شنبه - ۱۳۹۸/۰۱/۰۴
صفحه اصلی >> گوناگون >> سینما در 30 نما >> عرفان های نوظهور در سینما

عرفان های نوظهور در سینما

« جنبش های نوپدید دینی » (۱) که به تعبیر دیگر « عرفان های نوظهور » یا « جنبش های نوپدید معنویت گرا » نیز گفته می شود، هر کدام در ادبیات علوم اجتماعی، تعریف خاصی دارند. گروه هایی که پس از جنگ جهانی دوم، به ویژه در دهه ی هفتاد و پس از آن، در غرب و به ویژه امریکا ظهور یافته و آگاهانه و عامدانه یا به غفلت، متصدی ارائه ی پاسخ به برخی پرسش های غایی شده اند که ادیان، پیش تر بدان ها می پرداختند: آیا خدایی وجود دارد؟ خدا را باید کجا و چگونه یافت؟ هدف و معنای غایی زندگی چیست؟ پس از مرگ چه اتفاقی برای ما می افتد؟ چه مناسک و شعائری به اِرضای وجودی انسان می انجامد؟
خصوصیت ویژه ای که در جنبش های معاصر وجود دارد و آن ها را از ادیان جدا می کند، تکثر، تنوع و التقاط گرایی شدیدی است که در میان آنان یافت می شود. در این میان، می توان صفات مشترکی را برای همه ی آن ها برشمرد: (۲)
۱. نادیده گرفتن خدا با عنوان هدف غایی؛
۲. قرار دادن شادمانگی با عنوان هدف غایی؛
۳. خردستیزی و منطق گریزی؛
۴. شریعت ستیزی و فقه گریزی؛
۵. ناسازگار پنداشتن بُعد مادی و روحی وجود انسان؛
۶. انکار معاد و طرح مسئله ی تناسخ؛
۷. قطب محوری و استادپرستی.
یکی از مهم ترین مسائل در عرفان حقیقی و جریان های کاذب، استاد و راهبر مریدان است. شناخت عارف و استاد حقیقی از افراد سودجو و دغل باز برای همگان ساده نیست. می توان ویژگی های عارفان دروغین و سران جریان های باطل شبه دینی را این گونه بیان کرد: (۳)
۱. دعوت به « خود »؛
۲. مبهم و رازآلود سخن گفتن؛
۳. مبارزه با ادیان الهی؛
۴. تبلیغ کثرت گرایی عرفانی و دامن زدن به فرقه گرایی؛
۵. انکار واقع نمایی ارزش های دینی؛
۶. تئوریزه کردن مسائل جنسی و دامن زدن به آن؛
۷. ایجاد مکان های مقدس اختصاصی.
فِرَق جدید با فروکاستن مفهوم دین، جایگزینی خودمحوری به جای خدامحوری و فرعی سازی دین نسبت به غایات اومانیستی، بزرگ ترین ضربه را بر کیفیت تدین افراد، وارد می آورند. علاوه بر این، ادعای این جنبش ها درباره انحصار در داشتن حقیقت، داشتن ساختارهایی که اطلاعات بی چون و چرا می طلبند، تشویق به وابستگی فزاینده به جنبش از نظر مادی، معنوی و منابع اجتماعی و بریدن از جامعه، همه و همه خطرهای نهان دیگری شمرده می شوند که نباید از آن ها غفلت کرد.
خطرهای آشکار هم از یک جریان تا جریان دیگر تفاوت دارد؛ خطرهایی همچون اخذ مبالغ از افراد و مشتریان و کسب ثروت های بادآورده ی کلان، تخریب قدرت کار و شغل در اعضا، کاهش ازدواج و افزایش بی بند و باری جنسی، از بین بردن احساس ترس یا گناه در افراد، از میان بردن احساس مسئولیت، هدایت کردن افراد به زندگی پر حیله، بی رحمانه و جنایت کارانه از جمله ی آن ها است.
جریان های نوپدید دینی در قالب های گوناگونی در فیلم ها مطرح می شوند:
۱. زندگی، رفتار یا افکار یکی از شخصیت های اصلی این جریان ها، درون مایه ی اصلی داستان است. این فیلم ها بیش تر در قالب مستند ارائه می شوند؛ ولی در میان فیلم های داستانی نیز نمونه های آن وجود دارد.
۲. تبیین عقاید و آموزه های جریان های نوپدید دینی در قالب داستانی که از طریق داستان منتقل می شود. باید توجه داشت که در این دسته، فیلم هایی وجود دارد که به آموزه ها می پردازد؛ ولی هیچ گاه سخنی از آن جریان به میان نمی آید.
۳. به تصویر کشیدن نمادها و نشانه های فرقه ها و توضیح معنا و مفهوم آن ها که به این وسیله، بخشی از آموزه ها را به مخاطب منتقل می کنند.
۴. حضور شخصیت های تأثیرگذار مکاتب به عنوان عوامل اصلی فیلم که سبب مطرح شدن هرچه بیش تر این افراد می شود.
۵. می توان قالب دیگری برای مطرح کردن این جریان ها در فیلم ها یافت که همان سه راه اول را شامل می شود با این تفاوت که سازندگان فیلم به علت بی اطلاعی از این جریان ها، داستان را این گونه روایت کرده اند، بدون آن که خود بدانند برای چه جریانی تبلیغ می کنند.

پی‌نوشت‌ها:

۱. New Religious Movement
۲. ر.ک: شریفی، احمدحسین، درآمدی بر عرفان حقیقی و عرفان های کاذب، صص ۱۴۸-۲۴۰.
۳. ر.ک: شریفی، احمدحسین، درآمدی بر عرفان حقیقی و عرفان های کاذب، صص ۲۴۳-۳۱۰.

منبع مقاله :
امین خندقی، جواد؛ (۱۳۹۱)، دین و سینما، آموزه های اخلاقی و ارزشی؛ بررسی و تحلیل بیش از سیصد فیلم؛ قم: ولاء منتظر (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، چاپ اول

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: