سه شنبه - ۱۳۹۸/۰۵/۰۱
صفحه اصلی >> گوناگون >> سینما در 30 نما >> عرفان سرخ پوستی در سینما

عرفان سرخ پوستی در سینما

عرفان سرخ پوستی یکی از شاخه های عرفان های امریکایی محسوب می شود که به چندین شکل و قالب مطرح است: (۱)

۱. عرفان تولتک:

« تولتک ها » (۲) مردان و زنانی بوده اند که هزاران سال پیش برای رهایی از رنج، رسیدن به هدایت واقعی انسان و حفظ معرفت معنوی پدید آمده اند. تولتک ها به صورت گروه هایی مرکب از ناوال ( استاد ) و شاگردان در تئوتی هواکان ( شهر قدیمی در صحرای مکزیک ) گرد هم می آمدند تا در آن جا به خدا تبدیل شوند. « دون میگوئل روئیز » (۳) ناوال جدید و انتقال دهنده ی آموزه های تولتک به نسل های پسین است. مهم ترین اندیشه در تولتک، چهار میثاق است: ۱. با کلام خود گناه نکنید. ۲. هیچ چیز را به خودتان ربط ندهید. ۳. تصورات باطل نکنید. ۴. همیشه بیش ترین تلاش خود را انجام دهید.
اصول و عناصر عرفان تولتک بیش از آن که عرفان باشد یک سلسله گزاره های اخلاقی است که برخی از آن ها ناقص و برخی نادرست است. دلیل این امر را می توان منبع این آموزه ها پیدا کرد. از مکتبی که براساس آزمون ها و تجربه های درونی یک یا چند نفر به دست آمده باشد، بیش از این نباید توقع داشت. روشن است که این گونه آموزه ها نمی تواند مبنای هدایت و راهنمایی بشر در تمام جنبه های زندگی شود.

۲. عرفان سو:

« اوگ لالاسو » (۴) از اقوام بزرگ سرخ پوست ها هستند که آیینی کهن دارند که امروزه به عنوان « خرد معنوی سو » مطرح است. مهم ترین شخصیت این آیین « گوزن سیاه » (۵) بود که ادعا داشت دارای علم مقدس است. نزد سوها تمام خویشی های روی زمین، رمز خویشی بزرگ و حقیقی است که انسان را به آسمان وصل می کند. نماد اتصال انسان به آسمان « چپق مقدس » است.

۳. عرفان ساحری:

نماینده ی عرفان ساحری « کارلوس کاستاندا » (۶) است. این آیین مهم ترین نوع عرفان سرخ پوستی است و گاهی به نام «‌ عرفان عقاب » هم خوانده می شود. کتاب های کاستاندا بیش تر درباره فرهنگ و عرفان سرخ پوستان مکزیکی است. این کتاب ها در واقع دروازه ای به سوی بازشناسی و بازخوانی تعالیم جادوگر بزرگ مکزیکی « دون خوان » (۷) است. کاستاندا ابتدا برای تحقیق درباره ی چند گیاه دارویی توهم زا به میان سرخ پوستان مکزیکی رفت، اما در نهایت عرفان جادوگری و سرخ پوستی را در آثار خود بازگو کرد.
آموزه های عرفان ساحری نکات قابل تأملی دارد که به اختصار بیان می شود: نکته ی نخست استفاده از سحر است که در این آیین نقش اساسی دارد و از نظر اسلام در هر شکلی حرام است و امر حرام نمی تواند طریق عرفانی محسوب شود. مسئله ی رؤیابینی یکی دیگر از آموزه هایی است که در عرفان ساحری به معنای تفسیر و برداشت از دنیا به کار می رود. باید توجه داشت که اگر دنیای هر فرد، براساس برداشت او از دنیا باشد، لازمه ی آن تفکیک واقعیت و برداشت از واقعیت است.
حداکثر چیزی که درباره ی عرفان ساحری کاستاندا می توان گفت آن است که این مکتب، بیش تر شامل یک سلسله توصیه های اخلاقی برای رسیدن به زندگی بهتر است که با تأمل بر آن ها می توان دریافت که این آیین نه عرفان است و نه مکتب اخلاقی راستین؛ زیرا حاصل اندیشه های انسان محدود است.
در برخی آثار سینمایی و تلویزیونی، گونه های عرفان سرخ پوستی دیده می شود. در این جا فیلم هایی مد نظر است که عرفان سرخ پوستی در داستان آن ها نقش اساسی دارد و به آن می پردازد و روشن است که فیلم های بسیاری وجود دارد که با سرخ پوست ها مرتبط اند؛ ولی عرفان سرخ پوستی در آن ها مطرح نمی شود.
شخصیت اصلی در فیلم « با گرگ ها می رقصد » (۸) یک سرباز امریکایی است که پس از شرکت در جنگ و نشان دادن شجاعتش، دور از مردم، جایی را برای سکونت برمی گزیند. او در آن جا به واسطه ی زنی با سرخ پوستان آشنا می شود.
فیلم دو جریان سفیدپوستان و سرخ پوستان را مقایسه می کند. سفید پوستان انسان هایی نژادپرست، وحشی و متجاوزگرند که برای تصرف هر چیزی به بومیان و حتی هم نوعان خود حمله می کنند. آن چه این سرباز را جذب فرهنگ سرخ پوستی می کند، آیین و رفتار مردم آن است. او با طریق سرخ پوستی به نداشته های روحی و شخصیتی اش می رسد.
در داستان فیلم « استرالیا » دورگه ای به نام « نولا » حضور دارد که مرد کهن سالی به نام « کینگ جرج » که یک سرخ پوست است، وی را با آیینی ویژه آشنا می کند و براساس آن تربیت می یابد. در این آیین سرخ پوستی، چیزی شبیه آواز و مناسک دینی وجود دارد. کینگ جرج، یکی فردی دانا و دارای قدرت های فراطبیعی است که دنبال اصالت بخشی به نوجوان دورگه است. در پایان داستان، نولا از مرد و زنی که او را به فرزندی قبول کرده اند، جدا می شود و با کینگ جرج می رود تا راه و رسم زندگی و منش سرخ پوستی را بیاموزد.
فیلم « مردی به نام اسب » (۹) نیز همین الگو را نشان می دهد. در این فیلم، سرخ پوستان، اشراف زاده ی انگلیسی را دستگیر می کنند. اشراف زاده پس از ارتباط با افراد قبیله و آشنایی با مناسک آنان، جذب این نگرش و عضوی از قبیله می شود. او در این زندگی جدید تا بالاترین درجه یعنی رهبری قبیله نیز پیش می رود.
یک سرباز ارتش امریکا در فیلم « جونا هکس » (۱۰) مقابل ظلم نیروهای خودی می ایستد و عده ای از آنان را می کشد که در میان کشته شدگان پسر فرمانده نیز حضور دارد. فرمانده پس از گذشت مدتی با گروهی مزدور برای انتقام می آید و خانواده ی سرباز را می سوزاند و او را تا حد مرگ شکنجه می دهد و به صلیب می کشد. سرخ پوستان ساکن در آن حوالی، او را به قبیله شان می برند و از طریق سحر احیا می کنند. این سحر باعث می شود این فرد، همواره با نوعی طلسم همراه باشد که بر اثر آن می تواند با مردگان سخن بگوید. این فیلم اشاره ای روشن به عرفان ساحری به شمار می رود.
افراد نظامی در فیلم « بازگشت مردی به نام اسب » (۱۱) سرزمین مقدس قبیله ای از قبایل سو را به تصرف درمی آورند. افراد قبیله پس از این حادثه منتظر وقوع اتفاقات فراطبیعی و نازل شدن بلا بر نظامیان اند. فیلم، بخشی از نگرش آخرالزمانی سرخ پوستان درباره سرزمین مقدس و ظهور منجی را به نمایش می گذارد. در نهایت، فردی سرخ پوست برای این امر قیام می کند و سرزمین را نجات می دهد.
عرفان سرخ پوستی آیینی طبیعت گرا است؛ به این معنا که متعلق تجربه ی درونی در آن وحدت روح طبیعت و فنای نهایی سالک در نیروی طبیعت است. طبیعت گرایی از آنجایی آغاز شد که انسان، دعوت انبیاء را فراموش کرد و کوشید با تکیه بر اندیشه ی خود، آیینی برای پرستش معبود بنا نهد.
در اندیشه ی عرفانی سرخ پوستی خدا، معاد، وحی و نبوت جایگاهی ندارد؛ زیرا این گونه مکاتب ساخته ی انسان اند و اندیشه ی محدود انسانی، نتیجه ای جز بنا نهادن آیینی انسان مدار و دنیوی در بر نخواهد داشت.

پی‌نوشت‌ها:

۱. ر.ک: افعالی، محمدتقی، آفتاب و سایه ها، صص ۲۰۳-۲۳۶.
۲. Toltec
۳. Don Miguel Ruiz
۴. Oglala Sioux
۵. Black Elk
۶. Carlos Castaneda
۷. Don Juan
۸. Dances with Wolves
۹. A Man Called Horse
۱۰. Jonah Hex
۱۱. The Return of a Man Called Horse

منبع مقاله :
امین خندقی، جواد؛ (۱۳۹۱)، دین و سینما، آموزه های اخلاقی و ارزشی؛ بررسی و تحلیل بیش از سیصد فیلم؛ قم: ولاء منتظر (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، چاپ اول

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: