یکشنبه - ۱۳۹۷/۱۰/۳۰
صفحه اصلی >> گوناگون >> سینما در 30 نما >> فساد اداری و دولتی در سینما

فساد اداری و دولتی در سینما

« فساد اداری » از جمله پدیده های سازمانی است که روند توسعه ی کشورها را به طور چشم گیری با چالش مواجه ساخته و باعث شکل گیری مشکلات و بحران های اساسی در جامعه شده است. فساد، نابسامانی های بسیاری برای جوامع بشری به دنبال داشته است؛ از جمله جنگ های پی در پی، خشونت ها و قیام علیه تمدن های حاکم، از بین رفتن سازمان ها و در هم ریختن جوامع، همیشه ناشی از فساد بوده است. در مجموع، فساد در کنار سایر عوامل، از عوامل مهم فروپاشی تمدن ها بوده است. در مجموع، فساد در کنار سایر عوامل، از عوامل مهم فروپاشی تمدن ها بوده است؛ به گونه ای که « ابن خلدون » درباره عوامل ظهور و سقوط تمدن ها معتقد است که عامل اصلی فروپاشی و زوال حکومت ها اسراف، تبذیر و فساد در دستگاه حکومتی از جانب دولت مردان و حاکمان است. (۱)
با توجه به جمع بندی تعاریفی که در این زمینه ارائه شده:
« فساد اداری عبارت است از مجموعه ی طرح ها، تصمیمات، کارها، برخوردها و روابطی که در محیط اداره برخلاف خط مشی عمومی کشور و قوانین حاکم بر جریان امور اداری و اهداف و منافع جامعه به وقوع می پیوندد و موجب تباهی منافع عمومی و مسخ و بهیودگی اداره می شود » . (۲)
دلایل گوناگونی را برای فساد اداری در جوامع مختلف برشمرده اند. بررسی های صورت گرفته بر روی پدیده ی فساد اداری، حکایت از پیچیده بودن و گسترده بودن عوامل مؤثر در شکل گیری این پدیده دارد. فقر اقتصادی و نابسامانی های درآمدی کارکنان سازمان ها، فقر فرهنگی و عدم وجود باورهای استوار اخلاقی و نبود مقررات و قوانین بازدارنده و نظام های کنترلی مؤثر، از جمله دلایل اصلی بروز فساد اداری به شمار می رود. به طور کلی، می توان عوامل اصلی شکل گیری این پدیده را به دو دسته ی کلی « علل اصلی یا ریشه ها » و « عوامل تسهیل کننده » تقسیم کرد. (۳) انواع ریشه های فساد اداری عبارتند از:

۱. ریشه های فرهنگی و اجتماعی:

مهم ترین عامل بروز فساد اداری، ریشه های فرهنگی و عقیدتی است؛ به گونه ای که اگر ارزش ها، هنجارها، عقاید و باورهای حاکم بر افراد اجتماع، متکی بر ارزش های مادی گرایانه، فردگرایانه و مصرف گرایانه باشد و ساختارهای اجتماعی از انسجام و کارکردهای لازم برخوردار نباشند، ناکارآمدی و ضعف نظام فرهنگی و اجتماعی را به دنبال دارد و پیامد آن، شکل گیری فساد در تمام سطوح و لایه های اجتماع خواهد بود.

۲. ریشه های اقتصادی:

رکود اقتصادی، کاهش درآمدها، بی عدالتی، مادی گرایی، بی ثباتی اقتصادی، تورم افسارگسیخته، عدم تناسب دخل و خرج ناشی از فقدان عدالت اقتصادی، کاهش قدرت خرید مردم و توزیع نامناسب درآمدها در جامعه، از عوامل مهم اقتصادی است.
عوامل تسهیل کننده نیز عبارتند از:

۱. عوامل سیاسی:

فقدان استقلال کامل قوه ی قضائیه، نفوذ قوه ی مجریه بر آن و دستگاه های نظارتی و بازرسی، فشار گروه های دارای نفوذ در داخل و خارج سازمان، فساد سیاست مداران عالی رتبه، جوسازی و غوغاسالاری، توصیه برای در امان ماندن مدیران متخلف از مجازات و سرانجام، ناآگاهی مردم از حقوق سیاسی خود در برابر قانون از عوامل سیاسی تسهیل کننده ی تخلفات است.

۲. عوامل اداری:

تشکیلات و ساختار اداری ناکارآمد، حجیم و نامتناسب با اهداف و وظایف، پیچیدگی قوانین، مقررات و تعدد بخش نامه ها و دستورالعمل های اداری، مدیران غیر مؤثر، فقدان نظام شایسته سالاری، وجود تبعیضات در زمینه های استخدام، انتصاب و ارتقای افراد، نارسایی در نظام حقوق و دستمزد، نظام پاداش و تنبیه و به ویژه نظام نظارت و ارزشیابی، ترجیح اهداف گروهی به اهداف سازمان و مانند آن، از عوامل اداری تسهیل کننده ی تخلفات است.
علل و عوامل مذکور، همراه عوارض آن ها اسباب تخلفات اداری را فراهم می سازد که در نهایت به فساد اداری منجر می شود که همچون غده ای سرطانی، آسیب های بسیاری بر جامعه و کشور وارد می سازد. شماری از آثار سینمایی و تلویزیونی با توجه به اهمیت و شیوع این مسئله در جوامع، سعی در تبیین وجود این مشکل برای جامعه و نشان دادن پیامدهای اجتماعی و سیاسی آن دارند. گروه نخست از این آثار شامل فیلم هایی می شود که فساد را در ادارات دولتی غیر نظامی نشان می دهند. فیلم های « رهایی از شاوشنگ » (۴)، « در جهنم » (۵)، « طولانی ترین یارد » (۶)، « خون و استخوان » (۷) و دو قسمت فیلم « مسابقه ی مرگ » نمونه هایی برای فساد اداری در زندان ها هستند. در این گونه آثار، زندان ها جایی برای تجارت مسئولان زندان و نگهبان ها است و از زندانی های، سوء استفاده های مختلف می شود. برخی از این زندان ها ابزاری سیاسی برای افراد نیز به شمار می رود.
آثاری همچون « نویسنده ی پشت پرده » ، (۸) « دشمن کشور » و « سوئیسی تاد: آرایش گر شیطانی خیابان فلیت » (۹) که تاکنون چندین بار بازسازی شده است، فساد مسئولان بلند پایه را در رتبه های متفاوت به تصویر می کشند. در این گونه فیلم ها مقام مسئول دولتی از جایگاه خود برای رسیدن به اهداف شخصی اش سوء استفاده می کند. علاوه بر این فیلم ها در بخش های پیشین، نمونه های دیگری نیز برای فساد مقامات حکومتی ارائه شد.
فیلم های « … و عدالت برای همه » ، (۱۰) « زره پوش » ، (۱۱) دو قسمت « غریزه ی اصلی » ، (۱۲) « مکس پین » و « روشنایی کامل » (۱۳) فساد را در بخش های دولتی نشان می دهند. شخصیت های فاسد در این فیلم ها، مقام دولتی یا جایگاه ویژه ای ندارند؛ بلکه کارمندان دون پایه ای هستند که در سازمان های مرتبط با دولت و حکومت، فعالیت می کنند. عواملی همچون هوس رانی، مادی گرایی و مشکلات اقتصادی، این افراد را به سمت سوء استفاده از اختیارات خود متمایل می سازد.
گروه دوم از فیلم هایی که فساد اداری و دولتی را به تصویر می کشند، آثاری هستند که فسادهای درباری در حکومت پادشاهان را در قالب داستان خود به تصویر می کشند. در این گونه آثار برخی مقامات حکومتی و نزدیک به پادشاه برای رسیدن به مقام یا پول، به پادشاه و کشور خود خیانت می کنند. فساد درباریان باعث ایجاد مشکلات فراوان در دستگاه حکومتی و به تبع آن بروز مشکلات برای مردم می شود. فیلم های « آخرین امپراتور » ، (۱۴) « نفرین گل طلایی » ، « ویکتوریای جوان » ، « مومیایی » و « به نام پادشاه: داستان محاصره ی سیاه چاله » (۱۵) نمونه هایی برای این گروه هستند.
گروه سوم از فیلم های مرتبط با فساد اداری شامل آثاری می شوند که فساد مأموران دولتی را در سازمان های امنیتی نشان می دهند. در این فیلم ها مأموران سازمان های امنیتی در کشورهای مختلف از جایگاه، امکانات، نفوذ و حیطه ی گسترده ی کاری خود برای مقاصد حزبی یا شخصی استفاده می کنند. این فسادها در برخی موارد باعث ایجاد خلل های بزرگی در دستگاه امنیتی کشور می شود. فیلم های « رفتگان » ، (۱۶) « بدل » ، (۱۷) « تعمیرگاه خیاط سرباز جاسوس » ، « بازی مرگ » و « رِد » (۱۸) نمونه هایی برای این دسته اند.
گروه چهارم ازآثار مربوط به فساد اداری که تعداد زیادی از فیلم ها را به خود اختصاص می دهد، فساد مأموران پلیس و اداره ی پلیس را دست مایه ی داستان خود قرار می دهند. فیلم « سرپیکو » (۱۹) بر اساس داستان زندگی شخصیت واقعی، روایت بخشی از زندگی و فعالیت های یک پلیس نیویورکی است که علیه فساد درون پلیس اقدام می کند. مبارزه ی او علیه فساد سبب می شود که مقابل همکاران فاسد و رشوه خوار خود بایستد. این کار سبب موضع گیری مقامات بالای پلیس نیز می شود. در این فیلم، سازمان پلیس نیویورک بدنه ی فاسدی دارد و در جایگاه های مختلف، پلیس های فاسد قرار دارند که برای منافع شخصی، انواع جرایم را مرتکب می شوند. فیلم « شانزده بلوک » (۲۰) هم بخشی از فساد پلیس امریکا را به تصویر می کشد. پلیس های فاسد در فیلم با رشوه دادن به شاهدها، اخاذی یا آدم کشی در پی کتمان حقیقت و مصون ماندن از اقدام دستگاه قضایی هستند.
فیلم « حمله ی رعدآسا » (۲۱) مجموعه ای از فساد پلیس را نشان می دهد؛ پلیس ها مواد مخدر می دزدند و مصرف می کنند، مردم را شکنجه می دهند و هر زمان که نیاز شد خلاف قانون انجام می دهند. نکته ی قابل تأمل در فیلم، این است که داستان به نحوی این اقدامات را توجیه می کند و این اعمال را در راه انجام عدالت جایز می داند با آن که در غالب مواردی که فیلم به آن ها می پردازد زمینه ی فعالیت قانونی نیز وجود دارد.
مجموعه ی هفت قسمتی « اره » (۲۲) داستان یک قاتل روانی را روایت می کند که بر اساس اشتباهات مردم، آنان را به بدترین وضع ممکن مجازات می کند. در روند داستان مشخص می شود که پلیس هایی در این میان به او در رسیدن به اهدافش کمک می کنند و حتی یکی از کارآگاهان پلیس، با انگیزه های شخصی، جریان قتل های زنجیره ای او را ادامه می دهد.
فیلم های « سلاطین خیابان » (۲۳) که تا کنون دو قسمت از آن اکران شده، داستان پلیس های فاسدی را روایت می کند که هر کدام با سوء استفاده از موقعیت خود، برای رسیدن به اهداف مالی و شخصی، خلاف انجام می دهند. این دو فیلم، پلیس امریکا را به گونه ای به تصویر می کشد که فقط تعداد اندکی از افراد پلیس از دایره ی فساد خارج اند و بقیه در قالب های گوناگون به فعالیت های خلاف قانون مشغول اند.
علاوه بر آثار یاد شده، فیلم های « مظنونین همیشگی » ، (۲۴) « محله ی چینی ها » ، (۲۵) « لئون: حرفه ای » ، (۲۶) « شهر گناه » ، (۲۷) « چهار برادر » ، (۲۸) « جنگ » (۲۹) ، (۳۰) « سریع تر » و « یک مرد خطرناک » (۳۱) نیز با این زمینه مرتبط اند و هر کدام به نحوی، فساد فراگیر را در پلیس به تصویر می کشند.

پی‌نوشت‌ها:

۱- وثوقی، منصور؛ نیک خلق، علی اکبر، مبانی جامعه شناسی، ص ۲۶ .
۲- قدسی، محمد، ارتقای سلامت نظام اداری، صص ۱۶۶ و ۱۶۷ .
۳- نجاری، رضا، همان، صص ۹۵ و ۹۶ .
۴- The Shawshank Redemption
۵- In Hell
۶- The Longest Yard
۷- Blood and Bone
۸- The Ghost Writer
۹- Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street
۱۰- … And Justice for All .
۱۱- Armored
۱۲- Basic Instinct
۱۳- Whiteout
۱۴- The Last Emperor
۱۵- In the Name of the King: A Dungeon Siege Tale
۱۶- The Departed
۱۷- The Double
۱۸- Red
۱۹- Serpico
۲۰- ۱۶ Blocks
۲۱- Blitz
۲۲- Saw
۲۳- Street Kings
۲۴- The Usual Suspects
۲۵- Chinatown
۲۶- Leon: The Professional
۲۷- Sin City
۲۸- Four Brothers
۲۹- War
۳۰- Faster
۳۱- A Dangerous Man

منبع مقاله :
امین خندقی، جواد؛ (۱۳۹۱)، سینمای سیاسی، سیاست سینمایی، قم: ولاء منتظر(عج)، چاپ اول

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: