سه شنبه - ۱۳۹۸/۰۵/۰۱
صفحه اصلی >> گوناگون >> سینما در 30 نما >> آیین شینتوییزم در سینما

آیین شینتوییزم در سینما

آیین شینتو (۱) آیین سنتی و بومی کشور ژاپن است. شینتو براساس اعتقادی کهن و اساطیری که همه ی پدیده های طبیعی را دارای روح می داند، بنا شده است؛ از این رو شینتوییزم حاصل روند تکاملی این اعتقاد کهن و اساطیری و تلفیقی از روح پرستی و طبیعت پرستی است. در این آیین، ارواح خاندان امپراتوری و ارواح خانواده و مشاهیر و قهرمانان از قداست خاصی برخوردار و قابل پرستش اند. آیین شینتو آیین سیاسی، ملی و مذهبی ژاپن بوده و همواره در تاریخ سیاسی ژاپن عامل تعیین کننده و اثر گذاری بوده است. (۲)
آموزه های این آیین در دو سطح « عام » و « خاص » ارائه شده است: (۳)

۱. آموزه های سطح عوام:

شینتوییزم در این زمینه از نظام گسترده و پیچیده ای برخوردار نیست و مضامین آن، اخلاقی و بسیار ساده است.

۲. آموزه های سطح خواص:

این سطح آموزه ها ویژه ی جنگاوران و سپاهیانی به نام « سامورایی » (۴) است که در قرون یازدهم و دوازدهم میلادی در نظام فئودالی پدید آمدند و زیردستان حاکمان زمین دار یا طبقه ی « دایمیو » (۵) ( نام داران ) بودند.
آداب ویژه ی این جنگاوران که « بوشیدو » (۶) یا « آیین جوان مردی » و یا « شیوه ی دلاوری » نام داشت عبارت بود از: « قدرت تصمیم گیری به موقع با اعتماد به نفس » و « کشتن بی درنگ خود در وقت مقتضی ». بوشیدو تلفیقی از اصول و مبانی سه آیین شینتوییزم، بودیزم و کنفوسیانیزم (۷) است؛ به طور کلی می شود گفت که این آیین، وفاداری را از شینتوییزم ( که در آن وفاداری به امپراتور به عنوان شخصیتی الوهی ضروری است )، مطیع بودن را از کنفوسیانیزم ( که در آن اطاعت فرودست از فرادست ضروری است ) و خویشتن داری را از بودیزم ( که در آن تسلط بر خویش ضروری است ) وام گرفته است.
در زمینه ی شینتوییزم فیلم های بسیاری ساخته شده است که بیش تر آن ها به آموزه های سطح خواص یعنی سامورایی ها می پردازند. اندیشه و عقاید سامورایی و ارتباط میان استاد و شاگرد از جمله ی موضوعاتی است که به این بخش از بحث مربوط می شود.
شخصیت اصلی در فیلم « آخرین سامورایی » (۸) یک فرمانده نظامی است که پس از شکست افرادش، به دست سامورایی ها اسیر می شود. رفتار نیکوی سامورایی ها او را جذب خود می کند و به کسوت سامورایی درمی آید. در همین حالت مقابل نیروهای قدیم خودش کشته می شود. در سیر داستان فیلم، مهم ترین عامل برای پیوستن این فرمانده به سامورایی ها تعالیم و اندیشه ی آنان بیان می شود.
فیلم « درسو اوزالا » (۹) داستان کاپیتان روس است که برای عملیاتی ویژه به مناطق شمالی سیبری اعزام می شود. وی طی انجام این مأموریت با یک شکارچی محلی به نام « درسو اوزالا » آشنا می شود که راهنمایی گروه او را بر عهده می گیرد. درسو به آن ها چگونگی برخورد با طبیعت و احترام به آن را می آموزد و باعث تغییر نوع نگرش آنان به زندگی می شود. این نگرش، آمیزه ای از طبیعت پرستی و روح پرستی است که مطابق با اندیشه ای است که در توضیح شینتوییزم اشاره شد.
داستان فیلم « روح سگ: سلوک سامورایی » (۱۰) زندگی یک سامورایی سیاه پوست را در زمان معاصر روایت می کند. اوباش خیابانی به این فرد در نوجوانی حمله می کنند و قصد کشتن وی را دارند. در همین زمان، فردی او را از مرگ نجات می دهد و همین امر باعث می شود پسر نوجوان مرید وی شود و همچون یک سامورایی به او احترام گذارد. پس از گذشت سال ها این نوجوان با تعالیم و مانیفست سامورایی، منش خود را متحول می کند و برای سپاس گزاری از مردی که او را نجات داده، برایش آدم می کشد. سامورایی قاتل که نام خود را « روح سگ » گذاشته بارها آموزه های سطح خاص شینتوییزم را مرور می کند و به عنوان یک سامورایی به آیین بودا گرایش دارد.
فیلم « هفت سامورایی » (۱۱) گروهی از سامورایی ها را نشان می دهد که به دعوت یک سامورایی برای مقابله با ظلم و دفاع از روستا در مقابل سپاهی چند ده نفره مقابله می کنند. نجات روستاییان در این فیلم با کمک هفت مرد سامورایی می تواند نمادی برای نجات انسان از پلیدی درونی باشد.
در دو قسمت فیلم های « بیل را بکش » (۱۲) گروهی از آدم کش ها به مجلس عروسی حمله می کنند و همه را می کشند. زنی که به عنوان عروس در این مجلس حضور داشته به کما می رود و سال ها بعد در بیمارستان بیدار می شود. این فرد برای گرفتن انتقام از این افراد در هر دو قسمت با استاد سامورایی ملاقات می کند. وی علاوه بر کسب توانایی های جسمی، تعالیم سامورایی را فرامی گیرد و به همین وسیله است که می تواند انتقامش را از آنان بگیرد.
فیلم « رسم جنگ جو » (۱۳) پسری را نشان می دهد که زیر نظر استاد سامورایی به یکی از بزرگ ترین جنگ جویان و قاتلان تبدیل می شود. در یکی از کشتارها، مرد جنگ جو از کشتن آخرین فرد قبیله صرف نظر می کند و راهش را تغییر می دهد. او در سفری به غرب سبب نجات مردم روستای کوچک از دست افراد شریر می شود. دختری جوان که سال ها پیش والدینش را در همین روستا از دست داده است از او تعالیم سامورایی را فرامی گیرد تا بتواند انتقام والدینش را بگیرد.

پی‌نوشت‌ها:

۱. Shintoism
۲. ناس، جان بایر، تاریخ جامع ادیان، ص ۴۲۱.
۳. قرایی، فیاض، انسان آرمانی از منظر مکاتب خاور دور، فصلنامه ی مطالعات اسلامی، شماره ی ۵۹. صص ۱۱۸-۱۲۰.
۴. Samurai
۵. Daimyu
۶. Bushido
۷. Confucianism
۸. The Last Samurai
۹. Dersu Uzala
۱۰. Ghost Dog: The Way of the Samurai
۱۱. Seven Samurai
۱۲. Kill Bill
۱۳. The Warrior”s Way

منبع مقاله :
امین خندقی، جواد؛ (۱۳۹۱)، دین و سینما، آموزه های اخلاقی و ارزشی؛ بررسی و تحلیل بیش از سیصد فیلم؛ قم: ولاء منتظر (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، چاپ اول

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: