چهارشنبه - ۱۳۹۸/۰۴/۰۵
صفحه اصلی >> گوناگون >> سینما در 30 نما >> پاداش وجزا در سینما

پاداش وجزا در سینما

یکی از مسائل مربوط به معاد و حیات اخروی، مسئله ی پاداش و جزا است. شماری از آثار سینمایی و تلویزیونی این موضوع را دست مایه اصلی داستان خود قرار داده و به چگونگی آن پرداخته اند. بیش تر این فیلم ها تصوری دنیایی برای این موضوع در نظر می گیرند؛ یعنی آن چه در فیلم ها نمود بیش تری دارد، اشاره به نتایج کنش های انسانی در دنیا است. طبق این نگرش انسان، نتیجه ی اعمال و رفتار خود را در همین دنیا در قالب های مختلف می بیند. در این میان علاوه بر نتایجی که عامل آن خود افرادند، انسان هایی نیز وجود دارند که برای مجازات دیگران در دنیا قیام می کنند. به این ترتیب میتوان فیلم های این دسته را به نوعی در دسته ی پیشین هم جای داد؛ چراکه فیلم هایی با مضمون پاداش و جزای دنیوی، یکی از فایده ها و دلایل ضرورت معاد را زیر سؤال می برند که وجود معاد را جایی برای اجرای عدالت خدا می داند.
روشن است که جهان مادی، محدودیت های فراوانی دارد که قابلیت آن برای اجرای کامل عدالت را از بین می برد. برای روشن تر شدن موضوع، فردی را در نظر بگیرید که سال ها انسان ها را فریب داده و افکار آنان را تخریب و فاسد کرده است و از این طریق، افراد بسیاری را در قالب جذب به فرقه های رنگارنگ از راه صحیح دور کرده است، اکنون چه مجازاتی در این جهان برای چنین فردی می توان در نظر گرفت که مطابق با عدالت باشد؟

یک مشکلات، معلول اشتباهات گذشته

گروهی از فیلم ها داستانی را به تصویر می کشند که در آن برای شخصیت یا شخصیت های اصلی ، مشکلات دشواری رخ می دهد. طی داستان مشخص می شود که وقوع این مشکلات به سبب اشتباهی در گذشته بوده است وحالا فرد، نتیجه ی آن را در قالب می بیند.
سر دسته ی یکی از گروه های مافیایی و جنایت کار شهری در فیلم «بیست و دو گلوله »(۱) با نام «چارلی» در ابتدای فیلم، همراه پسرش برای کاری به شهر می رود. در پارکینگ، گروهی مسلح به وی حمله و او را طوری زخمی می کنند که تصور می رود کشته شده باشد؛ اما زنده می ماند. او این اتفاق را ناشی از اشتباهات گذشته و کشتار انسان های دیگر می داند. در ادامه ی فیلم، انتقام هایی از دو طرف صورت می گیرد که این شخصیت آن ها را سبب مشکلات آینده میخواند وهمین امر هم رخ می دهد.
« مانتی » در فیلم « بیست و پنجمین ساعت » که به علت کشف مواد مخدر قرار است به زودی به زندان رود، ابتدا تمام گروه ها و افراد مختلف در جامعه را مقصر می داند و حتی به دوستان و نزدیکانش شک می برد؛ اما در نهایت عقیده پیدا می کند که تمام این مسائل فقط به دلیل مشکلات خودش است که به راه های خلاف کشیده شده و اکنون کارش به زندان کشیده است؛ زندانی که او تصور نمی کند از آن سالم بیرون آید.
داستان فیلم « تاریخ مجهول امریکا » به گونه ای است که به مخاطب دائماً گوشزد می کند، وقوع پیشامدهای ناگوار برای افراد، معلول اشتباهات گذشته است. « درک » و برادرش در فیلم، قربانی اشتباهات خودشان در گذشته اند. هر دو گرایش به نژاد پرستی داشته اند و همین امر باعث به زندان رفتن درک به علت قتل می شود و پس از آن باعث کشته شدن برادرش نیز می شود. این دو پس از آن که متوجه می شوند این نگرش اشتباه است، باز هم از دست پیامدهای این اشتباهات خلاصی نمی یابند تا جایی که جبرانی برای آن نیست.
شخصیت اصلی در فیلم « بلو »(۲) از شهر محل زندگی اش به جای دیگری سفر می کند و در آن جا فروش محدود مواد مخدر را آغاز می کند. طمع برای پول بیش تر و موقعیت بهتر باعث می شود روز به روز بیش تر در این موضوع غرق شود. پلیس چندین بار، وی را دستگیر می کند؛ اما هر بار دوباره این کار را آغاز می کند تا این که آخرین روزهای عمرش را در زندان می گذراند. او دچار مشکلات فراوان روانی و شخصیتی می شود و دائماً توهم حضور دخترش را برای دیدار در زندان دارد. نقاط فراوانی در داستان وجود دارد که این شخصیت می تواند این کار را در همان بخش رها کند و گذشته اش را جبران سازد؛ اما ادامه دادن همان روش است که باعث از دست دادن خانواده و بروز مشکلات مختلف می شود.
دختر و پسری جوان در فیلم « ولنتاین غمگین »(۳) به طور اتفاقی با هم آشنا می شوند و به این علت که دختر از ارتباطی نامشروع پیش از این باردار شده است، به سرعت و در زمان کوتاهی با یکدیگر ازدواج می کنند. عجله و اشتباهات گذشته دست به دست هم می دهد تا زندگی مشترک شان دچار مشکلات فراوان شود. آخرین پلان فیلم با جدا شدن این دو از یکدیگر به قصد طلاق پایان می پذیرد. در این فیلم اشتباه اول ( ارتباط نادرست ) سبب اشتباه دوم ( ازدواج بدون فکر و با عجله ) است که این اشتباه، سبب مشکل از هم پاشیدن خانواده و طلاق می شود.
در فیلم « ایزی اِی »(۴) دختر دبیرستانی برای اثبات خودش به دوستان مدرسه، ادعایی دروغ درباره کاری خلاف می کند. این ادعا باعث می شود پس از آن به صورت زنجیره ای و سلسله وار، اشتباهات بعدی را مرتکب شود و بدون این که در واقع خلافی انجام داده باشد در تمام مدرسه مشهور شود و مشکلات فراوانی برایش پدید آید.
هر فردی در فیلم « قاپ زنی » به کار خلافی دست می زند، به زودی با نتیجه ی ناگوار و غیر منتظره ی آن رو به رو می شود. طمع افراد برای رسیدن به الماس گران قیمت باعث ایجاد مشکلات فراوان برای آنان می شود. یک زوج دانشمند با آزمایش های غیر قانونی و خارج ازمحدوده ی شرکت در فیلم « پیوند » برای ایجاد موجودی شبه انسان باعث می شوند مشکلات مختلفی بروز کند. یکی از آنها در این ماجرا کشته می شود و دیگری به بخشی از آزمایش های پروژه برای آینده تبدیل می شود.
شخصیت های اصلی در فیلم « حیثیت »(۵) به علت پافشاری برای رسیدن به امور بی ارزش و انجام اشتباهات گوناگون در این مسیر به نابودی کشیده می شوند و از بین می روند. با آن که اطرافیان به هر دو طرف ماجرا هشدار داده بودند؛ ولی به دلیل بی اعتنایی و غرور کاذب، در نهایت، همه چیز را از دست می دهند و کشته می شوند. میان دو طرف ماجرا رقابتی در زمینه ی انجام شعبده و مسحور کردن تماشاچیان در می گیرد که کار آنان را به نقاط تاریکی می کشاند.
فیلم « شکار چی بخشنده »(۶) زوجی را به تصویر می کشد که مدتی است از هم طلاق گرفته اند. هر دو وارد ماجرایی می شوند که به علت آن رو به روی یکدیگر قرار می گیرند و با هم درگیر می شوند. در این جریان، مشکلات فراوانی برای آنان رخ میدهد. طی داستان هر دو متوجه می شوند اشتباهی در گذشته سبب بروز مسائل جدید شده است و می فهمند یکی از آن اشتباهات طلاق بوده است که باعث شده زندگی هر دو از بین برود.
مشکلات جوانان در پذیرفتن و شانه خالی کردن از مسئولیت های خود دست مایه ی داستانی فیلم « نامرئی »(۷) است. « آنی » به عنوان یکی از شخصیت های اصلی برای فرار از مشکلات خانوادگی به بزه روی آورده و دست به دزدی و خلاف های گوناگونی می زند. همین امر باعث می شود پلیس، او را تحت تعقیب قرار دهد و به جنایت روی آورد. « نیک » به عنوان یکی دیگر از شخصیت های داستان برای فرار از فشارهای مادرش قصد دارد از خانه فرار کند. همین امر باعث می شود تا حد مرگ پیش رود. هر دوی این افراد، د ر مسیر کشاکش داستان متوجه می شوند پیش از این در اشتباه بوده اند و همین اشتباهات، آنان را به چنین وضعی کشانده است و مشکلات شان معلول کارهای گذشته است.
« ورونیکا » در فیلم « ورونیکا تصمیم می گیرد بمیرد »(۸) پس از شکست عشقی تصمیم می گیرد خودکشی کند و تعداد زیادی قرص های گوناگون را می خورد. این تصمیم او را نمی کشد؛ اما باعث بیماری هولناک جسمی و روحی برای او می شود و او را به یک بیمارستان روانی می فرستد تا درآن جا تحت درمان باشد. او در آن جا یاد می گیرد هر چقدر مشکلات زندگی، زیاد باشد، تصمیم اشتباه نمی تواند راه حل مناسبی برای آن باشد و واکنش نادرست، سبب بروز مشکلات بزرگ تر خواهد شد.
خانواده ی « بولین » در فیلم « دختر دیگر بولین »(۹) تا انتهای داستان دچار مشکلات فراوانی می شوند که نتیجه ی آن نابودی، اعدام یکی از دختران، فرومایگی و … است. تمام این رخدادها و اتفاقات ناگوار دیگر به دلیل اندیشه ی فاسد آنان برای راه یابی به دربار انگلستان از طریق دختران شان است که آنان را به چنین وضعی می کشاند.
شخصیت اصلی در فیلم « نامحدود »(۱۰) که یک نویسنده ی ناموفق است، مدتی در تلاش برای نوشتن چیزی است که درباره ی آن قرار داد بسته است؛ ولی نتوانسته حتی سطری از آن را بنویسد. روزی با یکی از آشنایان قدیمی رو به رو می شود و از او قرصی می گیرد که توانایی های ذهنی افراد را در حد بالایی گسترش می دهد. با آن که از همان ابتدای مصرف این دارو می فهمد که کار نادرستی است و ممکن است عواقب ناگواری داشته باشد؛ ولی به این کار ادامه می دهد تا جایی که این امر چندین بار او را درمعرض نابودی قرار می دهد و مشکلات فراوانی برایش پدید می آید.
گروهی از نوجوانان بزه کار در فیلم « حمله به بلوک »(۱۱) شب ها به اذیت و آزار رهگذران و دزدی از آنان دست می زنند. یکی از همین شب ها موجودی را پیدا می کنند که فرازمینی است و او را آشکار می کنند. این اتفاق، نمادی از اشتباهات آن ها است که در این سال ها مرتکب شده اند. شکار این موجود باعث می شود تا موجودات قوی تری از او به دنبال وی به کشتار عظیمی دست بزنند. رهبر این گروه در داستان فیلم می فهمد و اعتراف می کند که تمام این مشکلات به دلیل کارهای نادرست گذشته است و سعی می کند آن ها را جبران کند.
فیلم « دور افتاده »(۱۲) برشی از آینده ی بشر را به تصویر می کشد که انسان ها با بحران کمبود منابع طبیعی و غذایی رو به رو هستند و به همین دلیل به سیاره های دیگر حمله می کنند. کشتار موجودات ساکنِ یکی از سیارات، باعث می شود تا موجودات باقی مانده از این گونه به خانواده های انسان ها حمله کنند و تمام آن ها را از بین ببرند. انسان ها به این سیاره آمده بودند تا حیات خود و خانواده شان را تأمین کنند؛ ولی به سبب ظلم به این موجودات، تمام عزیزانشان را از دست می دهند و خودشان نیز در معرض نابودی قرار می گیرند.
در انیمیشن « بئوولف »(۱۳) پادشاهی وجود دارد که مرتکب اشتباهی در گذشته ی خود شده است. نمود خارجی این اشتباه، هیولایی است که به انسان ها حمله میکند و آنان را می کشد. پس از او فرد دیگری پادشاهی را به دست می گیرد و همان اشتباه را تکرار می کند. نتیجه ی اشتباه او، اژدهایی زرین است که شهر را به خاک و خون می کشد و هر دو پادشاه در نتیجه ی این اتفاقات از بین می روند. نشانه هایی در انتهای داستان وجود دارد که پادشاه سوم را نیز در معرض تکرار اشتباه قرار می دهد. فیلم با پرداختی نمادین نتیجه ی اشتباه را همچون هیولایی کشنده به تصویر می کشد.
این فیلم ها رابطه ی علی و معلولی میان افعال انسان و رخدادهای ناگوار آنیده را بیان می کند؛ به دیگر سخن، عمل اشتباه باعث بروز جزای آن در آینده خواهد شد . تمام اشتباهات این فیلم ها را نمی توان « گناه » خواند؛ اما پرداخت فیلم ها در این دسته به گونه ای است که می توان آن ها را حاکی از نتایج گناه دانست؛ اما نکته ی قابل تأمل در این فیلم ها آن است که فقط سخن از نتیجه ی اشتباه یا گناه ( بنابر هر تفسیری که از مضمون این فیلم ها داشته باشیم ) در دنیا است و سخنی از نتیجه ی اخروی آن به میان نمی آید. نمی توان این فیلم ها را به صورتی توجیه کرد که فقط قصد آن ها را نشان دادن آثار دنیوی بدانیم؛ چرا که در غالب آن ها اشتباهات به گونه ای که ارتباط تنگاتنگی با مسائل دینی دارد و بر اساس نگرش دینی علاوه بر وجود اثرات وضعی برای گناهان باید به نتایج اعمال در حیات اخروی نیز اعتقاد داشت.
ناگفته نماند که تعبیر « نتایج گناه » دقیق نیست؛ زیرا عین گناه در آخرت نصیب انسان می شود؛ یعنی یک عمل که گناه محسوب می شود در دنیا یک رفتار است؛ ولی در حیات و جهان دیگر، به صورت عذاب جلوه می کند؛ یعنی همان عمل است که جلوه ی برزخی ( در بهشت و جهنم برزخی ) و جلوه ی اخروی ( در بهشت و جهنم ) پیدا کرده است و چیزی غیر از آن نیست.

دو. مجازات گناه کاران در دنیا

دسته ای از فیلم ها مجازات گنه کاران را در دنیا به تصویر می کشند. در این گونه فیلم ها خود فرد گنه کار پس از متوجه شدن اشتباهاتش به مجازات خود می پردازد یا این که فردی در میان جامعه قیام می کند و سلسله قتل هایی را برای مجازات انسان های گنه کار انجام می دهد. این فرد پس از حادثه ای احساس وظیفه می کند و خود را مسئول رسیدگی به کار گنه کاران و مجازات آنان می داند.
در بخشی از این فیلم ها شیطان برای مجازات انسان ها در دنیا در کالبد شخصی حلول، و به این ترتیب، افراد گنه کار را مجازات می کند. مجازات در این فیلم ها شامل قوانین قضایی درکشورها نمی شود و فیلم های انتخاب شده، نمونه هایی را به تصویر می کشند که مجازات مربوط به مسائل دینی می شود و قانون در این مورد قابلیت ندارد.
نویسنده رمان های ترسناک در فیلم « ۱۴۰۸ » پس از ماندن در اتاق در سیر حوادثی که برای او رخ می دهد. متوجه اشتباهات گذشته اش می شود. فیلم، دو نسخه و دو پایان متفاوت دارد. در یکی از این دو نسخه، نویسنده، اتاق را آتش می زند و کشته می شود. او پس از درک حقایق و اشتباهات گذشته ی خود، برای تطهیر روحش این کار را انجام می دهد و خود را مجازات می کند.
در مجموعه فیلم های « اره »(۱۴) که هفت قسمت از آن تاکون اکران شده، فردی مشهور به « جیک ساو » تعاملات نادرست انسان ها را با یکدیگر مشاهده و براساس عقیده ی خود، مجازات انسان های گنه کار را در جامعه شروع می کند. او برای هر فرد، یک بازی مرگبار ترتیب می دهد و بازی تحت قوانین او صورت می گیرد. هر بازی به گونه ای است که کشتاری مطابق با گناه فرد در خود دارد. فرد ربوده شده باید طی زمانی اندک، کاری دشوار را انجام دهد تا بتواند خود را از بازی نجات دهد؛ اگر زمان او تمام شود و نتواند این کار را به پایان برساند به طرزی وحشتناک، کشته خواهد شد.
جیک ساو این بازی ها را تولدی دوباره برای افراد می داند که از طریق آن می توانند ارزش زندگی و حیات را درک کنند. طبق نگرش او فردی که بتواند از این بازی رهایی یابد. برای همیشه از گناه خود نیز آزاد شده است. البته تعریف جیک ساو از گناه به خودش اختصاص دارد و گاهی وظایف قاضی یا پلیس را نیز نوعی گناه بر می شمرد. پس از مردن او این بازی ها برای انتقام های شخصی و دلایل دیگر، از طرف دیگرانی که با او مرتبط بوده اند، ادامه می یابد.
قاتلی روانی در فیلم « هفت » انسان ها را به دلیل گناهشان مجازات می کند. او بر اساس هفت گناه کبیره در مسیحیت، افرادی را که مصداق این گناه ها باشند پیدا می کند و به گونه ای مرتبط با گناهشان آنان را می کشد. او کارش را اصلاح جامعه ی معاصر و ایجاد تلنگر برای انسان هایی می داند که در منجلابی از گناه و فساد فرو رفته اند.
در فیلم «راز در چشمان شان»(۱۵) به زنی جوان، تجاوز و سپس کشته می شود. پس از تلاش های فراوان دادستان، قاتل دستگیر می شود و از او اعتراف می گیرند. این قاتل پس ازمحکوم شدن و رفتن به زندان، توسط رابطه هایش از زندان آزاد می شود و پس از اندکی ناپدید می شود. انتهای داستان مشخص می شود که شوهر زن مقتول، او را پس از آزاد شدن ربوده و در باغی قدیمی سال ها است که در زندان نگه داشته تا مجازات شود.
شیطان همچون پیرزنی در فیلم « شیطان » درآمده و چندین نفر از افراد کار را در روزی مشخص در یک آسانسور جمع می کند. آسانسور درمیان راه خراب می شود و می ایستد و از این به بعد است که شیطان، انسان های داخل آن را یکی یکی می کشد.
همان گونه که پیش از این نیز اشاره شد. گناه، آثار و نتایجی دارد که در دنیا ظهور پیدا می کند؛ ولی معادل حقیقی هر عمل نیکو یا زشت، جهانی دیگر می طلبد تا به صورت عادلانه برقرار شود. مضمون فیلم های یاد شده ارتباطی با آثار دنیایی ندارند؛ بلکه مجازات رخ داده را بدل جزای اخروی می دانند. این نگرش، سه نتیجه در برخواهد داشت. نخست این که این افراد جزای خود را در این دنیا می بینند و بنابراین نیازی به وجود جهان دیگر نیست. اگر گفته شود این اتفاقات نوعی کفاره برای گناه در دنیا است تا پاک وارد جهان دیگر شوند.، دو اشکال دارد: اول این که چنین تفسیری با مضمون فیلم ها هم خوانی ندارد؛ زیرا سخن از کفاره و پاک شدن نیست؛ بلکه مجازات برای کردار ناپسند در میان است. دوم این که کفاره به این صورت که فردی خودسوزی کند یا قاتلی سلسله قتل های زنجیره ای به راه بیندازد یا این که شیطان در دنیا به مجازات افراد بپردازد، مبنای دینی ندارد. جبران گناه در دین از طریق انجام کفاره، جاری شدن حدود، استغفار و توبه صورت می پذیرد.
نتیجه ی دوم این است که اگر مجازات خودسرانه در دنیا جایز باشد، هر کسی آن اقدام خواهد کرد که به هرج و مرج درجامعه منجر خواهد شد.
نتیجه ی سوم این است که عدل در جزای انسان ها نقشی نداشته باشد؛ زیرا نه انسان ها قادر به جاری کردن جزای کامل برای مجرم اند و نه این که محدودیت های جهان مادی چنین قابلیتی دارد.

سه. حسابی پس از مرگ نیست.

داستان دسته ای از فیلم ها به صورتی پیش می رود که مضمون آن، مسائل مربوط به شب اول قبر، سؤال قبر و محاسبه ی اعمال را نفی می کند. برخی مردگان دراین فیلم ها پس از مرگ تا مدت های طولانی، متوجه مرگ خود نمی شوند و این بدان معنا است که مسائل شب اول قبر برای آنان رخ نداده است. دسته ای دیگر پس از مرگ مستقیم از دنیا به بهشت یا جهنم می روند و هیچ گونه نشانی از محاسبه ی اعمال این افراد نیست.
علاوه بر نمونه هایی که در باره نفی اساس معاد گذشت که به این موضوع نیز مربوط می شوند، در فیلم « پس از زندگی » مردگان پس از مرگ تا مدت ها متوجه مرگ خود نمی شوند وبا مرگ به خوابی فرو می روند که پس از بیدار شدن احساس می کنند توسط فرد مرده شوی دزدیده شده اند. آنان پس از صحبت و درگیری با فرد مرده شوی، متوجه می شوند که مرده اند و در این میان، هیچ سخنی از محاسبه و سؤال نمی شود. در فیلم « حس ششم » شخصیت اصلی ابتدای فیلم کشته می شود، روزها این جریان می گذرد و او نمی داند مرده است و سعی دارد به پسری کمک کند. در این دو فیلم، مردگان پس از گذشت زمان بسیاری، متوجه مرگ خود می شوند، این مطلب نشان می دهد که هیچ محاسبه ای برای آنان پس از مرگ وجود نداشته که به وسیله ی آن متوجه شوند.
در فیلم « استخوان های دوست داشتنی » دختر نوجوانی که کشته شده تا مدت زیادی متوجه مردن خود نمی شود. او که میان دنیا و بهشت حرکت می کند، پس از متوجه شدن به بهشت می رود و در این میان حسابی درکار نیست.
شخصیت اصلی در فیلم « روح » پس از کشته شدن تا زمانی که می خواهد در میان انسان ها زندگی می کند و به دنبال حمایت از همسرش است و پس از آن که کارش را به اتمام می رساند در ستونی از نور به بهشت می رود. وی پس از مرگ یا برای رفتن بهشت محاسبه نمی شود. هم چنین دزدی که در تصادف کشته می شود ارواحی شریر فوراً او را به جهنم می برند.
در فیلم « کمی از بهشت » دختر سرطانی که در معرض مردن است به تنها چیزی که فکر نمی کند حساب پس از مرگ است. او با خدای خود نیز ملاقات می کند و بعد از مرگ هم همراه خدا به مجلس خودش می رود و نوشیدنی می خورند. این جا هیچ حساب و کتابی در میان نیست. خدایی که در خیالش یا پس از مرگ با آن ملاقات می کند نیز مهم ترین مسئله را داشتن یک عشق مناسب پیش از مرگ می داند و می گوید که هر فرد با داشتن آن به شادمانی در قبل و بعد از مرگ می رسد.
این گونه فیلم ها در تعارض روشن با آموزه های اسلامی قرار دارد؛ زیرا حقیقت چنین است که انسان پس از مرگ وارد حیات برزخی می شود و از او سؤال می شود و پس از آن با توجه به اعمالش درعذاب یا پاداش برزخی قرار می گیرد که تا قیامت ادامه دارد. در روز قیامت به حساب همه رسیدگی می شود که یکی از سخت ترین مراحل در حیات اخروی است و پس از آن است که انسان ها به حسب کارهایشان در دنیا به سرای ابدی می روند. نیکوکاران پاداش اعمال خود را دنیا بیش از انتظار خود دریافت می دارند و گنه کاران مطابق اعمالشان جزا می بینند.(۱۶)

پی‌نوشت‌ها:

۱. ۲۲ Bullets.
۲. Blow.
۳. Blue Valentine.
۴. Easy A
۵. The Prestige.
۶. The Bounty Hunter.
۷. The lnvisible.
۸. Veronika Decides to Die.
۹. The Other Boleyn Girl.
۱۰. Limitless.
۱۱. Attack the Block
۱۲. Outlander.
۱۳. Beowulf.
۱۴. Saw.
۱۵. The Secret in Their Eyes.
۱۶. ر. ک: سبحانی تبریزی، جعفر الإلهیات علی هدی الکتاب والسنه والعقل، ج۴، صص ۲۳۳- ۲۴۰.

منبع مقاله :
امین خندقی، جواد، (۱۳۹۱)،دین در سینما گزاره های اعتقادی،قم: ولاء منتظر(عج)، چاپ اول

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: