹. The Unborn.
۴۰. بقره، آیه ۲۷۵.
۴۱. برای نمونه. ر. ک: مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۴۶، صص ۳۱ و ۳۲.
۴۲. سباء، آیه ۲۱.
۴۳. ابراهیم، آیه ۲۲.
۴۴. انبیاء، آیه ۸۲، ص، آیه ۳۷ و سباء، آیه ۱۴.
۴۵. Legend.
۴۶. The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring
۴۷. X – Men: First Class.
۴۸. در مورد وحش نخست در عهد جدید آمده: «دیدم وحشی از دریا بالا می آید که ده شاخ و هفت سردارد و بر شاخ هایش ده افسرده وبر سرهایش نام های کفر آمیز است و آن وحش را دیدم مانند پلنگ بود و پاهایش مثل پای خرس و دهانش مثل دهان شیر و اژدها قوت خویش و تخت خود و قوت عظیمی به وی داد». کتاب مقدس، مکاشفه ی یوحنای رسول، ص ۴۰۹ ، (۲- ۱: ۱۳).
۴۹. کتاب مقدس، مکاشفه ی یوحنای رسول، ص ۴۱۰، (۱۸- ۱۱: ۱۳).
۵۰. همان، انجیل یوحنا ، ص ۱۴۴، (۲۹: ۱)، رساله ی اول پولس رسول به قرنتیان، ص ۲۷۰، (۷: ۵)، سفر خروج، ص ۱۰۰، (۵: ۱۲) و رساله ی اول پطرس، ص ۳۷۵، (۱۹: ۱).
۵۱. ر. ک: امین خندقی، جواد، شناخت و بررسی شیطان پرستی، صص ۱۹۷- ۱۹۹.
۵۲. Dorian Gray.
۵۳. Jennifer”s Body.
۵۴. Ghost Rider.

منبع مقاله :
امین خندقی، جواد، (۱۳۹۱)،دین در سینما گزاره های اعتقادی،قم: ولاء منتظر(عج)، چاپ اول

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: